Кіріспе

испан иезуит діни қызметкері және теолог Франсиско Альварес де Толедо (Оропеса, 10 шілде 1515 Эскалона, 21 сәуір 1582), сондай-ақ Вице-король Солон деп те белгілі, Испания Корольдігінің аристократы және сарбазы және Перудің бесінші вице-королі болды. Көбінесе "Перудің ең жақсы вице-королі" деп саналатын ол өзінің әкімшілігінің Перудің жергілікті халықтарына тигізген теріс әсері үшін жиі айыптайды. Толедо Испанияның дүрбелеңді вице-корольдігіне тұрақтылық әкелді және испан отаршылдық билігінің сипатын және Анд тауҙарындағы жергілікті халықтар мен олардың испан иелері арасындағы қарым-қатынасты өзгерткен әкімшілік саясатты қабылдады. "Кемітулер" деп аталатын саясатпен Толедо Перу мен Боливияның көптеген жергілікті халқын христиандыққа айналдыру, алым-салық және салық жинау және жергілікті жұмыс күшін шахталарда және басқа да испан кәсіпорындарында жұмыс істеуге жинау үшін жаңа елді мекендерге күштеп көшірді. Ол инка империясының митасы кезінде жергілікті халықтардан талап етілген мәжбүрлі еңбекті кеңейту және Вилкабамбадағы Нео-Инка мемлекетінің соңғы инка басшысы Тупак Амаруды өлтіру үшін айыпталды. Толедо 1569 жылдың 30 қарашасынан 1581 жылдың 1 мамырына дейін, яғни он бір жыл бес ай бойы вице-король қызметін атқарды. Ол Испанияның екі жүз жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеген заңдық құрылымын және институттарын нығайтып, үлкен вице-корольдіктің "жоғарғы ұйымдастырушысы" ретінде мадақталды. Джон Хеминг деген ғалым Толедоны "әлемдегі ең ұлы отаршыл әкімшілердің бірі" деп сипаттаған. Ол оны "нағыз аскет" деп сипаттады.

Туу және ерте жылдары

Франсиско де Толедо 1515 жылы 15 шілдеде Кастилияның Оропеса қаласында Альварес де Толедо абыройлы отбасында дүниеге келді, ал анасы қайтыс болды, бұл оның көңіл-күйіне әсер етті. Олардың тәрбиесімен Мэри мен Элизабет әпкелері айналысты. Ол Оропезаның 2-ші графы Франсиско Альварес де Толедо и Пачеконың төртінші және соңғы баласы, ал Ферьяның 2-ші графы Гомес Суарес де Фигероаның және Альба де Тормес герцогының 1-ші қызы Мария Альварес де Толедоның үлкен қызы Мария Фигероа и Толедо. Сегіз жасында ол корольдің пажуясы болып қызмет етуге Испания королі Карл І-нің сарайына көшті. Ол латын, тарих, риторика мен теология, фехтование, музыка, би және әдептілік пәндерін үйренді.

