Кіріспе

Құпия (Oratio secreta) - діни қызмет кезінде діни қызметкер немесе епископтың үнсіз айтқан дұғасы.

Батыс христиандығы

Римдік ритуалда секретаны мессаның соңында ғибадат етуші айтады. Бұл дұға - алғашқы және ұзақ уақыт бойы жалғыз дұға болып келді. Бұл дұға тек қана хордың ән салған кезде айтылғандықтан, төмен дауыста айтылады және ол бастапқыда осылай айтылған жалғыз дұға ретінде құпия деген ерекше атауға ие болды. Канонның үнсіз оқуы (кейде "Secreta" деп аталады) VI-VII ғасырларда басталды. Қазіргі ұсынылатын дұғалар Римде он төртінші ғасырға дейін жасалмаған, кеш қосылған. Бұған дейін құрбандықты үнсіз орындайтын, ал одан кейінгі дұға құпия болып саналатын. Бұл құпия үнсіз айтылғандықтан, оны халыққа "Оремус" деген шақырумен таныстыруға болмайды. Құпия - бұл әр мерекеге немесе оқиғаға байланысты өзгеріп отыратын, және жинақпен бірдей жолмен құрылған, Мессаның Акцентісінің бөлігі. "Сыр" да сол күннің қасиеттісін немесе оқиғасын білдіреді. Бірақ ол өзінің ерекше сипатын сақтайды, өйткені ол әрқашан (ежелгілердің жағдайында әрқашан) Құдайдан евхаристияны қабылдап, оны қасиетті етуін сұрайды. Осының бәрі дәл қазір Леониндік танитын құпиялардың ең көне сақталған құпияларында кездеседі. Осы жерде "Объединенные", "Секретное", "Послепричастие" және "Oratio ad populum" дұғалар біріктірілген және біртекті топты құрайды. Сонымен, бір массадағы жинақтамалардың көбеюі құпиялардың сәйкес көбеюіне әкелді. Әрбір жинақ үшін тиісті құпия айтылады. Геласиандық сакраментарийде "Secreta" атауы қолданылады; Григориандық кітапта бұл дұғалар "Super oblata" деген атауға ие. Екі атау да ерте орта ғасырларда жиі кездеседі. Ордо Рома тілінде. II дұға "Oratio super oblationes secreta" деп аталады. Галликан ырым-жырымдарында халыққа шақыру арқылы енгізілген өзгермелі ұсыныс дұғасы болды; оның арнайы аты жоқ. Амвросиандық ырымда "Oratio super sindonem" (облатаны жауып тұрған перде үшін Синдон) деп аталатын дұға Оферторий жасалып жатқанда айтылады және тағы бір "Oratio super oblata" Символдан кейін, ал алғы сөзден бұрын орындалады. Мосарабтық ырымда, халыққа шақырудан кейін, олар "Præsta æterne omnipotens Deus" деп жауап береді, құлшылық етуші құпияға сәйкес келетін арнайы атаусыз дұға айтады және бірден қасиеттілердің есіне және өтініш дұғасына жалғасады. Батыстың басқа да салт-дәстүрлерінде бұл дұға дауыстап айтылады. Шығыс діндерінің бәрі де үлкен кіреберіс болғаннан кейін, құрбандықтар құрбандық үстеліне әкелінгенде және Құдайға ұсынылғанда, үнсіз айтылатын дұғалар бар, бірақ олар өзгермейтін және олардың ешқайсысын Рим құпиясымен дәл салыстыруға болмайды. Жоғары немесе төменгі Мессада "Амин" деп жауап бергеннен кейін, "Suscipiat Dominus sacrificium" дұғасына жауап бергеннен кейін, құлшылық етуші құпияны немесе құпияларды сол тәртіппен айтады, ол жинақтарды айтқандай, әрқайсысы өз орнын табады. Ол бірінші және соңғысын "Per Dominum nostrum" (Коллекциядағыдай) түрінде ғана аяқтады. Соңғы құпияның соңғы сөйлемін: "Per omnia sæcula sæculorum" деп дауыстап айтылады немесе әнделеді, ал алғы сөздің алдында экфонис қалыптасады. Қазіргі католиктерде бұл құпия Құрбандықтар туралы дұғаға сәйкес келеді және оны құлшылық етуші ән салады немесе үндеп айтады.

Византиялық ырым

Шығыс православие шіркеуінде және Византиялық ырымға сәйкес келетін Шығыс католик шіркеулерінде діни қызметкер немесе епископтың құдайлық литургияда ғана емес, басқа да көптеген қызметте де айтқан көптеген құпия дұғалары бар. Діни қызметкердің жасырын дұғалар айту уақытын дияконның литаниямен немесе хордың ән-күйімен жабу керек. Бас иіп дұға ету кезінде діни қызметкер дұға оқып жатқанда, бәрі бас иіп, бір сәтке үндемей отырады. Көп жағдайда, жасырын дұғаның соңында айтылатын екфонезияны халықтың алдында дауыстап айту керек. Діни литургияда діни қызметкердің литания кезінде де, анафора кезінде де айтқан бірнеше жасырын дұғалары бар. Қасиетті Иоанн Златоусттың литургиясы мен Ұлы Василийдің литургиясының негізгі айырмашылығы - бұл құпия дұғалар; Киелі Василийдің дұғалары Киелі Иоанн Златоусттың дұғаларына қарағанда ұзын, сондықтан хорға уақытты жабу үшін жиі ән айтуды кеңейтуге тура келеді. Құранның кейбір тармақтары осылай түсіндіріледі: Кереметте діни қызметкер киелі есіктердің алдында (немесе гректердегідей, иконостастастағы Мәсіхтің иконасы алдында) бас жаппай айтқан алты шам жағып дұға оқылады, ал оқырман 103 Забур жырын айтады (Септуагинта нөмірлеуі). Таң намазында он екі таңғы дұға бар, оларды діни қызметкер бас жаппай оқып береді, ал оқырман алты Забурды (Зәбүр 3, 37, 62, 87, 102, 142) айтады. Діни қызметкер осы дұғалардың бірінші жартысын Қасиетті үстелдің (алтастың) алдында айтады, содан кейін үшінші Забурдан кейін Қалғанын Қасиетті Есік (немесе Мәсіхтің иконасы) алдында оқу үшін шығады. Көптеген қасиетті құпиялар (сакраменттер) және басқа да қызметтер Euchologion (қасиеттілердің қызмет кітабы) сондай-ақ оларда құпия дұғалар бар. Текст бойынша, құпия дұғалар, әрине, үнсіз айтылуға арналған, көбінесе діни қызметкердің жеке лайықсыздығын мойындайды, және олар көбінесе көпшілік түрде жазылған болса да, олар жиі тілшілерден (көзге көрінбейтін) ерекшеленетін дін адамдарына сілтеме жасайды. Сондай-ақ, қызмет кітабындағы тақырыптар дұғаның үндемей айтылуы керектігін көрсетеді. Алайда соңғы жылдары көптеген діни қызметкерлердің осы дұғаларды дауыстап айтуы әдет болып отыр.

Шығыс салт-дәстүрлері

Шығыс православие шіркеулерінде және Шығыс ритуалдарын ұстанатын Шығыс католик шіркеулерінде жасырын дұғалар әр түрлі ритуалға сәйкес қолданылады.