Шығармашылық жұмыстарға авторлық құқық: заңдық негіздері мен тарихы

Авторлық құқық: шығармашылық жұмыстарды қорғау, көшіру, тарату және пайдалану құқықтары. Интеллектуалдық меншік, заңдық қорғау, шектеулер туралы біліңіз.

23 мин оқу

100%

Дереккөз: Copyright — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Заңдық тұжырымдама, шығармашылық туындының құқықтарын реттейді

Заңдық құқық

Авторлық құқық – бұл зияткерлік меншіктің бір түрі, ол түпнұсқа туындының авторына немесе басқа құқық иеленушісіне шығармашылық туындыны көшіру, тарату, өңдеу, көрсету және орындау үшін, әдетте шектеулі мерзімге, айрықша және заңмен қамтамасыз етілген құқық береді. Шығармашылық туынды әдеби, көркем, білім беру немесе музыкалық формада болуы мүмкін. Авторлық құқық идеяның шығармашылық туынды түріндегі түпнұсқалық бітімін қорғауға бағытталған, бірақ идеяның өзін емес. Авторлық құқық АҚШ-тағы әділ пайдалану доктринасы сияқты, қоғамдық мүдделерге негізделген шектеулерге жатады. Кейбір заң жүйелері авторлық құқықпен қорғалған туындыларды материалдық нысанда "бекітуді" талап етеді. Ол көбінесе бірнеше авторлармен бөліседі, олардың әрқайсысы туындыны пайдалану немесе лицензиялау құқықтарының жиынтығын иеленеді және олар әдетте құқық иелері деп аталады. Бұл құқықтар көбейтуді, туынды туындыларды басқаруды, таратуды, жария орындауды және авторлық құқықтар сияқты моральдық құқықтарды қамтиды. Авторлық құқық мемлекеттік заңмен берілуі мүмкін, және осы жағдайда ол "аумақтық құқықтар" деп есептеледі. Бұл белгілі бір мемлекеттің заңдарымен берілген авторлық құқықтардың сол мемлекеттің аумағынан тысқары жерлерге қолданылмайтынын білдіреді. Осы типтегі авторлық құқықтар елдеріне қарай өзгереді; көптеген елдер, кейде елдер тобы, туындылар "ұлттық шекараны" кезіп өткенде немесе ұлттық құқықтар үйлеспегенде қолданылатын процедуралар туралы басқа елдермен келісімдер жасады. Әдетте, авторлық құқықтың мемлекеттік заңмен белгіленген мерзімі автордың қайтысынан кейін 50 жылдан 100 жылға дейін созылады, бұл заң жүйесіне байланысты. Кейбір елдер авторлық құқыққа қатысты белгілі бір формалдылықтарды талап етеді. Баспа машинасы туындыларды шығаруды әлдеқайда арзан етті, бірақ бастапқыда авторлық құқық туралы заң болмағандықтан, кез келген адам баспа машинасы сатып алып немесе жалға алып, кез келген мәтінді басып шығара алатын. Танымал жаңа туындылар бірден қайта басылып, жарияланып, баспагерлерге жаңа материалдың үнемі қажеттілігін тудырды. Жаңа туындылар үшін авторларға төленген гонорар жоғары болды және көптеген ғалымдардың табысын айтарлықтай толықтырды. Қайта басылған туындылардың бағасы төмен болғандықтан, оларды кедейлер де сатып ала алатын, бұл кең аудиторияны құрады.

A copyright is a type of intellectual property that gives the creator of an original work, or another right holder, the exclusive and legally secured right to copy, distribute, adapt, display, and perform a creative work, usually for a limited time. The creative work may be in a literary, artistic, educational, or musical form. Copyright is intended to protect the original expression of an idea in the form of a creative work, but not the idea itself. A copyright is subject to limitations based on public interest considerations, such as the fair use doctrine in the United States. Some jurisdictions require "fixing" copyrighted works in a tangible form. It is often shared among multiple authors, each of whom holds a set of rights to use or license the work, and who are commonly referred to as rights holders. These rights normally include reproduction, control over derivative works, distribution, public performance, and moral rights such as attribution. Copyrights can be granted by public law and are in that case considered "territorial rights". This means that copyrights granted by the law of a certain state do not extend beyond the territory of that specific jurisdiction. Copyrights of this type vary by country; many countries, and sometimes a large group of countries, have made agreements with other countries on procedures applicable when works "cross" national borders or national rights are inconsistent. Typically, the public law duration of a copyright expires 50 to 100 years after the creator dies, depending on the jurisdiction. Some countries require certain copyright formalities It was associated with a common law and rooted in the civil law system. The printing press made it much cheaper to produce works, but as there was initially no copyright law, anyone could buy or rent a press and print any text. Popular new works were immediately re set and re published by competitors, so printers needed a constant stream of new material. Fees paid to authors for new works were high, and significantly supplemented the incomes of many academics. Prices of reprints were low, so publications could be bought by poorer people, creating a mass audience.

Тұжырымдама

Авторлық құқық ұғымы алғаш рет Англияда пайда болды. "Құпия кітаптар мен жаңғырықтарды" басып шығаруға жауап ретінде, Англия Парламенті 1662 жылы Баспаға лицензия беру туралы заңды қабылдады.

1710 жылы Англия мен Шотландияда қабылданған Аннаның жарлығы авторлық құқықтарды (бірақ авторлардың құқықтарын емес) қорғау бойынша алғашқы заң болды. 1814 жылғы Авторлық құқық туралы заң авторларға көбірек құқықтар берді, бірақ британдықтарды АҚШ-та қайта басып шығарудан қорғамады. 1886 жылғы Берн халықаралық авторлық құқық конвенциясы келісімге қол қойған елдердегі авторларды қорғауға мүмкіндік берді, бірақ АҚШ 1989 жылға дейін Берн конвенциясына қосылмады. АҚШ-та Конституция Конгреске авторлық құқық пен патент заңдарын құру құқығын береді. Конституция қабылданғаннан кейін көп ұзамай Конгресс 1790 жылғы Авторлық құқық туралы заңды Анна жарлығының үлгісімен жасады. Ұлттық заң авторлардың жарияланған еңбектерін қорғаса, штаттарға авторлардың жарияланбаған еңбектерін қорғау құқығы берілді. АҚШ-та авторлық құқықтың ең соңғы масштабты жаңартылуы – 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заң, жариялау немесе тіркеуді қажет етпей, олар жасалғаннан кейін және "бекітілгеннен" кейін жұмыстарға федералды авторлық құқықты кеңейтті. Штат заңдары федералды заңмен авторлық құқықталмаған жарияланбаған еңбектерге қолданыла береді. Авторлық құқық қазіргі заманғы дерлік барлық салаға, соның ішінде әдеби еңбектерге ғана емес, сонымен қатар дыбыс жазбалары, фильмдер, фотосуреттер, бағдарламалық жасақтама және сәулет сияқты шығармашылық еңбектердің түрлеріне де маңызды әсер ететін ұғымға айналды.

