Кіріспе
Уэльстік жазушы, драматург және актер Джордж Эмлин Уильямс, CBE (26 қараша 1905 – 25 қыркүйек 1987) – Уэльстік жазушы, драматург және актер.
George Emlyn Williams, CBE (26 November 1905 – 25 September 1987) was a Welsh writer, dramatist and actor.
Ерте өмір
Уильямс Уэльстегі, жұмысшы отбасында, 1 Jones Terrace, Pen y ffordd, Ffynnongroyw, Flintshire мекенжайында дүниеге келді. Ол Мэридің (құрметті әкесі – Уильямс) бұрынғы үй қызметшісі және көкөніс сатушы Ричард Уильямстың үш баласының ең үлкені болды. Сегіз жасқа дейін ол тек валлий тілінде сөйледі. Кейін ол, егер Сара Грейс Кук, "Жасыл жүгерідегі" Мисс Моффаттың прототипі, оған назар аудармағанда, 12 жасында шахтада жұмыс істеуге барар еді деді. Ол 1915 жылы Флинтширдегі Холивелл қаласындағы гимназияда француз тілінің мұғалімі болды, онда Уильямс стипендия бойынша оқыды. Келесі жеті жыл бойы ол оның оқуын қолдады және Франциядағы Haute Savoie қаласындағы француз досымен бірге үш ай француз тілін жетілдіруіне көмектесті. 17 жасқа келгенде ол Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне стипендиямен оқуға түсті, онда француз және итальян тілдерін оқыды. 1926 жылы, университетке оқып жүрген кезінде Уильямс нервтік құлауға ұшырады, бұл көбінесе басқа студентке деген сәтсіз эмоционалдық қарым-қатынасына байланысты болды. Оны емдеу үшін Мисс Кук оны жазуға шақырды. Алайда Уильямс театр әлеміне де қадам басуды жоспарлағандықтан, Оксфорд университетінің драмалық қоғамына (OUDS) қосылды.
Кәсіби мансап
22 жасында Уильямс 1927 жылы Оксфордтағы Playhouse театрында OUDS ұйымымен бірге өзінің толыққанды алғашқы пьесасы – «Толық ай» спектаклінде өнер көрсетті. Сол жылы ол Лондондағы репертуарлық труппаға қосылып, сахналық мансабын бастады. 25 жасқа келгенде (1930 жылы) ол «Қылмыс жасалды» және «Кейінгі Кристофер Бин» сияқты туындыларымен шығармашылығын кеңейтті. Сол жылы ол Уэст-Эндте Эдгар Уоллестің сәтті триллерінде ойнады. Келесі бірнеше жылда Уильямс сахнада да, кинода да рөлдерді сомдады, соның ішінде Эдгар Уоллестің құпия романының алғашқы целлюлоидтық бейнесі – «Қорқынышты ханым» фильмінде де қатысты. 30 жасқа келгенде ол «Түн түсу керек» (1935) триллерімен бірден танымал болды, онда ол психопат-кісі өлтірушінің басты рөлін ойнады. Пьеса жанры үшін жаңалық болған, кісі өлтірушінің күрделі психологиялық халдерін зерттеуімен ерекшеленді. 1937 жылы Роберт Монтгомеримен, ал 1964 жылы Альберт Финнимен бірге фильмге түсірілді. Ол жиі қайта қойылды, соңғы кезде Вест-Эндте Джейсон Донованмен, ал 1999 жылы Бродвейде Мэтью Бродерикпен. Оның тағы бір аса сәтті пьесасы мүлдем басқаша болды: «Мөгері жасыл» (1938 жылы, 33 жасында жазылған) өзінің Уэльстегі балалық шағына негізделген. Ол пьесаның Лондондағы премьерасында Уэльстік оқушы рөлін ойнады. 1940 жылы пьеса Бродвейге Етель Бэрримордың мектеп мұғалімі Мисс Моффат рөлінде келді. 1950 жылы Бродвейде қайта қойылғанда Эва Ла Галлиенн ойнады. Пьеса Бетт Дэвис басты рөлде ойнаған өте сәтті фильмге айналды, сондай-ақ Уильямстың жақын досы Джордж Кукор режиссерлік еткен Кэтрин Хепберн басты рөлде ойнаған телефильмге де бейімделді. 1970 жылдары пьесаны музыкалық қойылымға айналдыруға жасалған әрекет, Дэвис мектеп мұғалімі рөлінде қайтадан ойнаған және Уильямстың өлеңдерімен сәтті аяқталмады. 1983 жылы Бродвейде Сисли Тайсон мен Питер Галлахер басты рөлдерде ойнаған қайта қойылым да сәтсіз болды. Бірақ 1985 жылы Лондондағы Олд Вик театрында Дебора Керрдің қатысуымен өткен қайта қойылым сәтті аяқталды, сондай-ақ 2007 жылы Массачусетс штатындағы Уильямстаун театр фестивалінде де сәтті өтті. Бұл қойылымда Кейт Бертон ойнады. Уильямс Кейттің әкесі Ричард Бертонмен және Бертонның бірінші әйелі Сибилмен жақын дос болды. Уильямстаундағы қойылымда оқушы рөлін – Уильямстың өзі жасаған және оның бейнесімен үлгіленген рөлді – Кейт Бертонның ұлы Морган Ричи сомдады. «Мөгері жасыл» 2022 жылы Лондондағы Ұлттық театрда Никола Уокердің Мисс Моффат рөлінде ойнауымен қайта қойылды. Уильямс бұл оқиғаны 1905–1927 жылдарды