Perpetual access

Кіріспе

Мәңгілік қолжетімділік - лицензиялық электрондық материалға лицензиялық қолжетімділік бұдан былай кітапхана немесе баспагердің әрекеті арқылы белсенді ақылы жазылым арқылы қолжетімді емес болғаннан кейін берілген үздіксіз қолжетімділік. Көп жағдайда лицензияға қатысатын екі тарап лицензияның қолданылуы аяқталғаннан кейін лицензияның осы материалдарға қол жеткізуін сақтау қажеттігі туралы келіседі. Тұрақты қол жетімділік немесе осыған ұқсас ойлар үшін басқа терминдер "жоюдан кейінгі қол жетімділік" және "қалыптасқан қол жетімділік". Бағдарламалық өнімдерге лицензия беру кезінде мәңгілік лицензия бағдарламалық қосымшаны бір рет сатуға жатады, содан кейін лицензия алушы бағдарламалық жасақтаманың бір данасын мәңгілік пайдалануға болады. Лицензия иеленуші бағдарламалық жасақтаманың белгілі бір нұсқасына бір рет қана ақы төлеп, оны шексіз пайдалануға құқылы. Мәңгілік қолжетімділік - бұл кітапхана қоғамдастығында осы материалдар үшін келісімшарт жасалғаннан кейін электрондық журналдарға қол жетімділікті сақтау мүмкіндігін сипаттау үшін қолданылатын термин. Әдетте, кітапхана электрондық журналға қол жеткізуге лицензия берген кезде, журналдың мазмұны лицензия берушінің иелігінде қалады. Кітапхана әдетте барлық бұрынғы және жаңа басылымдардың құқықтарын сатып алады. Лицензияның мерзімі өткеннен кейін журналдың барлық мазмұнына қол жеткізу мүмкіндігін жоғалтады. Үлгілі баспа үлгісінде кітапхана журналдарды сатып алады және оларды келісімшарт мерзімі бойы, сондай-ақ келісімшарт аяқталғаннан кейін де сақтайды. Цифрлық электрондық журналдарға лицензияның қолданылу мерзімі ішінде шығарылған журналдарға қол жеткізуді сақтау үшін кітапхана мәңгілік қол жеткізу құқығын алуы керек. Материалдарды физикалық түрде басып шығарудан электронды материалдарға ауысу арқылы сатып алудың заңдылығы мәселе болып табылады. Бұрын физикалық баспа материалдарына жеңіл қолжетімділік пен пайдалануды рұқсат еткен алғашқы сату туралы ілімнің түсінігі бұрынғы заңдық прецеденттің арқасында электрондық материалдарға қолданылмайды. Бұл негізінен кітапханалар үшін жеке атаулардың заңды меншік құқығы, сақтау блогы (көбінесе аппараттық немесе бағдарламалық жасақтама) және файлдарды болашақта пайдалану мүмкіндігі мазмұн берушіге, көбінесе баспагерге немесе бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушіге байланысты. Мәңгілік қол жетімділік электрондық құжаттарды сақтау болып табылатын цифрлық архивке тығыз байланысты. Алайда, мұрағаттандыру құқығы - "лицензияланған материалдардың электрондық көшірмесін тұрақты түрде сақтауға құқығы. Мәңгілік қолжетімділік құқығы үздіксіз қолжетімділікке, ал мұрағаттандыру құқығы үздіксіз қолжетімділікке және қалай үздіксіз қолжетімділікке бағытталған. Көбінесе, егер мекеме тұрақты түрде қол жеткізуді сақтағысы келсе, онда лицензиямен берілген электрондық құжаттарды сақтаудың жолын жасау керек. Бірнеше бастама электрондық құжаттарды сақтау және оларға тұрақты қол жеткізу үшін әдістерді әзірледі. Олардың ішіндегі ең танымалдары - LOCKSS бағдарламасы және Ithaka Portico бағдарламасы.