Ұлттық авторлық құқықтар

Көбінесе авторлық құқықтың алғашқы заңы ретінде қаралатын 1709 жылғы Британдық Анн заңы авторларға және олардың шығармаларына лицензия беруді таңдаған баспашыларға авторлық құқықтың мерзімі аяқталғаннан кейін белгілі бір мерзімге авторлық шығармаларын жариялау құқығын берді. Бұл акт «Білімді дамыту туралы заң», онда баспа кітаптарының көшірмелері авторларға немесе мұндай көшірмелерді сатып алушыларға белгіленген мерзім ішінде берілуі айтылған. Заңда суретшінің жеке құқықтарына да сілтеме жасалған. Ол былай деп басталды: «Соңғы кезде баспагерлер, кітап сатушылар және басқа да адамдар авторлардың келісімінсіз кітаптар мен басқа да жазбаларды басып шығаруға жиі рұқсат етеді, бұл олардың үлкен зиянына және көбінесе олардың және олардың отбасыларының құлдырауына әкеледі:». Жұмыстан қаржылық пайда табу құқығы айқындалған, ал сот шешімдері мен заңнама жұмысты бақылау құқығын мойындады, мысалы, оның сақталуын қамтамасыз ету. Кейбір елдердің авторлық құқық заңдарында жұмыстың авторы ретінде танылуға қайырсымсыз құқық көзделген. АҚШ Конституциясының (1787) Авторлық құқық ережесі авторлық құқық заңнамасын бекітті: «Ғылым мен пайдалы өнерді дамыту үшін авторлар мен өнертапқыштарға олардың жазбалары мен жаңалықтарына белгілі бір мерзімге эксклюзивті құқық беру арқылы». Яғни, оларға өздерінің шығармаларынан пайда табуға белгілі бір уақыт кезеңін кепілдендіру арқылы, олар оларды жасауға қажетті уақытты жұмсауға ынталандырылады және мүмкіндік алады, бұл бүкіл қоғам үшін пайдалы болар еді. Шығармадан пайда табу құқығы авторлық құқықтың қолданылу мерзімін ұзартуға бағытталған көптеген заңдардың философиялық негізі болды, автордың өміріне және одан кейін олардың мұрагерлеріне дейін. АҚШ-та авторлық құқықтың бастапқы мерзімі 14 жылды құрады және оны нақты түрде сұрап алу қажет болды. Егер автор қаласа, олар екінші 14 жылдық монополиялық құқыққа өтініш бере алады, бірақ содан кейін жұмыс қоғамдық доменге өтеді, яғни оны басқалар пайдалана және дамыта алады.

Often seen as the first real copyright law, the 1709 British Statute of Anne gave authors and the publishers to whom they did chose to license their works, the right to publish the author's creations for a fixed period, after which the copyright expired. It was "An Act for the Encouragement of Learning, by Vesting the Copies of Printed Books in the Authors or the Purchasers of such Copies, during the Times therein mentioned." The act also alluded to individual rights of the artist. It began, "Whereas Printers, Booksellers, and other Persons, have of late frequently taken the Liberty of Printing Books, and other Writings, without the Consent of the Authors to their very great Detriment, and too often to the Ruin of them and their Families:". A right to benefit financially from the work is articulated, and court rulings and legislation have recognized a right to control the work, such as ensuring that the integrity of it is preserved. An irrevocable right to be recognized as the work's creator appears in some countries' copyright laws. The Copyright Clause of the United States, Constitution (1787) authorized copyright legislation: "To promote the Progress of Science and useful Arts, by securing for limited Times to Authors and Inventors the exclusive Right to their respective Writings and Discoveries." That is, by guaranteeing them a period of time in which they alone could profit from their works, they would be enabled and encouraged to invest the time required to create them, and this would be good for society as a whole. A right to profit from the work has been the philosophical underpinning for much legislation extending the duration of copyright, to the life of the creator and beyond, to their heirs. The original length of copyright in the United States was 14 years, and it had to be explicitly applied for. If the author wished, they could apply for a second 14‑year monopoly grant, but after that the work entered the public domain, so it could be used and built upon by others.

Континенттік құқық

Еуропа құрлығының көптеген юрисдикцияларында авторлық құқыққа ұқсас құқықтық ұғымдар 16 ғасырдан бастап болған, бірақ Наполеон билігі кезінде олар басқа құқықтық ұғымға: авторлық құқықтар немесе туындырушының құқық заңдарына, француз тілінде – droits d'auteur, ал неміс тілінде – Urheberrecht айналды. Көптеген қазіргі заманғы жариялымдарда авторлық құқық және авторлық құқықтар терминдері шатастырылып, немесе аударма ретінде қолданылады, бірақ құқықтық тұрғыдан алғанда, бұл құқықтық ұғымдар негізінен ерекшеленеді. Авторлық құқықтар, әдетте, бастапқы жұмыстың авторына тиесілі абсолютті мүліктік құқықтар болып табылады, оларды алу үшін өтініш берудің қажеті жоқ. Заң түпнұсқалық жұмысты оның авторымен автоматты түрде байланыстырады. Ұғымдар жылдар бойы жаһандық деңгейде араласып кеткенімен, халықаралық шарттар мен келісімдерге байланысты юрисдикциялар арасындағы айқын айырмашылықтар сақталады. Туындырушының құқық заңдары неміс тілді мемлекеттерде салыстырмалы түрде кеш қабылданды, ал экономикалық тарихшы Экхард Хёффнер 19 ғасырдың басында осы мемлекеттерде авторлық құқық заңдарын сақтау мүмкіндігінің болмауы, көпшілікке арналған арзан қағаз кітаптарды басып шығаруға ықпал еткенін айтады. Бұл авторлар үшін тиімді болды және кітаптардың көбеюіне, білімнің артуына әкелді, сонымен қатар Германияның сол ғасырдағы күш ретінде көтерілуіне маңызды фактор болды. Туындырушының құқықтары енгізілгеннен кейін, неміс баспагерлері бай клиенттер үшін тек қымбат кітап басылымдарын шығаруда ағылшын әдет-ғұрыптарын ұстанды. Наполеондық Италияда авторлық құқықтың (итальян тілінде – diritto d’autore) экзогендік түрде әртүрлі енгізілуінен алынған эмпирикалық деректер «негізгі авторлық құқықтар опералардың санын да, сапасын да арттырды, олардың танымалдылығы мен ұзақтығы бойынша өлшенгенде».

