Кіріспе
Орта ғасырдағы шотландтық дворян Дуглас әулеті, 17 ғасырдағы Кэмпбелл кланының басшысы, Арчибальд Грим Арчибальд Дуглас, Дуглас және Вигтаун графы, Галлоуэй, Дуглас және Ботуэлл лоры (шамамен 1330 24 желтоқсан 1400), Арчибальд Грим немесе Қара Арчибальд деп аталатын, орта ғасырдың соңғы кездеріндегі шотландтық дворяны. Арчибальд - Роберт I-нің сенімді лейтенанты, сэр Джеймс "Қара" Дугластың балабақшасы және анасы белгісіз. Уильямның тұңғыш ағасы, Дуглас графының 1-ші граф, ол Дуглас графтығын және оның мүлкін Оттерберн шайқасында Дуглас графтығының 2-ші граф Джеймстің заңды ұрпағы жоқ өліміне байланысты үшінші граф ретінде мұра етті.
the 17th century chief of Clan Campbell also known as Archibald the Grim
Archibald Douglas, Earl of Douglas and Wigtown, Lord of Galloway, Douglas and Bothwell (c. 1330 – c. 24 December 1400), called Archibald the Grim or Black Archibald, was a late medieval Scottish nobleman. Archibald was the bastard son of Sir James "the Black" Douglas, Robert I's trusted lieutenant, and an unknown mother. A first cousin of William 1st Earl of Douglas, he inherited the earldom of Douglas and its entailed estates as the third earl following the death without legitimate issue of James 2nd Earl of Douglas at the Battle of Otterburn.
Ерте өмір
Ол әкесінің крест жорығына аттанған кезінде дүниеге келмеген болса керек, бірақ Теба шайқасында маврлармен шайқасып қаза табады. Уолтер Бауэрдің айтуынша, оның заңды емес екендігіне қатысты қорлау болуы мүмкін, "Ол ақсүйек және сұр еді, ол ақсүйекке қарағанда коко [аш пешергіш балаға] көбірек ұқсады". Жан Фруасар өзінің хроникасында Дугласты ересекте үлкен семсерді ұстауға қабілетті үлкен адам ретінде суреттейді. Архибальд жас кезінде өзінің туған ағасы Вильгельммен бірге король Давид II-нің Нормандиядағы Гейлард сарайында болған деген болжам бар. Олардың француз патшасына қызмет етуі табиғи нәрсе еді. Бұл Олд Альянс рухымен сәйкес келді. Оның алғашқы нақты аталуы 1342 жылы, оның есімі өзінің заңды туыстарынан кейін Дуглас жерлерінің мұрагері ретінде енгізілген кезде болды.
Пуатье шайқасы
Арчибальдтың тарихтағы алғашқы ірі көрінісі 1356 жылы Пуатье шайқасында тіркелді, онда ол ағылшындықтардың тұтқындарына түсті. Арчибальд өзінің ағайындысы Уильямға, Дугластың лорды (кейін графы) бірге барып, Франция королі Иоанн II-ге Қара ханға қарсы соғыста қызмет етті. Англия королі Эдуард III шотландтармен 25 наурыздан бастап Майклмасқа дейін созылатын бітімгершілік келіссөздер жүргізді. Тыншу кезінде Уильям Дуглас Францияға сапарға шығуға қауіпсіз жолды қамтамасыз етті, мүмкін, оның туысы Уильям Дугласты өлтіргені үшін өкініш жасауы мүмкін; оның ертеңі арасында 26 жасар Арчибальд болды. Францияда болғаннан кейін, Дугластар француз армиясына қосылды, олардың арматуралары белсенділіксіз тоттамайды. Қандай себеп болмасын, Джон патша көптеген ақсүйектермен бірге тұтқындалды, соның ішінде Арчибальд Қара да болды. Вильям граф өзінің жан-жақтарының табандылығы арқасында тұтқындалудан қашып құтылды. Арчибальдтың қару-жарағы мен белбеулері өте жақсы жасалған болатын.