Perpetual access is the stated continuous access of licensed electronic material after is it no longer accessible through an active paid subscription either through the library or publisher action. In many cases, the two parties involved in the license agree that it is necessary for the license to retain access to these materials after the license has lapsed. Other terms for perpetual access or similar trains of thought are 'post cancellation access' and 'continuing access.' In the licensing of software products, a perpetual license means that a software application is sold on a one time basis and the licensee can then use a copy of the software forever. The license holder has indefinite access to a specific version of a software program by paying for it only once. Perpetual access is a term that is used within the library community to describe the ability to retain access to electronic journals after the contractual agreement for these materials has passed. Typically when a library licenses access to an electronic journal, the journal's content remains in the possession of the licensor. The library often purchases the rights to all back issues as well as new issues. When the license expires, access to all the journal's contents is lost. In a typical print model, the library purchases the journals and retains them for the duration of the contract but also after the contract expires. In order to retain access to journals that were released during the term of a license for digital electronic journals, the library must obtain perpetual access rights. With the shift from physical print material to that of electronic material, the legality of what it means to own a purchase is an issue. The concept of first sale doctrine that formerly allowed more lenient access and use of physical print material is no longer applicable with electronic material due to past legal precedent. This essentially points to the issue that “for libraries, this means that legal ownership of individual titles, the storage unit (often a piece of hardware or software), and the ability to maintain files for future use are tied to the content provider often a publisher or software developer.”

Perpetual access is closely related to digital archiving, which is the preservation of electronic documents. However, archiving rights are "the right to permanently retain an electronic copy of the licensed materials.” Perpetual access rights focus on continual access, and archiving rights focus on continual access and how one receives continual access. Often, if an institution is to retain perpetual access, it must design a way in which to preserve the electronic documents that are granted by the license. Several initiatives have developed methods in which to retain electronic documents and retain perpetual access. The most notable of these are the LOCKSS program and the Ithaka Portico program.

Қауіпті жағдайлар

Тұрақты қолжетімділік үшін лицензиялық келісімдер кезінде баспагерлер мен кітапханалар арасындағы байланыс осы процестің үлкен бөлігі болып табылады, өйткені келісімнің шарттары мен саясатты түсіну әрқашан анық емес. Лицензиялық келісімдерге әрқашан мәңгілік қолжетімділік кірмейді. Сонымен қатар, тұрақты қолжетімділікті қамтитын күрделілікпен байланысты, кітапханалар электрондық материалды қолжетімділік жоғалған кезде қалай пайдалануға болатынын түсінбестен, оны пайдалануды таңдауы мүмкін, өйткені бұл жалғыз қол жетімді нұсқа болуы мүмкін. Байланыстың бұзылуы, доменді жаңартудан бас тарту немесе абайсыздалық, немесе ақпарат көзін жабу - бұл тұрақты қолжетімділікті сақтауға тікелей әсер ететін техникалық мәселелердің кейбір мысалдары. Осы сияқты мәңгілік қолжетімділік пен цифрлық сақтау сияқты мәселелер соңғы уақытта бір тәртіптік күш-жігер немесе үкіметтік деңгейде назар аударады. Мұның бір мысалы - Keepers Registry, бұл кітапханаларды мәңгілік қолжетімділік пен цифрлық сақтау тақырыптарын тұтастай алғанда анықтауға көмектесетін ресурстармен қамтамасыз етеді. Электрондық материалды басып шығару орнына пайдаланудың тиімділігіне қарамастан, электрондық материалды ұстап тұру құны кітапхананың тұрақты қол жетімділікті таңдау және сақтау қабілеті үшін уақыт пен персоналдың шектеулері жағынан спектрдің екінші шетінде кедергі келтіреді. Бұл өз кезегінде кітапханалардың материалдарды сақтау және бақылау үшін үздіксіз күш салу қажеттілігін тудырады, егер мәңгілік қол жетімділік тек мәңгілік қол жетімділік актісінен тыс болса.

Қатысушы бастамалар

Бірнеше бастама электрондық құжаттарды сақтау және оларға тұрақты қол жеткізу үшін әдістерді әзірледі. Олардың ішіндегі ең танымалдары - LOCKSS бағдарламасы, CLOCKSS (бақыланатын LOCKSS) және Ithaka Portico бағдарламасы.