Халықаралық авторлық құқық туралы шарттар

1886 жылғы Берн конвенциясы авторлық құқықтарды егемен мемлекеттер арасында, тек екіжақты емес, ресми тануды алғаш рет орнатты. Берн конвенциясына сәйкес, шығармашылық туындыларды қорғау құқықтарын жариялау немесе мәлімдеу қажет емес, себебі олар туынды жасалған кезде автоматты түрде қолданысқа енеді: автор Берн конвенциясына қатысушы елдерде осы құқықтарды «тіркеу» немесе «өтініш беру» қажеттілігі жоқ. Туынды «жазылған» немесе қандай да бір материалдық ортаға бекітілген кезде, оның авторы автоматты түрде туындыдағы барлық зияткерлік меншік құқықтарына ие болады, автор олардан ресми түрде бас тартқанға дейін немесе құқықтардың мерзімі біткенге дейін барлық туынды туындыларға да құқылы. Берн конвенциясы сонымен қатар шетелдік авторларды конвенцияға қол қойған елдерде отандық авторлармен тең қарауға мүмкіндік берді. Ұлыбритания 1887 жылы Берн конвенциясына қол қойды, бірақ оның көп бөлігін 1988 жылғы Авторлық құқық, дизайн және патенттер туралы заң қабылданғаннан кейін 100 жыл өткен соң ғана іске қосты. Атап айтқанда, білім беру және ғылыми зерттеу мақсатында Берн конвенциясы дамушы елдерге конвенцияда белгіленген шектеулерде авторлық құқықпен қорғалған туындыларды аудару немесе көбейту үшін міндетті лицензиялар беруді көздейді. Бұл ереже 1971 жылғы конвенцияның қайта қаралуы кезінде дамушы елдердің күшті талаптарына байланысты қосылды. АҚШ 1989 жылға дейін Берн конвенциясына қол қоймады. АҚШ және көптеген Латын Америкасы елдері 1910 жылы Буэнос-Айрес конвенциясына қатысты, ол туындыда авторлық құқық туралы ескертуді (мысалы, «барлық құқықтар сақталған») талап етті және қатысушы елдерге авторлық құқықтың мерзімін қысқартуға және жаңаруға рұқсат берді. 1952 жылы Берн конвенциясына қарағанда талаптар аз болғандықтан, Жалпыға бірдей авторлық құқық туралы конвенция жасалды және оны Кеңес Одағы және дамушы елдер сияқты елдер ратификациялады. Берн конвенциясының ережелері 1995 жылғы Дүниежүзілік сауда ұйымының ТРИПС келісіміне енгізілді, осылайша Берн конвенциясына жаһандық сипат берілді. 1961 жылы Біріккен халықаралық зияткерлік меншікті қорғау бюросы Орындаушылар, фонограммалар өндірушілер және хабар тарату ұйымдарын қорғау жөніндегі Рим конвенциясына қол қойды. 1996 жылы бұл ұйым Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына айналды, ол 1996 жылғы WIPO Орындау және фонограммалар туралы шартты және 2002 жылғы WIPO Авторлық құқық туралы шартты ұсынды, олар ратификациялаған елдерде туындыларды көшіру үшін технологияны пайдалануға қосымша шектеулер енгізді. Тынық мұхиты серіктестігі авторлық құқыққа қатысты зияткерлік меншік ережелерін қамтиды. Авторлық құқық заңдары мен авторлық құқықтар заңдары Берн конвенциясы және Жалпыға бірдей авторлық құқық туралы конвенция сияқты халықаралық конвенциялар арқылы біртегі етеді. Бұл көпжақты келісімдерге барлық елдер де ратификация жасады, ал Еуропалық Одақ сияқты халықаралық ұйымдар өз мүше мемлекеттерінен оларды сақтауды талап етеді. Дүниежүзілік сауда ұйымының барлық мүше мемлекеттері авторлық құқықты қорғаудың ең төменгі деңгейін белгілеуге міндетті. Дегенмен, ұлттық заңнамалар арасындағы маңызды айырмашылықтар сақталады. Мысалы, ағылшын заңдарында 1988 жылғы Авторлық құқық, дизайн және патенттер туралы заңда, егер авторлық құқықпен қорғалған туынды жұмыскер өзінің қызметі барысында жасаса, авторлық құқық автоматты түрде жұмыс берушіге тиесілі болады, бұл «жалдауға алынған туынды» болып есептеледі. Әдетте, авторлық құқықтың алғашқы иесі – туындыны жасаған адам, яғни автор. Бірақ егер бірнеше адам туындыны жасаса, онда белгілі бір шарттар орындалған жағдайда бірлескен авторлық туралы мәселе қарастырылуы мүмкін.

The 1886 Berne Convention first established recognition of authors' rights among sovereign nations, rather than merely bilaterally. Under the Berne Convention, protective rights for creative works do not have to be asserted or declared, as they are automatically in force at creation: an author need not "register" or "apply for" these protective rights in countries adhering to the Berne Convention. As soon as a work is "fixed", that is, written or recorded on some physical medium, its author is automatically entitled to all intellectual property rights in the work, and to any derivative works unless and until the author explicitly disclaims them, or until the rights expires. The Berne Convention also resulted in foreign authors being treated equivalently to domestic authors, in any country signed onto the convention. The UK signed the Berne Convention in 1887 but did not implement large parts of it until 100 years later with the passage of the Copyright, Designs and Patents Act 1988. Specially, for educational and scientific research purposes, the Berne Convention provides the developing countries issue compulsory licenses for the translation or reproduction of copyrighted works within the limits prescribed by the convention. This was a special provision that had been added at the time of 1971 revision of the convention, because of the strong demands of the developing countries. The United States did not sign the Berne Convention until 1989. The United States and most Latin American countries instead entered into the Buenos Aires Convention in 1910, which required a copyright notice on the work (such as all rights reserved), and permitted signatory nations to limit the duration of copyrights to shorter and renewable terms. The Universal Copyright Convention was drafted in 1952 as another less demanding alternative to the Berne Convention, and ratified by nations such as the Soviet Union and developing nations. The regulations of the Berne Convention are incorporated into the World Trade Organization's TRIPS agreement (1995), thus giving the Berne Convention effectively near global application. In 1961, the United International Bureaux for the Protection of Intellectual Property signed the Rome Convention for the Protection of Performers, Producers of Phonograms and Broadcasting Organizations. In 1996, this organization was succeeded by the founding of the World Intellectual Property Organization, which launched the 1996 WIPO Performances and Phonograms Treaty and the 2002 WIPO Copyright Treaty, which enacted greater restrictions on the use of technology to copy works in the nations that ratified it. The Trans Pacific Partnership includes intellectual property provisions relating to copyright. Copyright laws and authors' right laws are standardized somewhat through these international conventions such as the Berne Convention and Universal Copyright Convention. These multilateral treaties have been ratified by nearly all countries, and international organizations such as the European Union require their member states to comply with them. All member states of the World Trade Organization are obliged to establish minimum levels of copyright protection. Nevertheless, important differences between the national regimes continue to exist. For example, in English law the Copyright, Designs and Patents Act 1988 provides that if a copyrighted work is made by an employee in the course of that employment, the copyright is automatically owned by the employer which would be a "Work for Hire". Typically, the first owner of a copyright is the person who created the work i. e. the author. But when more than one person creates the work, then a case of joint authorship can be made provided some criteria are met.

