Кіріспе

Тақырыпты қарау. Либертариандар зияткерлік меншікке қатысты әртүрлі пікірде болады.

Саяси партиялар

Канаданың либертариандық партиясы "патенттер мен авторлық құқықтарға орташа көзқарас танытады" және "қазіргі және ұсынылып жатқан заңнаманы мұқият қарап шығуға" шақырады. Ресейдің либертариандық партиясы өз платформасында "интеллектуалдық меншік" мемлекет тарапынан берілген жеңілдік екенін жазады. Осыған сәйкес, "интеллектуалдық меншік құқықтары" мемлекет күші арқылы қорғалады. Осы негізде, ЛПР бағдарламасында Ресейдің Азаматтық кодексінің, сондай-ақ Ресей Федерациясының Әкімшілік құқық бұзушылықтар кодексінің және Ресейдің Қылмыстық кодексінің "интеллектуалдық меншік құқықтарын" бұзу үшін санкциялар көздейтін бөлімдерін жою ниетінде екенін жазды.

Оңшыл-либертариандық көзқарастар

Анархокапиталистер тіпті ең минималды мемлекеттің болуына да қарсы тұрады. Бұл идеологиялық тұғыр интеллектуалдық меншік заңдарын қабылдау және қолданумен байланысты барлық функциялар жеке сектор институттары арқылы қамтамасыз етілуін қажет етеді. Мюррей Ротбард келісімшарт арқылы жасалған шексіз авторлық құқық мерзімдеріне рұқсат беруді және зияткерлік меншікті қорғаудағы үкіметтің кез келген рөлінің қажеттілігіне қарсы шығады. Ротбард «Ғылым мен пайдалы өнерді дамытуға ықпал ету» мақсатымен үкіметтің интеллектуалдық меншіктің мерзіміне, көлеміне және т.б. қалаулы шектеулерді белгілеуге араласуының өзіндік мәселе тудыратынын айтады: «Зерттеу шығындары «тыныш көп», «тыныш аз» немесе дәл жеткілікті деп қандай өлшеммен бағалайсыз?». Осылайша, ол интеллектуалдық меншік заңдары инновацияларды тежеуі мүмкін, себебі бәсекелестер патенттің қамтитын жалпы салаға қатысты зерттеулерге жұмсалатын шығындардан шексіз бас тартуға мәжбүр болуы мүмкін, өйткені соттар олардың жақсартуларын бұрынғы патенттің бұзуы деп тануы мүмкін, ал патент иесі патент мерзімінің барлық кезеңінде өнертабысын жақсартудан бас тартады, себебі ешқандай бәсекелес оның доменіне енуге батыл болмайды. Моррис және Линда Таннехилл өнертабыс нысанындағы идеяларды жеке меншік «деректер банкінде» тіркеуді ұсынады. Өнертапқыш содан кейін өнертабыстың ұрлануына және рұқсатсыз коммерциялық пайдалануына қарсы сақтандыру сатып ала алады және сақтандыру компаниясы өнертапқышқа осындай бұзушылықтан туындаған кез келген шығынды өтеуге ғана емес, сондай-ақ мұндай рұқсатсыз пайдалануды тоқтатуға кепілдік береді. Зияткерлік меншік құқықтарына қарсы шығушылар: Венди МакЭлрой, Том Г. Палмер, Анри Лепаж, Будевин Букарт, Джеффри Такер және Стефан Кинселла. Кинселла «Интеллектуалдық меншікке қарсы» еңбегінде патенттердің тиімсіз болуы мүмкін екенін атап өтеді, себебі олар ресурстарды зерттеу және әзірлеуден патент беруге және сот процестеріне ауыстырады. Ол теориялық зерттеулерді практикалық зерттеулердей оңай патенттеуге болмайтынын және осылайша теориялық зерттеулер салыстырмалы түрде жеткіліксіз қаржыландырылатынын айтады. Оның пікірінше, меншік құқығы тек шектеулі ресурстарға ғана қолданылуы мүмкін, ал интеллектуалдық меншік осы санатқа жатпайды. Сонымен қатар, Кинселла интеллектуалдық меншік құқықтарын іске асырудың жалғыз жолы – басқалардың физикалық меншік құқықтарын шектеу екенін мәлімдейді. Дэвид Д. Фридман интеллектуалдық меншік мәселесіне бейтарап тұрғыдан қарап, «осы мәселенің екі жағында да нақты аргументтер бар» деп мәлімдейді.

Солшыл-либертариандық көзқарастар

Родерик Т. Лонг интеллектуалдық меншік ұғымы либертариандық емес екенін айтады. Ол адамдардың авторлық құқықпен қорғалған материалдарды пайдалану, көбейту және саудалау мүмкіндігін шектеу – бұл сөз бостандығы мен баспасөз бостандығын бұзу екенін, ал ақпарат адамдардың санасында және басқа адамдардың меншігінде болғандықтан, басқа адамдарға тиесілі болмастан ақпаратты меншікке иелену мүмкін емес деп санайды. Авторлар мен баспагерлер авторлық құқық қорғауы болмаса да шығармаларын жасай беруге жалғастырады деп, ол күн сайын жүздеген мың мақала авторлары тарапынан интернетке тегін жүктелетінін, олар әлемнің кез келген адамына қолжетімді екенін, сондай-ақ 20-шы ғасырға дейін жазылған барлық туындылар қоғамдық мүлік болып саналатынын, бірақ 1900 жылға дейінгі туындылар әлі де басылып, сатылып жатқанын мысалға келтіреді.

Басқа либертариандық және анархистік көзқарастар

Лисандер Спунер және Дж. Нил Шульман сияқты анархистер де интеллектуалдық меншіктің түрлері үшін талас жүргізді.