Интеллектуалдық меншік туралы либертариандық көзқарастар
Libertarian perspectives on intellectual property
Интеллектуальдық меншік туралы либертариандық көзқарас. Канада мен Ресейдегі либертариандық партиялардың патенттер мен авторлық құқықтарға қатысты ұстанымдары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тақырыпты қарау. Либертариандар зияткерлік меншікке қатысты әртүрлі пікірде болады.
Review of the topic
Libertarians have differing opinions on the validity of intellectual property.
Саяси партиялар
Канаданың либертариандық партиясы "патенттер мен авторлық құқықтарға орташа көзқарас танытады" және "қазіргі және ұсынылып жатқан заңнаманы мұқият қарап шығуға" шақырады. Ресейдің либертариандық партиясы өз платформасында "интеллектуалдық меншік" мемлекет тарапынан берілген жеңілдік екенін жазады. Осыған сәйкес, "интеллектуалдық меншік құқықтары" мемлекет күші арқылы қорғалады. Осы негізде, ЛПР бағдарламасында Ресейдің Азаматтық кодексінің, сондай-ақ Ресей Федерациясының Әкімшілік құқық бұзушылықтар кодексінің және Ресейдің Қылмыстық кодексінің "интеллектуалдық меншік құқықтарын" бұзу үшін санкциялар көздейтін бөлімдерін жою ниетінде екенін жазды.
The Libertarian Party of Canada takes "a moderate approach to patents and copyrights", calling for "a careful review of existing and proposed legislation". The Libertarian Party of Russia writes in its platform that "intellectual property" is a privilege granted by the state. Accordingly, "intellectual property rights" are enforced by the state through violence. On this basis, LPR writes in its programme that it intends to repeal the section of the Civil Code of Russia, as well as the articles of the Code of the Russian Federation on Administrative Offenses and Criminal Code of Russia that provide for sanctions for infringement of "intellectual property rights".
Оңшыл-либертариандық көзқарастар
Анархокапиталистер тіпті ең минималды мемлекеттің болуына да қарсы тұрады. Бұл идеологиялық тұғыр интеллектуалдық меншік заңдарын қабылдау және қолданумен байланысты барлық функциялар жеке сектор институттары арқылы қамтамасыз етілуін қажет етеді. Мюррей Ротбард келісімшарт арқылы жасалған шексіз авторлық құқық мерзімдеріне рұқсат беруді және зияткерлік меншікті қорғаудағы үкіметтің кез келген рөлінің қажеттілігіне қарсы шығады. Ротбард «Ғылым мен пайдалы өнерді дамытуға ықпал ету» мақсатымен үкіметтің интеллектуалдық меншіктің мерзіміне, көлеміне және т.б. қалаулы шектеулерді белгілеуге араласуының өзіндік мәселе тудыратынын айтады: «Зерттеу шығындары «тыныш көп», «тыныш аз» немесе дәл жеткілікті деп қандай өлшеммен бағалайсыз?». Осылайша, ол интеллектуалдық меншік заңдары инновацияларды тежеуі мүмкін, себебі бәсекелестер патенттің қамтитын жалпы салаға қатысты зерттеулерге жұмсалатын шығындардан шексіз бас тартуға мәжбүр болуы мүмкін, өйткені соттар олардың жақсартуларын бұрынғы патенттің бұзуы деп тануы мүмкін, ал патент иесі патент мерзімінің барлық кезеңінде өнертабысын жақсартудан бас тартады, себебі ешқандай бәсекелес оның доменіне енуге батыл болмайды. Моррис және Линда Таннехилл өнертабыс нысанындағы идеяларды жеке меншік «деректер банкінде» тіркеуді ұсынады. Өнертапқыш содан кейін өнертабыстың ұрлануына және рұқсатсыз коммерциялық пайдалануына қарсы сақтандыру сатып ала алады және сақтандыру компаниясы өнертапқышқа осындай бұзушылықтан туындаған кез келген шығынды өтеуге ғана емес, сондай-ақ мұндай рұқсатсыз пайдалануды тоқтатуға кепілдік береді. Зияткерлік меншік құқықтарына қарсы шығушылар: Венди МакЭлрой, Том Г. Палмер, Анри Лепаж, Будевин Букарт, Джеффри Такер және Стефан Кинселла. Кинселла «Интеллектуалдық меншікке қарсы» еңбегінде патенттердің тиімсіз болуы мүмкін екенін атап өтеді, себебі олар ресурстарды зерттеу және әзірлеуден патент беруге және сот процестеріне ауыстырады. Ол теориялық зерттеулерді практикалық зерттеулердей оңай патенттеуге болмайтынын және осылайша теориялық зерттеулер салыстырмалы түрде жеткіліксіз қаржыландырылатынын айтады. Оның пікірінше, меншік құқығы тек шектеулі ресурстарға ғана қолданылуы мүмкін, ал интеллектуалдық меншік осы санатқа жатпайды. Сонымен қатар, Кинселла интеллектуалдық меншік құқықтарын іске асырудың жалғыз жолы – басқалардың физикалық меншік құқықтарын шектеу екенін мәлімдейді. Дэвид Д. Фридман интеллектуалдық меншік мәселесіне бейтарап тұрғыдан қарап, «осы мәселенің екі жағында да нақты аргументтер бар» деп мәлімдейді.