Құқықтық негіздемеге ие жұмыстар

Авторлық құқық шығармашылық, интеллектуалдық немесе көркемдік формалардың немесе "туындылардың" кең ауқымына қолданылуы мүмкін. Нақты талаптар юрисдикцияға қарай өзгереді, бірақ оларға өлеңдер, диссертациялар, көркемдік кейіпкерлер, пьесалар және басқа да әдеби туындылар, кинофильмдер, хореография, музыкалық композициялар, дыбыс жазбалары, суреттер, кескіндер, мүсіндер, фотосуреттер, компьютерлік бағдарламалық құралдар, радио және теледидар хабарлары, сондай-ақ өнеркәсіптік үлгілер кіруі мүмкін. Графикалық және өнеркәсіптік үлгілерге кейбір юрисдикцияларда жеке немесе бір-бірімен байланысты заңдар қолданылуы мүмкін. Авторлық құқық идеялар мен ақпаратның өзіне емес, олардың берілген түріне ғана қолданылады. Мысалы, Микки-Маустың мультфильміне авторлық құқық оны көшіруге немесе Диснейдің антропоморфты тышқанына негізделген туынды туындылар жасауға тыйым салады, бірақ жалпы антропоморфты тышқандар туралы басқа туындылар жасауға тыйым салмайды, егер олар Диснейдікінен жеткілікті түрде ерекшеленсе. Австралия мен Ұлыбританияда бір сөз авторлық құқықпен қорғалған туындыны құру үшін жеткіліксіз деп танылған. Дегенмен, бір сөз немесе сөздердің қысқа тізбегі кейде тауарлық белгі ретінде тіркелуі мүмкін. Авторлық құқық заңнамасы автордың құқығын туындының түпнұсқалығына, бірегейлігіне емес, негіздейді; егер дубликацияның кездейсоқ болғаны анықталса, екі автор бірдей туындыға авторлық құқыққа ие болуы мүмкін, екеуі де бір-бірінен көшірмеген жағдайда.

Тіркеу

Берн конвенциясының стандарттары қолданылатын барлық елдерде авторлық құқық автоматты түрде туындайды және оны кез келген мемлекеттік органмен ресми тіркеу арқылы алудың қажеті жоқ. Бір идея нақты формаға келтірілгеннен кейін, мысалы, оны бекітілген ортада (сурет, ноталар, фотосурет, бейнежазба немесе компьютерлік файл сияқты) сақтау арқылы, авторлық құқық иесі өзінің эксклюзивті құқықтарын қорғауға құқылы. (АҚШ-та бұзушылықтан кейін тіркелу тек нақты залал мен жоғалтылған пайданы алуға мүмкіндік береді.) Авторлық құқықты тіркеу шығындарынан қашудың кең таралған тәсілі – «жақсы көретін адамның авторлық құқығы» деп аталады. Ол автордың өз жұмысын жабық конвертте тіркелген пошта арқылы өзіне жіберуін және күнді растау үшін пошта таңбасын пайдалануын ұсынады. Бұл әдіс АҚШ соттарының шешімдерінде мойындалмаған. АҚШ Авторлық құқық кеңсесі бұл әдіс нақты тіркеудің орнына келмейді дейді. Ұлыбританияның Интеллектуалдық меншік кеңсесі бұл тәсілді талқылайды және бұл тәсілдің (сондай-ақ коммерциялық тізілімдердің) жұмыстың түпнұсқа екенін немесе оны кім жасағанын нақты дәлелдей алмайтынын атап көрсетеді.

Тіркеу

Берн конвенциясы мүше елдерге шығармашылық туындылар авторлық құқықпен қорғалуы үшін "бекітілуі" керек пе, жоқ па, дегенді шешуге мүмкіндік береді. Берн конвенциясының 2-бабы 2-тармағында: "Одақ елдерінің заңнамасы бойынша, жалпы шығармалар немесе белгілі бір түрдегі шығармалар, егер олар қандай да бір материалдық формада бекітілмесе, қорғауға жатпайды" делінген. Кейбір елдер шығарманың авторлық құқықпен қорғалуы үшін нақты бір формада жасалуын талап етпейді. Мысалы, Испания, Франция және Австралияда авторлық құқық қорғау үшін бекіту талап етілмейді. Ал АҚШ және Канада авторлық құқықпен қорғалу үшін көптеген туындылардың "көзге көрінетін материалдық құралда" бекітілуін талап етеді. АҚШ заңдары бекітудің "уақытша мерзімнен артық қабылдануы, көшірілуі немесе таратылуы" үшін жеткілікті тұрақты және берік болуын талап етеді. Сол сияқты, Канада соттары бекітуді "кем дегенде, қандай да бір материалдық формада айқындалатын, анықтауға мүмкіндік беретін және белгілі бір деңгейде тұрақты" болуы керек деп санайды.

Авторлық құқық туралы хабарлама

1989 жылға дейін АҚШ заңдары авторлық құқық белгісін қолдануды талап еткен, ол авторлық құқық символынан (©, шеңбер ішіндегі C әрпі), «Copr.» деген қысқартудан немесе «Авторлық құқық» деген сөзден басталып, содан кейін туындының алғашқы жариялану жылы және авторлық құқық иесінің аты жазылуы керек. Егер туынды маңызды өзгерістерге ұшыраған болса, бірнеше жыл көрсетілуі мүмкін. Музыкалық немесе басқа да аудио туындылардың дыбыс жазбалары үшін дұрыс авторлық құқық хабарламасы – дыбыс жазбасы авторлық құқық символы (℗, шеңбер ішіндегі P әрпі), ол дыбыс жазбасының авторлық құқығын көрсетеді, ал P әрпі «фонограмманы» білдіреді. Бұған қоса, «Барлық құқықтар сақталған» деген фраза авторлық құқық иесінің құқықтарды сақтауын немесе жеке пайдалануы үшін қалдыруын білдірген, бұл фраза авторлық құқықты растау үшін бұрын талап етілген, бірақ қазір заңды түрде қолданылмайды. Интернеттегі дерлік барлық нәрсе авторлық құқықпен қорғалған. Бұл заттарға су таңбасы қойылған, қол қойылған немесе авторлық құқықтың басқа белгілері бар ма, жоқ па – ол бөлек мәселе. 1989 жылы АҚШ 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заңға Берн конвенциясының көптеген ережелеріне сәйкес түзетулер енгізу үшін Берн конвенциясын іске асыру туралы заңды қабылдады. Нәтижесінде авторлық құқық туралы хабарламаларды пайдалану авторлық құқықты талап ету үшін міндетті болмай қалды, себебі Берн конвенциясы авторлық құқықты автоматты түрде тудырады. Дегенмен, осы белгілерді пайдалану арқылы авторлық құқық туралы хабарламаның болмауы авторлық құқық бұзу туралы сот ісінде төленетін өтемақының мөлшерін азайтуы мүмкін – мұндай хабарламаларды қолдану «еңбек ақысын білмей жасалған бұзушылық» деген қорғаныстың сәтті болу ықтималдығын төмендетуі мүмкін.