Император Карл V-ге қызмет ету

Франсиско Толедо 1530 жылы король Карлос І оны үйіне қабылдағанда он бес жаста еді, ол сол императормен бірге бейбітшілік пен соғыстың әртүрлі жағдайында соңғы күндеріне дейін бірге болды. "Макиавеллизм" деген парасатты саясатты және серіктестерінің арасында тепе-теңдік іздеуге бейімделген монархпен жеке қарым-қатынас одан әрі үкіметтік жұмыс үшін пайдалы тәжірибе ретінде қызмет етеді. 1535 жылы, жиырма жасында, ол діни әскери орденнің Алькантара орденінің рыцары киіміне ие болды, ал бірнеше жылдан кейін осы корпорацияға 1551 жылы Асебухар міндеті берілді. Бірінші әскери іс-қимыл Тунисті жаулап алу (1535), бұл империя әскерлерінің Солтүстік Африкадағы алаңды тартып алған Османлы түріктеріне үлкен жеңісі болды. Императордың Еуропаға саяхатқа шығуына еріп, жас Альварес де Толедо Римнен өтті, онда король Карлос I Францияның Франциск I-іне қарсы шықты, бұл сол елмен (императордың билігінің үшінші соғысы) 1536-1538 жылдар аралығында басқа соғысты туғызды. Бейбітшілік келісімін жасасқаннан кейін Альварес де Толедо Испанияға оралып, кейіннен Фландриядағы Гент қаласына барды. Бірде Солтүстік Африкадағы Осман Алжирінің экспедициясына қатысқан, бұл науқан ауа райының нашар болуынан (1541) сәтсіздікке ұшырады. Келесі жылдары ол императорлық қару-жараққа қызмет етуді жалғастырды, сонымен қатар диеталарға, кеңестерге және кеңестерге қатысты. Бұл өте күрт кезең болды, сондай-ақ Осман түркілерінің шабуылдары империя орбитасы астындағы Германиядағы протестантизмнің дамуына әкелді. Осы уақыт ішінде Альварес де Толедо император Карл V-ге жақын болды. Ол Францияға қарсы жаңа соғыс бастау үшін Англиямен іспан келіссөздерін өткізді. Ол латын Америкасының мәселелерін, индейлердің құқықтық мәртебесіне қызығушылық танытты. Ол Вальядолидте болған кезде, Батыр Бартоломе де лас Касас теология кеңесінің алдына "Индияның жойылуы туралы қысқаша есеп" мәтінін ұсынды және Перуде осындай шатастырды туғызған Индияның жаңа заңдарының жазылуын білді. Ол 1543 жылы императормен бірге Барселонадан Италия мен Германияға Франциямен төртінші соғыста кетті. Ол Гелдерланд және Дюрен шайқастарына қатысты. 1556 жылы Карл I-нің орнынан түсуі және Испанияға сапары болды, ал 12 қарашада Юсте монастырына бара жатқанда, оның иесі, 4-ші граф Оропеса, Фернандо Альварес де Толедо и Фигероа қонақжайлық танытқан Жарандилла де ла Вера замогына кірді. 1557 жылдың 3 ақпанына дейін сонда болды, ол кезде Юстедегі жұмыстар аяқталды, Карл І соңғы демалатын жер. Олар екеуі де 1558 жылы қайтыс болғанға дейін оған қызмет етті. Алдағы жылдары Альварес де Толедо Алкантара орденіне байланысты іс-шараларға қатысты. 1558 және 1565 жылдар аралығында ол Римде қалды, онда ол тәртіптің жарғыларын талқылауға және анықтауға қатысты, бас прокурор ретінде.

Перудің вице-патриоты

1569 жылы Толедо Перудің (ол кезде Боливияны да қамтитын) бесінші вице-королі болды. Оны Испанияның Филипп II вице-королі етіп тағайындады. Перу Испанияның отарлы империясының "мүсіні" болды. 1532 - 1533 жылдары Франсиско Писарроның Инка империясын жаулап алуы Испанияға орасан зор байлық әкелді, бірақ Толедоға хаотикалық жағдай мұра болды. Толедода испан жаулап алушылары мен Перудің діни және зайырлы билігі арасындағы қақтығыстар болды. Колониалдық қызметкерлердің сыбайлас жемқорлығы кең тараған. Перудегі жергілікті халық, Анд халқы, 1520 жылдан 1570 жылға дейін Еуропалық аурулардың эпидемиясы мен қақтығыстарынан 75 пайызға (10 миллионнан 2,5 миллионға дейін) азайды. Вилкабамбада испандықтардың бақылауынан тыс Инка империясының штаты әлі де бар еді. Испанияның көзқарасы бойынша ең маңыздысы күміс өндірісі, Испанияның қаржысына үлкен үлес қосып отырған, төмендеп барады. Франсиско де Толедоның вице-король ретінде келгеніне дейін, испандықтардың Анд халқының билігі негізінен жанама болды. Рим-католик діни қызметкерлерін қоспағанда, испандарға индейлер арасында өмір сүруге тыйым салынды және испандықтар өздерінің жергілікті басшылары, кацик немесе куракалар арқылы Анд халқынан алым-салық және еңбек алып келді. Испан отаршыларының жұмыс пен алым-салық талап етуінен басқа, Анд Индиан мәдениеттері инкалар билік еткен кезден бастап көп жағынан өзгермеген. Толедо "неоинкалық көтерілісті басу, отаршылдық үкімет пен заң институттарын нығайту, жергілікті халықты католик дініне үйрету және шахтадан түсетін түсіп жатқан табысты қалпына келтіру" үшін үлкен жоспар құрып, оны жүзеге асырды.