Қашу
1356 жылы ағылшын қолынан қашып құтылуына ағылшын тұтқыны болған Коллутидің сэр Уильям Рамзи көмектесті. Күзетшілердің бірі алдында Рамзи Арчибальдқа ашуланғандай етіп, оны өзінің ағайындысының қаруын ұрлаған деп айыптайды. Оның айтуынша, оның туысы ағылшынның жебесінен жараланып, қорғанышсыз қалғандықтан қайтыс болған. Содан соң Рамзи Арчибальдты аяқкиімін шешіп алуға мәжбүр етті. Арчибальд келісті, ал бірін алып тастаған кезде Рамзи онымен оның басын ұра бастады. Бірақ күзетшілердің бірі Арчибальдты үлкен дворянның ұлы деп, оны құрметтеу керек деп, сөзге араласты. Рамзи: "Ол емес, мен сізге айтамын, ол - қылмыскер және алаяқ", - деп жауап берді, содан кейін Арчибальдқа: "Сен, қарақшы, қожайыңның денесін өлтірілгендердің арасынан ізде, сонда біз оған лайықты жерлеу жасай аламыз". Рамзи 40 шиллинг төледі, бұл - құтқарушы үшін төлем. Рамзи тағы да Арчибальдтың басын бұғаулап, кетуге бұйырды. Арчибальд Шотландияға оралып, Қара ханзаданың әскерін едәуір төлемнен айырады.
Атақтылық
1360 жылы Черный Арчибальд Эдинбург қамалының констеблі болып тағайындалды, ол 1364 жылға дейін Эдинбург шерифінің кеңсесімен бірге болды. Сол жылы ол Батыс маршының басқарушысы болып тағайындалды. Бұл қиындық туды, өйткені ағылшындар Аннандейлді ұстады, ол оның жаңа юрисдикциясының үлкен бөлігін құрады. Кейінгі жылдары ол ағылшындарға қарсы көптеген шабуылдар жасады. 1368 жылы Дуглас Марштардың Лорд-Вардені болып тағайындалды және 1383 жылға қарай ағылшындарды Аннандейлден толықтай шығарып тастауға қол жеткізді.
Де Моравия некесі
Арчибальд өзінің билігін 1362 жылы жесір әйелге және мұрагер Жоанна де Моравияға үйленуімен арттырды. Жоанна де Моравия - Морис де Моравияның қызы, Стратхарн графы және Джон де Морей Драмсаргардтың немересі. Арчибальд оның қолы үшін бес ағылшын рыцарымен жеке жекпе-жекте күресуді ұсынды. Ботуэлл ханым және Моравия әулетінің мұрагері, Жоанна өзінің үлкен иеліктері мен бүкіл Шотландиядағы иеліктерін әкелді, оларды Арчибальд de jure uxoris деп мәлімдеді. Бұл оның жартылай қираған Bothwell Castle-ді қайта құруға кіріскенін білдіреді. Неке патшаның мұрасы қауіпсіз (және адал) қолға берілуін қамтамасыз ету үшін жасалынған. 1361 жылы Ботуэлл лорды сэр Томас де Моравия қайтыс болғаннан кейін, Жоанна және оның жесір анасы соттың қамқорлығында болды. Жоанна тек әкесі қалдырған жерлердің ғана емес, сонымен қатар алғашқы күйеуінің мұрагері деп жарияланды. Елді мекендер солтүстіктегі Абердиншир, Морей және Росстан оңтүстіктегі Ланаркшир мен Роксбургширге дейін созылған. Дуглас әйеліне Strathearn графлығын мұра етпесе де, ол өзінің жаңа туған туыстарын патшаның пайдасына қолдана алады.
Елшіліктер
Арчибальд 1369 және 1371 жылдары Францияға екі рет елшілікке жіберілді. Біріншісі - жаңадан ажырасқан королева Маргареттің Авиньондағы папа Урбан V сотында жасаған үндеуіне наразылық білдіру. Екінші елшілік Парижге, Олд Альянсты жаңарту мақсатында жіберілді. Бұл елшілікті Стюарт патшасы Роберт II өзінің таққа отырғанынан үш күн өткен соң тапсырды. Осы дипломатияның нәтижесі Винсенс шартына әкелді, бұл 55 жыл бұрын Корбейль шартынан кейін одақтың алғашқы ратификациясы болды.