Атқару

Авторлық құқықтарды әдетте иеленуші азаматтық сот арқылы қорғайды, бірақ кейбір юрисдикцияларда қылмыстық құқық бұзу туралы заңдар да бар. Кейбір елдерде меншік құқығын дәлелдеуге көмектесетін орталық тізілімдер сақталғанымен, тіркеу міндетті түрде меншік құқығын дәлелдемейді, ал көшіру фактісі (тіпті рұқсатсыз болса да) авторлық құқық бұзылғандығын міндетті түрде дәлелдемейді. Қылмыстық санкциялар көбінесе ірі жалған өнімдер жасауға бағытталған, бірақ авторлық құқықтарды қорғау ұйымдары, мысалы RIAA, файлдарды бөлісетін жеке интернет қолданушыларын көбірек қудалауда, сондықтан олар жиірек кездесе бастады. Дегенмен, осы уақытқа дейін файл ортақтастырушыларға қатысты көптеген істер соттан тыс келісіммен аяқталды. (Файл ортақтастырудың құқықтық аспектілерін қараңыз).

Көптеген юрисдикцияларда авторлық құқық иеленуші авторлық құқықты қорғауға байланысты шығындарды өзі көтеруі керек. Бұл әдетте заңгерлік қызметтерге, әкімшілік немесе сот төлемдеріне байланысты болады. Осыған байланысты көптеген авторлық құқық даулары сотқа жүгінбестен, құқық бұзушы тараппен тікелей келісу арқылы шешіледі.

"1978 жылға қарай, қолданылу аясы кез келген ортада "бекітілген" кез келген "өрнекке" қолданылу үшін кеңейтілді, бұл қорғау жасаушы қаласа да, қаламаса да автоматты түрде беріледі, тіркеу талап етілмейді."

Өзін-өзі орындау шаралары

Сурет, кітап, фонограф және фильм сияқты көне технологиялармен тұтынушылар өздері көшірме жасауға мүмкіндік алмайды, сондықтан өндірушілер сақтау құралының физикалық түрде берілуі кезінде төлем талап ете алады. Цифрлық онлайн контент үшін бұл – төлем қабырғасы (paywall). Ксерокопия машинасы, кассета және бейнекассетаның пайда болуы тұтынушыларға кітаптар мен музыка сияқты материалдарды көшіруді жеңілдетті, бірақ әр көшірме жасалған сайын олардың сапасы төмендеді. Мәтін, аудио, бейне және бағдарламалық қамтамасы сияқты цифрлық медиа (компакт-дискілер мен DVD-лер сияқты физикалық құралдарда сақталған жағдайда да) сапасы жоғалмай көшіріле алады және Интернетте таратылады, бұл өндірушілердің кірісіне үлкен қауіп тудырады. Кейбірлері цифрлық құқықтарды басқару технологиясын шифрлау және басқа да тәсілдер арқылы ойнатудан басқа қолжетімділікті шектеу үшін пайдаланды. Цифрлық су таңбалары көшірмелерді анықтауға және құқық бұзушылықты заңдық жазалау мүмкіндігімен қорқытып, бұзушылықтың алдын алуға көмектеседі. Көшіруді қорғау цифрлық және Интернетке дейінгі электрондық медиа үшін қолданылады.

Авторлық құқықтарды бұзу

Авторлық құқықты бұзу деп есептелуі үшін, туындыны пайдалану авторлық құқық туралы заңдары бар немесе екіжақты шартқа немесе Берн конвенциясы сияқты орнатылған халықаралық конвенцияға (WIPO Авторлық құқық туралы шарт мысалы) мүше мемлекетте жүзеге асуы керек. Заңнамадан тыс материалдарды дұрыс пайдаланбау авторлық құқықты бұзу емес, "рұқсатсыз басылым" болып есептеледі. Авторлық құқықты бұзудың салдарына қатысты статистиканы анықтау қиын. Зерттеулер авторлық құқықты бұзудан зардап шеккен салалар үшін қаржылық шығын бар-жоғын анықтауға тырысты, олардың тегін қолжетімді болмаған жағдайда, пираттық туындылардың қанша пайызы ресми түрде сатып алынатынын болжау арқылы. Басқа есептер авторлық құқықты бұзудың ойын-сауық индустриясына кері әсер етпейтінін, тіпті оң әсер ететінін көрсетеді. Атап айтқанда, 2014 жылғы университет зерттеуі YouTube-тағы тегін музыкалық контент сатуға зиян келтірмейтінін, керісінше оны арттыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. ИС комиссиясының есебіне сәйкес, АҚШ экономикасына зияткерлік меншік құқығын бұзудан туындаған жылдық шығын "жалған тауарлар, пираттық бағдарламалық жасақтама және коммерциялық құпияларды ұрлау бойынша 225 миллиард доллардан асып, 600 миллиард долларға жете алады". 2019 жылы АҚШ Сауда палатасының Глобалды инновациялық саясат орталығы (GIPC) NERA Economic Consulting компаниясымен бірлесіп жүргізген зерттеуде "жаһандық онлайн-пираттық АҚШ экономикасына жыл сайын кем дегенде 29,2 миллиард долларлық кіріс жоғалтуға себеп болады" деп есептеді. Digital Citizens Alliance ұйымының 2021 жылғы тамыздағы есебінде "ұрланған фильмдерді, телешоуларды, ойындарды және тікелей эфирдегі іс-шараларды веб-сайттар мен қосымшалар арқылы ұсынатын онлайн қылмыскерлер жыл сайын 1,34 миллиард доллар жарнамалық табыс табады" делінген. Бұл пираттық веб-сайттарға кіретін пайдаланушылардың нәтижесінде болады, олар пираттық мазмұнға, зиянды бағдарламаларға және алаяқтыққа ұшырайды.

Берілген құқықтар

Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының мәліметінше, авторлық құқық екі түрлі құқықты қорғайды. Экономикалық құқықтар авторларға өздерінің туындыларын басқалар пайдаланғаны үшін қаржылық пайда алуға мүмкіндік береді. Моральдық құқықтар авторлар мен шығармашыларға өздерінің туындыларымен байланысын сақтау және қорғау үшін белгілі бір шаралар қабылдауға мүмкіндік береді. Автор немесе шығармашы экономикалық құқықтардың иесі болуы мүмкін, не осы құқықтар бір немесе бірнеше авторлық құқық иесіне берілуі мүмкін. Көптеген елдер моральдық құқықтарды беруге жол бермейді.