Бас инспекция (Visita General)

Толедо Лимаға 1569 жылдың қараша айында келді. 1570 жылдың қазан айында ол Лимадан шығып, Перу мен Боливияны жеке тексеруге кірісті. Ол 1570 жылдан 1575 жылға дейін бес жыл бойы Куско, Арекипа және Потоси сияқты маңызды қалаларда ұзақ тоқтаған сапарға үлкен entourage, соның ішінде барлық вице-король сотымен бірге барды. Ол кетер алдында Толедо колонияның әрбір repartimiento (аймағы) -ға барып, ақпарат жинау, санақ жүргізу, Анд билеушілері мен басшыларын тағайындау және дін мен алым-салық сияқты мәселелер бойынша шешімдер қабылдау үшін кем дегенде 42 инспектор тағайындады. Толедо инспекторларға қысқартуларды құруға жол ашуды тапсырды. Бас инспекция кезінде Толедо Перуді жолдан басқарып, көптеген мәселелерде шешім қабылдады.

Неоинка мемлекетінің жойылуы

Толедо 1569 жылы Перуге келген кезде, император Титу Кусимен бірге Нео-Инка мемлекеті әлі де Вилкабамбаның шалғайдағы орман қаласындағы испандық биліктен тыс жерде өмір сүрді. Толедо бастапқыда Титу Куси мен басқа да инка ақсүйектерін испан билігіне иелік етуге, оларға мүлік пен байлық ұсынуға үміттенген, бірақ тексеру сапарында оның зерттеулері барысында оның пікірі қатайды. Толедо Инка империясы, император және оның қалған мемлекеті әлі де көптеген андтықтармен құрметтелетінін және Инка діні әлі де кеңінен қолданылып жүргенін білді. Ол Нео-Инка мемлекетін испан билігіне қауіп ретінде қабылдады және бұрынғы Инка империясының, Нео-Инка мемлекетінің және Инка дінінің заңдылығын абыройдан айыру науқанын бастады. 1571 жылы мамыр айында Титу Куси кенеттен қайтыс болды. Вилкабамбадағы инкалар оның өліміне католик діни қызметкерін кінәлап, оны өлтірді. Тупак Амару жаңа император болды. Инкалар тағы бірнеше испанды өлтірді, ал Толедо Нео-Инка мемлекетін жою үшін Вилкабамбаға 250 испандық пен 2000 андтықтан тұратын әскери экспедиция жіберді. Испандар Тупак Амару мен басқа да инка билерін тұтқындады және қысқа мерзімдік соттан кейін Тупак 1572 жылы 24 қыркүйекте Кусконың Плаза-де-Армас алаңында бас кесті. Содан кейін Толедо инкалардың мұрасын жою жолын жалғастырды. "Толедо инка мифінің алдағы ғасырларда кез келген бүлікшіл үндістерге шабыт беретінін дұрыс түсінді, бірақ инкалардың мистикасы өте күшті болды, оны шешімді вице-король түбімен жоюға болмайды". Инкалар билігінен айырылғанмен, "соңғы императорлық кезеңді есте сақтаудың сезімталлығы әлі де жалғасып келеді".

Перуді қайта ұйымдастыру

Перудің вице-корольдігін қайта ұйымдастыруда Толедо үш негізгі тапсырманы орындады: 1) анд тұрғындарын испан стилідегі ауылдарға көшіру; 2) күміс және басқа да кен орындарын ұйымдастыру, үлкен табыс алу үшін; 3) анд тұрғындарымен мәжбүрлі еңбек ету жүйесін енгізу.