Anarcho capitalists oppose the existence of even a minimal state. This ideological framework requires that any functions served by intellectual property law promulgation and enforcement be provided through private sector institutions. Murray Rothbard argues for allowing contractually arising infinite copyright terms and against the need for any government role in protecting intellectual property. Rothbard states that government's involvement in defining arbitrary limits on the duration, scope and so on of intellectual property in order to "promote the Progress of Science and useful Arts" is inherently problematic, saying: "By what standard do you judge that research expenditures are 'too much,' 'too little,' or just about enough?". Thus, he argues that intellectual property laws can actually hinder innovation since competitors can be indefinitely discouraged from further research expenditures in the general area covered by the patent because the courts may hold their improvements as infringements on the previous patent and the patent holder is discouraged from engaging in further research in this field because the privilege discourages his improvement of his invention for the entire period of the patent, with the assurance that no competitor can trespass on his domain. Morris and Linda Tannehill propose that ideas in the form of inventions could be registered in a privately owned "data bank". The inventor could then buy insurance against the theft and unauthorized commercial use of the invention and the insurance company would guarantee to not only compensate the inventor for any losses suffered due to such infringement but to stop such unauthorized use. Opponents to intellectual property rights include Wendy McElroy, Tom G. Palmer, Henri Lepage, Boudewijn Bouckaert, Jeffrey Tucker and Stephan Kinsella. Kinsella points out in Against Intellectual Property that patents may be inefficient since they divert resources from research and development to patent filing and lawsuits. He notices that theoretical research can not be patented as easily as practical research and thus theoretical research is relatively underfunded. Moreover, he argues that property rights can only apply to resources that are scarce, which intellectual property is not. Kinsella also claims that the only way that intellectual property rights can be implemented is by limiting others' physical property rights. David D. Friedman takes a neutral stance on intellectual property, claiming "there are good arguments on both sides of that question".
Солшыл-либертариандық көзқарастар
Родерик Т. Лонг интеллектуалдық меншік ұғымы либертариандық емес екенін айтады. Ол адамдардың авторлық құқықпен қорғалған материалдарды пайдалану, көбейту және саудалау мүмкіндігін шектеу – бұл сөз бостандығы мен баспасөз бостандығын бұзу екенін, ал ақпарат адамдардың санасында және басқа адамдардың меншігінде болғандықтан, басқа адамдарға тиесілі болмастан ақпаратты меншікке иелену мүмкін емес деп санайды. Авторлар мен баспагерлер авторлық құқық қорғауы болмаса да шығармаларын жасай беруге жалғастырады деп, ол күн сайын жүздеген мың мақала авторлары тарапынан интернетке тегін жүктелетінін, олар әлемнің кез келген адамына қолжетімді екенін, сондай-ақ 20-шы ғасырға дейін жазылған барлық туындылар қоғамдық мүлік болып саналатынын, бірақ 1900 жылға дейінгі туындылар әлі де басылып, сатылып жатқанын мысалға келтіреді.
Roderick T. Long argues that the concept of intellectual property is not libertarian. He holds that prohibiting people from using, reproducing and trading copyrighted material is an infringement of freedom of speech and freedom of the press and that since information exists in people's minds and other people's property one cannot own information without owning other people. Claiming that authors and publishers will continue to produce absent copyright protection, he cites the fact that hundreds of thousands of articles are uploaded onto the Internet by their authors every day, available to anyone in the world for free and that nearly all works written before the 20th century are in the public domain, yet pre 1900 works are still published and sold.
Басқа либертариандық және анархистік көзқарастар
Лисандер Спунер және Дж. Нил Шульман сияқты анархистер де интеллектуалдық меншіктің түрлері үшін талас жүргізді.
Anarchists such as Lysander Spooner and J. Neil Schulman have also argued for forms of intellectual property.