Ұзақтығы

Авторлық құқық әр түрлі юрисдикцияларда әр түрлі мерзімге қолданылады. Мерзімнің ұзақтығы бірнеше факторға байланысты болуы мүмкін, соның ішінде жұмыстың түрі (мысалы, музыкалық шығарма, роман), жұмыстың жарияланғандығы және жұмысты жеке тұлға немесе корпорация жасағандығы. Әлемнің көп бөлігінде авторлық құқықтың стандартты мерзімі – автордың өміріне 50 немесе 70 жыл қосылған мерзім. АҚШ-та көптеген қолданыстағы туындылар үшін мерзім – олардың жасалған немесе жарияланған күнінен бастап белгіленген жылдар саны. Көптеген елдердің заңдарына сәйкес (мысалы, АҚШ және Ұлыбританияда), авторлық құқық олардың әдеттегі мерзімі аяқталатын күнтізбелік жылдың соңында тоқтатылады. Авторлық құқықтың қолданылу мерзімі мен талаптары заңнамамен өзгертілуі мүмкін, және 20-ғасырдың басынан бері әртүрлі елдерде бірқатар түзетулер жасалды, бұл нақты авторлық құқықтың мерзімін анықтауды қиын етуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та авторлық құқықтың күшінде болуы үшін 28 жыл сайын жаңару қажет болса, ал бұрын алғашқы жарияланғанда авторлық құқық туралы хабарлама талап етілген. Италия мен Францияда соғыстан кейінгі мерзімдер ұзартылды, бұл Италияда шамамен 6 жылға, ал Францияда шамамен 14 жылға дейін мерзімді ұзартуға мүмкіндік берді. Көптеген елдер авторлық құқықтың қолданылу мерзімін ұзартты (кейде бұл өзгерістер өткен туындыларға да қатысты). Халықаралық шарттар авторлық құқықтың ең төменгі мерзімін белгілейді, бірақ жекелеген елдер одан ұзақ мерзімдерді қолдануы мүмкін. АҚШ-та 1928 жылға дейін жарияланған барлық кітаптар мен басқа да туындылардың авторлық құқығы тоқтатылған және олар жалпыға қолжетімді. АҚШ-та дыбыс жазбалары үшін қолданылатын мерзім 1923 жылға дейінгі жазбаларға қатысты. Сонымен қатар, 1964 жылға дейін жарияланған және алғашқы жарияланғаннан кейін 28 жыл ішінде жаңартылмаған туындылар да жалпыға қолжетімді. Хертл осы туындылардың басым көпшілігінің (оның ішінде кітаптардың 93%) 28 жылдан кейін жаңартылмағанын және жалпыға қолжетімді екенін атап көрсетті. АҚШ-тан тыс жерде америкалық емес тұлғалар жариялаған кітаптар, егер олар өз елдерінде әлі де авторлық құқықпен қорғалса, жаңару талабынан босатылады. Бірақ егер туындыны пайдалану мақсатында АҚШ-тан тыс жерде жариялау (немесе авторлық құқықпен қорғалған кітапқа негізделген фильм сияқты туынды жұмысты тарату) көзделсе, онда бүкіл әлемдегі авторлық құқық шарттарын ескеру қажет. Егер автор 70 жылдан астам уақыт бұрын қайтыс болса, онда туынды көптеген, бірақ барлық емес, елдерде жалпыға қолжетімді. 1998 жылы АҚШ-та авторлық құқықтың мерзімі Авторлық құқық мерзімін ұзарту туралы заңға сәйкес 20 жылға ұзартылды. Бұл заң жобасы олардың мерзімі біткенде құнды авторлық құқықтары бар корпорациялардың ықпалымен қабылдалды деген айыптаулардан кейін көп сынға ұшырады.

Copyright subsists for a variety of lengths in different jurisdictions. The length of the term can depend on several factors, including the type of work (e. g. musical composition, novel), whether the work has been published, and whether the work was created by an individual or a corporation. In most of the world, the default length of copyright is the life of the author plus either 50 or 70 years. In the United States, the term for most existing works is a fixed number of years after the date of creation or publication. Under most countries' laws (for example, the United States and the United Kingdom), copyrights expire at the end of the calendar year in which they would otherwise expire. The length and requirements for copyright duration are subject to change by legislation, and since the early 20th century there have been a number of adjustments made in various countries, which can make determining the duration of a given copyright somewhat difficult. For example, the United States used to require copyrights to be renewed after 28 years to stay in force, and formerly required a copyright notice upon first publication to gain coverage. In Italy and France, there were post wartime extensions that could increase the term by approximately 6 years in Italy and up to about 14 in France. Many countries have extended the length of their copyright terms (sometimes retroactively). International treaties establish minimum terms for copyrights, but individual countries may enforce longer terms than those. In the United States, all books and other works, except for sound recordings, published before 1928 have expired copyrights and are in the public domain. The applicable date for sound recordings in the United States is before 1923. In addition, works published before 1964 that did not have their copyrights renewed 28 years after first publication year also are in the public domain. Hirtle points out that the great majority of these works (including 93% of the books) were not renewed after 28 years and are in the public domain. Books originally published outside the US by non Americans are exempt from this renewal requirement, if they are still under copyright in their home country. But if the intended exploitation of the work includes publication (or distribution of derivative work, such as a film based on a book protected by copyright) outside the US, the terms of copyright around the world must be considered. If the author has been dead more than 70 years, the work is in the public domain in most, but not all, countries. In 1998, the length of a copyright in the United States was increased by 20 years under the Copyright Term Extension Act. This legislation was the subject of substantial criticism following allegations that the bill was strongly promoted by corporations which had valuable copyrights which otherwise would have expired.

Шектеулер мен ерекшеліктер

Көптеген юрисдикцияларда авторлық құқық заңдары егер туынды түсініктеме беру немесе осыған ұқсас мақсаттар үшін көшірілсе, осы шектеулерге ерекшеліктер жасайды. АҚШ авторлық құқық заңдары атауларды, тақырыптарды, қысқа фразаларды немесе тізімдерді (мысалы, ингредиенттерді, рецепттерді, жапсырмаларды немесе формулаларды) қамтымайды. Дегенмен, авторлық құқық қамтымайтын салалар үшін де қорғау шаралары бар, мысалы, сауда маркалары мен патенттер.

Идеялар мен сөздердің дихотомиясы және бірігу туралы ілім

Идея мен көрініс арасындағы шекара идеялар мен олардың көрінісін ажыратады және авторлық құқық идеялардың емес, олардың түпнұсқалық көрінісін ғана қорғайтынын айтады. Бұл принцип алғаш рет 1879 жылғы Бейкерге қарсы Сельден ісінде нақтыланды және кейіннен 1976 жылғы Авторлық құқық туралы заңта 17 U.S.C. § 102(b) бабында кодификацияланды.

