Кіріспе
Ақы төленген жұмыспен жасалған авторлық құқықпен қорғалатын туынды. Авторлық құқық заңнамасында (АҚШ-та) «жұмысқа жалдау» (немесе ЖЖ) – авторлық құқыққа ие туынды, ол қызметкерлер өз қызметінің бөлігі ретінде немесе барлық тараптар ЖЖ мәртебесіне жазбаша келісетін белгілі бір шектеулі жұмыс түрлері бойынша жасалған туынды. «Жұмысқа жалдау» – заңмен анықталған термин, сондықтан келісімге қатысушы тараптар туындыны «жұмысқа жалдау» деп мәлімдеген жағдайда ғана ол жасалмайды. Бұл, туындыны нақты жасаған адамның сол туындының заңды түрде танылған авторы болып табылатын жалпы ережеден туындайтын ерекшелік. АҚШ-та және басқа да авторлық құқық жүйесінде белгілі бір елдерде, егер туынды «жұмысқа жалдау» арқылы жасалса, заңды автор қызметкер емес, жұмыс беруші болып есептеледі. Кейбір елдерде бұл корпоративтік авторлық деп аталады. Жұмыс беруші ретінде корпорация немесе басқа заңды тұлға, ұйым немесе жеке тұлға әрекет ете алады. Мысалы, Microsoft Windows операциялық жүйесін жасау үшін көптеген бағдарламалаушыларды жалдады, ол тек Microsoft Corporation-қа ғана авторлық құқығымен тиесілі. Ал Adobe Systems Photoshop бағдарламасын жасаған көптеген дамытушыларды атады. Екі жағдайда да бағдарламалық қамтамасыз етуді жұмыс беруші компания меншіктейді. Екі жағдайда да нақты жасаушылардың авторлық құқықтары сақталады. Сол сияқты, газеттер өз қызметкерлері жазған жаңалықтар мақалаларын, ал баспагерлер Бэтмен немесе Өрмекші Адам сияқты кейіпкерлерді бейнелейтін комикс кітаптарын жасаған жазушылар мен суретшілерді көрсетуді қалыпты жасайды, бірақ баспагерлер туындыға авторлық құқықты иеленеді. Дегенмен, академиялық журналдарда жарияланған мақалалар немесе фрилансерлер журналдар үшін жасаған жұмыстар, әдетте «жұмысқа жалдау» арқылы жасалмайды, сондықтан баспагер авторлық құқықтың иесі, автордан авторлық құқықты беру туралы қысқаша заңдық құжатқа қол қоюын талап етеді. Бұл жағдайда авторлар өздерінің туындыларына қатысты баспагерге берілмеген авторлық құқықтарды сақтайды.
A work made for hire (work for hire or WFH), in copyright law in the United States, is a work that is subject to copyright and is created by employees as part of their job or some limited types of works for which all parties agree in writing to the WFH designation. Work for hire is a statutorily defined term and so a work for hire is not created merely because parties to an agreement state that the work is a work for hire. It is an exception to the general rule that the person who actually creates a work is the legally recognized author of that work. In the United States and certain other copyright jurisdictions, if a work is "made for hire," the employer, not the employee, is considered the legal author. In some countries, this is known as corporate authorship. The entity serving as an employer may be a corporation or other legal entity, an organization, or an individual. For example, Microsoft hired many programmers to develop the Windows operating system, which is credited simply to Microsoft Corporation. By contrast, Adobe Systems lists many of the developers of Photoshop in its credits. In both cases, the software is the property of the employing company. In both cases, the actual creators have moral rights. Similarly, newspapers routinely credit news articles written by their staff, and publishers credit the writers and illustrators who produce comic books featuring characters such as Batman or Spider Man, but the publishers hold copyrights to the work. However, articles published in academic journals, or work produced by freelancers for magazines, are not generally works created as a work for hire, which is why it is common for the publisher to require the copyright owner, the author, to sign a copyright transfer, a short legal document transferring specific author copyrights to the publisher. In this case the authors retain those copyrights in their work not granted to the publisher.
Жалға беру бойынша жұмыс
1999 жылы «Спутниктік үй теледидарының жақсарту туралы» 1999 жылғы заңға авторлық тапсырысқа қатысты түзету енгізілді. Онда музыкалық әртістердің дыбыс жазбалары жазу студияларынан авторлық тапсырыс бойынша жасалған туындылар ретінде қарастырылуы мүмкін екені нақтыланды.