Төлемдерді азайту

Бұл іспандықтардың Америка мен Филиппиндегі отарларына тән еді. Перуде Толедоның вице-корольдігіне дейін Анд индеектері көбінесе шағын, шашыраңқы қоныстарда өмір сүрді. Шашыраңқы қоныстар испан отаршылдық биліктеріне өздерінің билігін орнатуды қиындатты, бірақ андтардың тіршілігі мен өмір сүруі әртүрлі биіктіктердегі және сипаттамалары бар бірнеше түрлі ортаны пайдалануына байланысты болды, бұл тік архипелаг деп аталады. Толедоның бұл шарасын жүзеге асыруының басты мақсаты "мемлекеттің тікелей бақылауын орнату және шіркеудің жергілікті халықты христиандыққа айналдыруын жеңілдету, сонымен қатар салық жинауды және жұмысшылардың санын арттыру" болды. Ол бұл шара жергілікті тұрғындарды "жер иелері мен кеншілерден, колониялық сот жүйесінен қорлаудан, жалған діннің алдауынан" қорғайтынын айтты. Испания билігі жергілікті топтарды бейқам және егер оларды бақыламаса, заңсыздық пен жалқаулыққа бейім деп санайды. Толедоның бұл қысқартуларды негіздей алатын басты себебі, ол Испания патшасына айтқандай, олар Испанияның қаржысы үшін аса маңызды кен орындарының жанында орналасады. Толедоның жоспарларында 840 қысқарту қарастырылған, жалпы саны шамамен 1,4 миллион анд тұрғындары, орташа есеппен бір қысқартуда шамамен 1600 адам. Әрбiр шағынша испан қалашығына ұқсайды, оның басты алаңы мен алаңдары және көшелерiнiң жүйелі торлары бар. Тіпті, үйлердің дизайны да белгілі болды. Мысалы, олар "көптен жеке өмір сүрудің тәңірлерге табынуға, маскүнемдікке және заңсыз жыныстық қатынасқа әкелетін қатерін азайту үшін" көшеде ашық жүрулері керек еді. Бір діни қызметкер тұрғындардың рухани қажеттіліктерін қанағаттандыратын. Әрбiр редукцияның басшылығы испандық стильдегi үкiметтiң жауапкершiлiгiнде болды, бiрақ редукцияның ең маңызды лауазымды адамы - тау-кен және басқа да кәсiпорындар үшiн алым-салық және жұмысшылар жинау жауапкершiлiгi бар жергiлiктi көшбасшы курака болды. Толедоның қысқартулары көбінесе сәтті және сәтсіз деп сипатталған. Перу мен Боливияның көптеген қалалары өздерінің негізін редукция құруға негіздеді. Алайда, Анд халқының азаюы аурулардың таралуын арттырды және бұрынғы Инка империясының халқы Толедодан кейін кем дегенде тағы 50 жыл бойы төмендей берді. Испания патшасына 1580 жылдары берілген бір баяндамада "индейлердің көбі шахтада, басқа да жұмыстарда немесе қайта-қайта болатын індеттерден қайтыс болды; басқалары еңбек пен алым-салық міндеттемелерін орындаудан қашып кетті" делінген.