Бірінші сатылым туралы ілім және құқықтардың сарқылуы

Авторлық құқық заңы авторлық құқық иеленушісінің авторлық құқықпен қорғалған туындылардың заңды түрде алынған көшірмелерін қайта сатуына кедергі келтірмейді, егер аталған көшірмелер авторлық құқық иеленушісімен жасалған немесе оның рұқсатымен жасалған болса. Сондықтан, мысалы, авторлық құқықпен қорғалған кітапты немесе CD-ді қайта сату заңды. АҚШ-та бұл «бірінші сату доктринасы» деп аталады және кітап дүкендеріндегі қолданылған кітаптарды қайта сатудың заңдылығын нақтылау үшін соттармен белгіленген. Кейбір елдерде параллель импорт шектеулері болуы мүмкін, бұл авторлық құқық иеленушісіне қайта сату нарығын бақылауға мүмкіндік береді. Мысалы, кітаптың бір көшірмесі кітап басылған елде авторлық құқықты бұзбаса, сауда үшін импортталған елде авторлық құқықты бұзуы мүмкін. «Бірінші сату доктринасы» басқа елдерде «құқықтардың сарқылуы» деп белгілі және патенттік және тауарлық таңба құқықтарына да қолданылатын принцип, бірақ сәл өзгеше. Бұл доктрина нақты заңды көшірмені беруге рұқсат берсе де, қосымша көшірмелер жасауға немесе таратуға рұқсат бермейді. 2013 жылы Kirtsaeng v. John Wiley & Sons, Inc. ісінде АҚШ Жоғарғы Соты 6-3 дауыспен «бірінші сату доктринасы» авторлық құқық иесінің рұқсатымен шетелде жасалған және кейін рұқсатсыз АҚШ-қа импортталған тауарларға да қолданылады деп шешті. Бұл іс авторлық құқық иесінің рұқсатымен шетелде шығарылған оқулықтардың Азиялық басылымдарын импорттаған талапкерге қатысты. Жауапкер баспагердің рұқсатынсыз оқулықтарды импорттап, eBay арқылы қайта сатқан. Жоғарғы соттың шешімі авторлық құқық иелерінің мұндай импортты тоқтату мүмкіндігін айтарлықтай шектейді. Сонымен қатар, авторлық құқық көп жағдайда авторлық құқықпен қорғалған туындының заңды түрде алынған көшірмесін өзгерту, бүлдіру немесе жою сияқты әрекеттерге тыйым салмайды, егер көшірме жасалмаса. Алайда, моралдық құқықтарды енгізген елдерде авторлық құқық иеленушісі кейбір жағдайларда көпшілікке көрінетін туындыны бүлдіруден немесе жоюдан қорғай алады.

Copyright law does not restrict the owner of a copy from reselling legitimately obtained copies of copyrighted works, provided that those copies were originally produced by or with the permission of the copyright holder. It is therefore legal, for example, to resell a copyrighted book or CD. In the United States this is known as the first sale doctrine, and was established by the courts to clarify the legality of reselling books in second hand bookstores. Some countries may have parallel importation restrictions that allow the copyright holder to control the aftermarket. This may mean for example that a copy of a book that does not infringe copyright in the country where it was printed does infringe copyright in a country into which it is imported for retailing. The first sale doctrine is known as exhaustion of rights in other countries and is a principle which also applies, though somewhat differently, to patent and trademark rights. While this doctrine permits the transfer of the particular legitimate copy involved, it does not permit making or distributing additional copies. In Kirtsaeng v. John Wiley & Sons, Inc., in 2013, the United States Supreme Court held in a 6–3 decision that the first sale doctrine applies to goods manufactured abroad with the copyright owner's permission and then imported into the US without such permission. The case involved a plaintiff who imported Asian editions of textbooks that had been manufactured abroad with the publisher plaintiff's permission. The defendant, without permission from the publisher, imported the textbooks and resold on eBay. The Supreme Court's holding severely limits the ability of copyright holders to prevent such importation. In addition, copyright, in most cases, does not prohibit one from acts such as modifying, defacing, or destroying one's own legitimately obtained copy of a copyrighted work, so long as duplication is not involved. However, in countries that implement moral rights, a copyright holder can in some cases successfully prevent the mutilation or destruction of a work that is publicly visible.

Қолжетімді көшірмелері

Біріккен Корольдік пен Америка Құрама Штаттары сияқты бірнеше елде авторлық құқық иесінің рұқсатынсыз, көзі нашар көретін немесе соқыр адамдар үшін авторлық құқықпен қорғалған туындыға қол жеткізуді жеңілдету мақсатында оның баламалы нұсқаларын (мысалы, ірі шрифтпен немесе Брайль әрпімен) жасау заңмен рұқсат етілген.

Діни қызметтен босату

АҚШ-та діни қызметке байланысты босату (1976 жылғы заң, 110-тармақ, 3-бөлім) қарастырылған, атап айтқанда, "ғибадат орнында немесе басқа діни жиында қызметтер барысында драмалық емес әдеби немесе музыкалық туындыны, немесе діни мазмұндағы драмалық-музыкалық туындыны орындау немесе көрсету авторлық құқықтың бұзылуы болып есептелмейді".

Пайдалы бұйымдар

Канадада киім дизайны сияқты пайдалы заттар Авторлық құқық туралы заңға сәйкес, егер 50 реттен астам көбейтілсе, авторлық құқықтан босатылады. Жылдам өндірілетін киім брендтері кіші компаниялардың киім дизайнын авторлық құқықты бұзбай көшіре алады.

Ауыстыру, беру және лицензия беру

Авторлық құқық немесе оның кейбір аспектілері (мысалы, тек көбейту, немесе моральдық құқықтардан басқасы) бір тараптан екінші тарапқа берілуі немесе тапсырылуы мүмкін. Мысалы, альбом жазатын музыкант көбінесе жазба компаниясымен келісімшартқа қол қояды, онда музыкант жазбалардың барлық авторлық құқықтарын роялтилер және басқа да сыйақылар үшін беруге келіседі. Шығарма авторы (және бастапқы авторлық құқық иесі) автордың өндіріс және маркетингтік мүмкіндіктерінен әлдеқайда артық пайда көреді немесе күтеді. Музыканың цифрлық дәуірінде музыканы Интернет арқылы минималды құнмен көшіруге және таратуға болады; алайда, жазба индустриясы әртіс пен оның туындыларын насияттау және маркетингпен қамтамасыз етуге тырысады, осылайша оларға әлдеқайда кең аудитория жеткізіледі. Авторлық құқық иесі барлық құқықтарды толығымен беруге міндетті емес, бірақ көптеген баспагерлер осыны талап етеді. Кейбір құқықтар тапсырылуы мүмкін, немесе авторлық құқық иесі басқа тарапқа белгілі бір аймақта немесе белгілі бір мерзімге туындыны көшіруге немесе таратуға айрықша емес лицензия бере алады. Тапсыру немесе лицензия тиімді болу үшін, белгілі бір формальды талаптарға сәйкес болуы керек, мысалы, Австралияның 1968 жылғы Авторлық құқық туралы заңына сәйкес, авторлық құқықтың өзі жазбаша түрде тапсырылуы тиіс. АҚШ Авторлық құқық заңына сәйкес, авторлық құқықтағы меншік құқығын тапсыруды тапсырушы қол қойған жазбаша түрде рәсімдеу керек. Осы мақсатта, авторлық құқықтағы меншік құқығына эксклюзивті лицензиялар да кіреді. Осылайша, эксклюзивті лицензиялардың тиімді болуы үшін, лицензия беруші қол қойған жазбаша құжатпен берілуі керек. Тапсырудың немесе гранттың ерекше түрі талап етілмейді. Туындыны және беріліп отырған құқықтарды анықтайтын қарапайым құжат жеткілікті. АҚШ заңнамасына сәйкес, айрықша емес лицензиялар (көбінесе айрықша емес лицензиялар деп аталады) жазбаша түрде болуы міндетті емес. Олар ауызша немесе тіпті тараптардың мінез-құлқы арқылы білдірілуі мүмкін. Авторлық құқық меншігін, соның ішінде эксклюзивті лицензияларды АҚШ Авторлық құқық кеңсесінде тіркеуге болады және тіркеген жөн. (Тіркеу туралы ақпарат кеңсе веб-сайтында қолжетімді.) Гранттың тиімді болуы үшін тіркеу міндетті емес, бірақ жылжымайтын мүлік мәмілесіндегі құжатты тіркеуден алынатын сияқты маңызды артықшылықтарды ұсынады. Авторлық құқықты лицензиялауға да болады. Дұрыс процедураларды сақтамаса, көшіруші авторлық құқық бұзу туралы сотқа шағымдану қаупіне тап болады. Әрбір жеке туындыны бақылаудың қиындығына байланысты, авторлық құқық ұжымдары немесе жинақтаушы қоғамдар және орындаушы құқық ұйымдары (ASCAP, BMI және SESAC сияқты) бірден жүздеген (мыңдаған және одан да көп) туындылардың авторлық ақысын жинау үшін құрылды. Бұл нарықтық шешім заңдық лицензияны айналып өтсе де, заңдық төлемнің болуы әлі де ұжымдық құқық ұйымдарының бір туынды үшін белгілейтін бағаны процедуралық қиындықтардан аулақ болуды ақтауға жеткілікті деңгейге дейін төмендетеді.