Галлоуэйдің иегері
1369 жылы Арчибальдты король Давид Галоуэйдің лорды етіп тағайындады, " өйткені ол Англияның қанды жерін тазарту үшін трауэллге аттанды ". Галлоуэйді басқару қиын болды. Ол титулды алғанға дейін бұл Баллиольдардың мұрасы болды, құлатылған король Джон және оның ұлы Эдвард Баллиоль. Балиоллдар оны король Джонның анасы Галлоуэйдің Дерворгилласы арқылы мұра етті, ол Галлоуэйдің Лорды Аланның қызы және мұрагері, Галлоуэйдің соңғы скандинавтық-гейл патшасы. Галвегиялықтардың ерекше заңдары мен әдет-ғұрыптары болды және аралдар патшалығы сияқты, олар шотландтық тәжге емес, балиолдарды өкіл ретінде қараған ежелгі патшаларына бағынышты деп санады. 1353 жылы граф Вильгельм феодалдықтың шығыс бөлігін шотландтық тақтың бақылауына әкелді. 1372 жылы шығыстағы билікті қайтадан бекіткеннен кейін Арчибальд Уигтаун графтығын Уигтаун графы Томас Флемингтен сатып алды, осылайша 1234 жылдан бері бірінші рет бүкіл Галлоуэйге билігін нығайтады. Вигтаун графтығының бұл ауысуын сол жылдың 7 қарашасында Роберт II ратификациялады. Арчибальдтың Галлоуэйді жаулап алуы оның мөрінде бейнеленген, онда екі "жабайы адам" оның қолын көтеріп тұр. 1378 жылы Арчибальд Дугластың немере інісі Дальхузидің Александр Рамзи 50 адаммен Бервикті күтпеген жерден басып алды және дереу қаланың губернаторы Томас де Маскрейв қоршауға алды. Даглас пен Байрдың Лорды Линдсей Хэддингтон қаласында 500-ден аса емес көмекші әскер жинады, бірақ жол бойы көбірек адам жинауға үміттеніп, бәрібір шеру жасады. Арчибальдтың әскері Бервикке жақындағанда, оның барлаушылары оған қамалдың айналасындағы ағылшын әскерінің саны 10 000-ға жуық екенін, садақшылар, қоршау машиналары, ауыр ат және өзенді бөгеп тұрған кемелер бар екенін хабарлады. Содан кейін Дуглас Мелроузға кері шегінді, оның соңынан ағылшын әскері де келді. Мелроуздан аз қалғанда, Масгрейв шабуылға түсті. Бақытымызға орай, Арчибальдтың әскері күшейтілді. Мелроуз шайқасында Масгрейвті аттарынан түсіріп, төлем алуға мәжбүр етті. Маскрейв пен басқа да басшылар тұтқындалғаннан кейін, өлтірілмеген ағылшындықтар жеңілгенін хабарлап, Бервикке қашып кетті. Бұл уақыт аралығында Арчибальд Трейв қамалындағы бекінісін салу жұмыстарын бастады және Дамфриске жақын Суитеарт абатханасына аурухана салды. Трейвті салу кезінде Балиолдардың дәстүрлі ордасы болған Бьюттлді басып алудың орнына ол бұрынғы иелердің дәстүрлі ордасы болған Кирккдубрайтта тұрып қалды. Тек аумақтық иеліктер бойынша Арчибальд, Галлоуэй лорды, егер озып кетпесе, онда оның ағайындысы Уильям, Дугластың 1-конты.
Дуглас графы
1384 жылы Уильям Дугластың бірінші графы Дугласта ұсталудан қайтыс болды, оның орнына оның ұлы Джеймс Дуглас, Дугластың 2-а Earl, төрт жылдан кейін 1388 жылы Оттерберн шайқасында жеңіске жеткен кезде қаза тапты. Арчибальд ағасының графтығын және Дугластың барлық жерлерін мұра етіп, оны Шотландияның ең қуатты магнаты етті. Ағылшындармен соғыс аралықтарында ол шекаралық әміршілерге феодалды заңдарды енгізді, марштар үшін арнайы кодекс жасады. Қара Дугластың күші Роберт III-дің әлсіз билігі кезінде таққа көлеңке түсірді. Арчибальд өзінің ұрпағының корольдік Стюарттармен байланысын нығайта түскен көрінеді, ол 1390 жылы өзінің ұлы мен мұрагері Арчибальдтың, Дуглас иегері, Принцесса Маргаретке, ал 1399 жылы оның қызы Марджоридің Дэвид Стюартқа, Ротесей герцогесіне үйленуін ұйымдастырды; бұл ерлі-зайыптылардың екеуі де Роберт III балалары болды, Ротесей тақтың мұрагері болды. Ротесей Март графы Джордж I-нің қызы Элизабет Данбарға үйленуге келісімшарт жасасқан болатын, ол осы құрмет үшін үлкен сома төлеген еді. Патшаның сенімін бұзғаны үшін алаңдаған Марш ағылшын әскеріне қосылды. 1390 жылы ол Локнау қалмағын басып алды.
Өлім
Дуглас графты 1400 жылы Рождество мерекесі кезінде Трейв қасарасында өлтірді және Ботвеллге жерленді.