Тау-кен өндірісі

Тау-кен өндірісі, әсіресе күміс өндіру, Вице-корольдіктің ең маңызды экономикалық кәсіпорны болды. Боливиядағы Потоси деген жердегі бір таудан XVI ғасырдың екінші жартысында дүние жүзінде өндірілген барлық күмістің 60% -ы өндірілген. Испания патшалығы үшін тау-кен өндірісіне салынатын 20 пайыздық салық негізгі табыс көзі болды. Күміс Потосиде инка әдістерімен қазылып алынды, бірақ 1560-шы жылдары ең таза күміс сарқылып, өндіріс азайды. Алайда Мексикада күмісті сынаппен тазартудың жаңа әдісі - Патио әдісі пайда болды. Толедо испан патшасы үшін Хуанкавеликадағы сынап кендерін тартып алып, Патио процесін енгізді. Ол оны "Хуанкевелика мен Потоси тауларының арасындағы әлемдегі ең маңызды неке" деп атады. 1571 және 1575 жылдар аралығында күміс өндіру бес есеге өсті. Күміс пен сынап өндірісінің артуы мыңдаған жұмысшыларға сұранысқа әкелді, олардың көпшілігі мәжбүрлі жұмысшылармен толтырылды. Потоси Лондонның халқымен әлемдегі ең ірі қалалардың біріне айналды.

Мәжбүрлі еңбек

Толедоның қысқартуларының ең маңызды мақсаты Анд жұмыс күшін, әсіресе, Испанияның ана елінің қаржысы үшін маңызды болған кен орындары үшін қолжетімділікті жеңілдету болды.

Басқа шаралар

Ол жергілікті тұрғындарды дінге айналдыру және оларға діни білім беру үшін көп еңбек етті. Ол инкалардың саяси және әлеуметтік құрылымын вице-корольдіктегі өмірге бейімдеуге тырысты. Ол инкалар тұсында жерлестерді мәжбүрлеп жұмыс істетуге арналған ертедегі "мита" жүйесін де қолданды. Мита реформасына сәйкес, ауылдың еркек тұрғындарының жетінші бөлігінен көбірек шақыру мүмкін емес, оларды туған ауылдарынан алыс жерде жұмыс істеуге мәжбүрлеуге болмайды, және олар еңбегі үшін өтемақы алуға құқылы. Кейіннен бұл реформалар Толедо реформалары деп аталды. Толедо Педро Сармиенто де Гамбоаға Перудегі испандықтарға дейінгі кезеңнің хроникасын жазуды тапсырды. Сармиентоның еңбегі сол кезеңдегі баға жетпес ақпарат көзі болып саналады. Толедо мұражай ашылады деген үмітте патшаға есеп жіберді. Ол 1570 жылы Перуде инквизицияны құрды. 1573 жылы 6 шілдеде Еронимо Луис де Кабрера Кордова қаласын (қазіргі Аргентина) құрды. Тариха мен Кочабамба (екеуі де қазіргі Боливияда) 1574 жылы құрылған. 1574 жылы Толедо қазіргі Боливияның оңтүстік-шығысындағы Чако аймағына әскери экспедицияға қосылып, шығыс Боливияның гуарани халқын басқарды. Гуаранилер Анд тауларында испандықтар мен үндістердің қоныстарын басып алды. Бұл экспедиция сәтсіз аяқталып, Толедо ауруға шалдыққаннан, мүмкін, безгектен қаза тапқан. 1579 жылы Фрэнсис Дрейк Перу жағалауын қиратып жатқан еді. Толедо ағылшындықтың артынан кемелер флотын жіберді, бірақ Дрейкті және оның галеонды ұстай алмады. Кейіннен Толедо жағалауда қарақшылардан қорғау үшін бекіністер салды және Эль Кальяо портында Педро Сармиенто де Гамбоаның қол астында la Armada del Mar del Sur (Оңтүстік флоты) құрды. Ол көпiрлер салып, вице-корольдықта жол жүру қауiпсiздiгiн арттырды. Перу үшін (әрине, Оңтүстік Америка үшін) соғылған алғашқы монеталар 1568 және 1570 жылдар аралығында пайда болды. Потосидегі кен орындарынан алынған күміс бүкіл әлемге тарады.

Еске алу, Испанияға қайта оралу, түрмеге қамау және өлім

Алайда, оған қарамастан, Толедоның патшаның орынбасары кітаптарын теңгермегендігі және Испанияға салықтар қайтарылмайтыны үшін кінәлі деп саналды. 1581 жылы Испанияға қайта шақырылды. Ол 1582 жылға дейін түрмеде отырды, сонда ол табиғи себептермен қайтыс болды.