A copyright, or aspects of it (e. g. reproduction alone, all but moral rights), may be assigned or transferred from one party to another. For example, a musician who records an album will often sign an agreement with a record company in which the musician agrees to transfer all copyright in the recordings in exchange for royalties and other considerations. The creator (and original copyright holder) benefits, or expects to, from production and marketing capabilities far beyond those of the author. In the digital age of music, music may be copied and distributed at minimal cost through the Internet; however, the record industry attempts to provide promotion and marketing for the artist and their work so it can reach a much larger audience. A copyright holder need not transfer all rights completely, though many publishers will insist. Some of the rights may be transferred, or else the copyright holder may grant another party a non exclusive license to copy or distribute the work in a particular region or for a specified period of time. A transfer or licence may have to meet particular formal requirements in order to be effective, for example under the Australian Copyright Act 1968 the copyright itself must be expressly transferred in writing. Under the US Copyright Act, a transfer of ownership in copyright must be memorialized in a writing signed by the transferor. For that purpose, ownership in copyright includes exclusive licenses of rights. Thus exclusive licenses, to be effective, must be granted in a written instrument signed by the grantor. No special form of transfer or grant is required. A simple document that identifies the work involved and the rights being granted is sufficient. Non exclusive grants (often called non exclusive licenses) need not be in writing under US law. They can be oral or even implied by the behavior of the parties. Transfers of copyright ownership, including exclusive licenses, may and should be recorded in the U. S. Copyright Office. (Information on recording transfers is available on the Office's web site.) While recording is not required to make the grant effective, it offers important benefits, much like those obtained by recording a deed in a real estate transaction. Copyright may also be licensed. Failure to follow the proper procedures would place the copier at risk of an infringement suit. Because of the difficulty of following every individual work, copyright collectives or collecting societies and performing rights organizations (such as ASCAP, BMI, and SESAC) have been formed to collect royalties for hundreds (thousands and more) works at once. Though this market solution bypasses the statutory license, the availability of the statutory fee still helps dictate the price per work collective rights organizations charge, driving it down to what avoidance of procedural hassle would justify.

Тегін лицензиялар

Авторлық құқық лицензиялары, ашық немесе тегін лицензиялар деп белгілі, лицензия алушыларға ақы төлесе де, төлемесе де бірнеше құқықтарды беруге тырысады. Бұл контексте «тегін» сөзі бағаға емес, еркіндікке қатысты. Тегін лицензияны құрайтын нәрселер бірнеше ұқсас анықтамалармен сипатталған, олардың ішінде ең ерте пайда болғандары – «Еркін бағдарламалық жасақтама туралы анықтама», «Debian еркін бағдарламалық жасақтама нұсқаулары», «Ашық бастапқы код туралы анықтама» және «Еркін мәдени туындылар туралы анықтама». Осы анықтамаларды одан әрі жетілдіру «копилефт» және «рұқсаттамалық» сияқты санаттардың пайда болуына әкелді. Тегін лицензиялардың кең таралған мысалдары – GNU General Public License, BSD лицензиялары және кейбір Creative Commons лицензиялары. 2001 жылы Джеймс Бойл, Лоуренс Лессиг және Хэл Абельсон құрған Creative Commons (CC) – бұл шығармашылық туындыларды заңды түрде бөлісуді жеңілдетуді мақсат ететін коммерциялық емес ұйым. Осы мақсатта ұйым көпшілікке тегін, жалпы қолданылатын авторлық құқық лицензиясының бірнеше нұсқасын ұсынады. Бұл лицензиялар авторлық құқық иелеріне басқалардың туындыны қандай шарттарда пайдалана алатынын және қандай пайдалану түрлеріне рұқсат етілетінін анықтауға мүмкіндік береді. Шамамен 130 миллион адам мұндай лицензия алған. Талқылаулардың арасында Лоуренс Лессигтің 2004 жылғы «Азат мәдениет» кітабы бар. Лессиг «рұқсат беру мәдениеті» терминін ең нашар жағдайды сипаттау үшін қолданды. «Жақсы көшірме – жаман көшірме» (документальді фильм) және «RiP! : Ремикс манифесті» авторлық құқық туралы мәселелерді қозғайды. Кейбіреулер баламалы өтемақы жүйесін ұсынады. Еуропада тұтынушылар музыка, фильмдер мен кітаптардың құнының өсуіне қарсы тұрып жатыр, нәтижесінде «пираттық партиялар» құрылды. Кейбір топтар авторлық құқықты мүлдем қабылдамайды, авторлық құқыққа қарсы позицияны ұстанады. Авторлық құқықты онлайн режимінде сақтаудың қиындығы кейбір адамдарды интернетте заң ережелерін елемеуге итермелейді.

Қоғамдық домен

Авторлық құқық, басқа да зияткерлік меншік құқықтары сияқты, заңмен белгіленген мерзімге ие. Авторлық құқықтың мерзімі біткеннен кейін, бұрын авторлық құқықпен қорғалған туынды қоғамдық доменге өтеді және оны кез келген адам рұқсат алмастан және әдетте төлем жасамай пайдалана немесе пайдалану құқығын иелене алады. Дегенмен, қоғамдық доменде пайдаланған жағдайда, пайдаланушы мемлекетке немесе авторлар ұйымына роялти төлеуге міндетті болуы мүмкін. АҚШ және Ұлыбритания сияқты ортақ құқық жүйесі бар елдердің соттары ортақ құқық бойынша авторлық құқық доктринасын қабылдамады. Қоғамдық домендегі туындыларды көпшілікке қолжетімді туындылармен шатастырмау керек. Мысалы, интернетке жарияланған туындылар көпшілікке қолжетімді, бірақ әдетте қоғамдық доменде болмайды. Сондықтан мұндай туындыларды көшіру автордың авторлық құқығын бұзуға әкелуі мүмкін.