Агенттік құқығы бойынша жұмыс беруші-қызметкер қатынасы
Егер шығарма қызметкер жасаса, авторлық құқық кодексінің 1-бөлігіндегі «тапсырыс бойынша жасалған шығарма» анықтамасы қолданылады. Қызметкердің кім екенін анықтауға көмектесу үшін, Жоғарғы Сот CCNV v. Reid ісінде агенттік құқығында белгіленген «жұмыс беруші-қызметкер» қатынасын сипаттайтын бірнеше факторды анықтады:
CCNV v. Reid identified certain factors that characterize an "employer employee" relationship as defined by agency law:
Жұмыс берушінің жұмысқа қатысты бақылауы (мысалы, жұмыс беруші жұмыстың қалай орындалатынын анықтай алады, жұмыс берушінің орнында жұмыс істеуді ұйымдастырады және жұмыс жасау үшін жабдықтар немесе басқа да құралдармен қамтамасыз етеді)
Жұмыс берушінің қызметкерге қатысты бақылауы (мысалы, жұмыс беруші жұмыстың орындалу кестесін бақылайды, қызметкерге басқа тапсырмалар беруге құқығы бар, төлеу тәсілін анықтайды және/немесе қызметкердің көмекшілерін жұмысқа алуға құқығы бар)
Жұмыс берушінің мәртебесі мен қызметі (мысалы, жұмыс беруші мұндай жұмыстарды өндіру үшін бизнеспен айналысады, қызметкерге әлеуметтік жеңілдіктер береді және/немесе қызметкердің төлемінен салық салады)
Control by employer over the employee (e. g., the employer controls the employee's schedule in creating work, has the right to have the employee perform other assignments, determines the method of payment, and/or has the right to hire the employee's assistants)
Status and conduct of employer (e. g., the employer is in business to produce such works, provides the employee with benefits, and/or withholds tax from the employee's payment)
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттарда "тапсырыс бойынша жасалған туынды" (1978 жылдан кейін жарияланған) авторлық құқықпен тудырылғаннан бастап 120 жылға дейін немесе жарияланғаннан кейін 95 жылға дейін, егер біріншісі ертерек болса, қорғалады. Бұл стандартты АҚШ авторлық құқығының мерзімінен – автордың өміріне 70 жыл қосылған мерзімнен – өзгеше, себебі тапсырыс бойынша жасалған туындының "авторы" көбінесе нақты адам болмайды, онда стандартты мерзім шексіз болар еді, ал мұндай жағдай конституцияға қайшы келеді. 1978 жылға дейін жарияланған туындылар үшін тапсырыс бойынша жасалған туындылар мен жеке авторлардың туындылары арасында авторлық құқық мерзімінде ешқандай айырмашылық жоқ.
Еуропалық Одақ
Еуропалық Одақта, тіпті егер мүше мемлекет заңды тұлғаның бастапқы құқық иеленуші болу мүмкіндігін көздейтін болса да, қорғау мерзімі көбінесе жеке авторлық құқыққа арналған мерзіммен бірдей болады: яғни, әдеби немесе көркем шығарма үшін – адам авторының қайтысынан бастап 70 жыл, ал бірлесіп жазылған шығармалар үшін – соңғы тірі автордың қайтысынан бастап 70 жыл. Егер автордың аты-жөні анықталмаса немесе кейіннен белгілі болмаса, авторлық құқық мерзімі анонимді немесе псевдонимді туындыға арналған мерзіммен бірдей, яғни әдеби немесе көркем туынды жарияланғаннан бастап 70 жыл; немесе егер туынды сол кезде жарияланбаған болса, туынды жасалғаннан бастап 70 жыл. (1993 жылға дейін жасалған туындылардың авторлық құқықтарына қатысты өтпелі ережелер қолданылуы мүмкін.) Бұл ереже қоғамдық домендегі ғылыми немесе сындық жинақтарға қолданбалады. Германия авторлық құқығының 70-бабына сәйкес, ғылыми немесе академиялық талдау нәтижесінде жасалған жинақтардың авторлық құқығы 25 жылды құрайды. Сондықтан, Бетховеннің операсының түпнұсқалық нотасын дайындаған редактор тек 25 жылдық қорғауға ие болады.