қамтитын және 1961 жылы жарық көрген «Жорж» атты өмірбаяндық романында жазған. Ал 1973 жылы «Эмлин» атты екінші кітабы жарық көрді. Эмлин Уильямстың 1944 жылы Лондонның Сент-Мартин театрында алғаш рет қойылған автобиографиялық жеңіл комедиясы – «Друидтың тынысы» болды. Бұл сахнада Ричард Бертонның дебюті болды, оны Уильямс Кардиффтегі кастингте байқаған. Пьеса 1976 және 2005 жылдары Clwyd Theatr Cymru театрында қайта қойылды, ал 2009 жылы Лондондағы Финборо театрында алғашқы қайта қойылымын алды. Эмлин Уильямс сахналық пьесалардан басқа Альфред Хичкокпен («The Man Who Knew Too Much»), Кэрол Рид және басқа режиссерлермен жұмыс істеп, бірқатар киносценарийлер жазды. Ол А. Дж. Крониннің «Цитадель» (1938), «Жұлдыздар төмен қарай» (1939), «Шапқыштың қамалы» (1942) және «Күдіктер желісі» (1959) романдары бойынша түсірілген фильмдерде ойнады және диалогтар жазды. Ол Роберт Грейвстің «Мен, Клаудиус» романының 1937 жылғы аяқталмаған фильм нұсқасында (Чарльз Лоттонмен бірге) ақылсыз Рим императоры Калигула рөлін ойнады; 1952 жылғы «Басқа адамның уы» триллерінде (Бетт Дэвис ойнаған) қастандықпен өлтірілген әйелдің өліміне себепкер болған мейірімді ветеринар; және 1952 жылғы «Иванхо» фильміндегі ақымақ Уамба (Роберт Тейлормен және Элизабет Тейлормен бірге). Басқа экрандық жұмыстарына Хичкоктың Дафни дю Мориердің «Джамаика мейрамханасы» (Чарльз Лоттонмен), Габриэль Паскальдың Джордж Бернард Шоудың «Мажор Барбара» (Венди Хиллер мен Рекс Харрисонмен), Хосе Феррдің «Мен айыптаймын!» (Эмиль Зола рөлінде), «Мэри Дирдің апаты» (Гарри Купермен), «L пішінді бөлме» (Лесли Каронмен) және Чарльз Диккенстің «Дэвид Копперфилд» романының теледидарлық бейімделуі (Лоренс Оливье, Майкл Редгрейв, Ральф Ричардсон және Эдит Эванс сияқты жұлдыздар құрамында) кіреді. 1941 жылы Уильямс Джек Реймонд режиссерлік еткен және Сьюэлл Стоукс пен Лидия Хейвард сценарий жазған «Сен есте сақтап қаласың» фильмінде ойнады. Фильм Виктория дәуірінің танымал әнші-жазушысы Лесли Стюарт өміріне негізделген. Бұл жерде Роберт Морли ойнайды, ал Уильямс Стюарттың ең жақсы досы рөлінде. 1941 жылы ол Габриэль Паскальдың Джордж Бернард Шоудың «Мажор Барбара» фильміндегі (Сноуби Прайс рөлінде) маңызды рөлді сомдады. Уильямстың режиссер ретіндегі жалғыз фильмі – «Долвиннің соңғы күндері» (1949), ол сонымен қатар сценарийін жазып, басты рөлде ойнады, оның отандасы Ричард Бертонның экрандағы дебютін белгіледі. Уильямс көбінесе өзінің пьесаларында ойнады және әлемдік турнелерде Чарльз Диккенстің романдарынан үзінділерді оқып, бір адамдық қойылымдарымен танымал болды. Бұл «бір адамдық қойылым» жаңа театрлық жанрдың бастауы болды. Ол Диккенс қойылымын Дилан Томасқа, «Дилан Томас өсіп келе жатқанда» және H. H. Munroға, жасыратыны Saki деп танылған туындыларына негізделген қойылымдармен жалғастырды. Соғыстан кейінгі актерлік жұмыстарына Теренс Раттиганның «Уинслоу баласы» және Рольф Хоххуттың «Орынбасар» (Бродвейде) кіреді. Ол сонымен қатар BBC-нің «Ұлы соғыс» (1964) құжаттық фильмінде Ллойд Джорджтың даусын берді. Уильямстың басқа кітаптарының ішінде «Сенімнің шегінен тыс: Қатілдік және оның анықталуы» (1968) бестселлер болды, ол Йен Брэди мен Майра Хиндлидің Мурс қатілдері туралы жартылай фантастикалық есеп еді. Оның 1980 жылғы «Бассыз» романы, 1930 жылы британдық король отбасының күтпеген өлімі және оның нәтижесінде британ тағына ең күтпеген мұрагердің көтерілуі туралы, 1991 жылғы «Король Ральф» фильмінің негізі болды. 17 ақпан 1975 күні, дүйсенбіде Уильямс BBC Radio 4-тегі «Desert Island Discs» бағдарламасында Рой Пломлидің қонағы болды. Автордың кітап таңдауы – сөздік, теріс машина, қалам және қағаз жиынтығы болды.
Жеке өмір
Уильямс 1935 жылы 1970 жылы қайтыс болған актриса Мэри Марджори О'Шаннға (Молли Шэн) үйленді. Олардың екі ұлы болды: жазушы Алан және актер Брук. Брук Ричард Бертонның жақын досы болды, Бертонның жеке көмекшісі болып жұмыс істеді және Бертонның көптеген фильмдерінде ойнады. Уильямс Кейт Бёртонның куәгері. Некеде болған кезінде де, әйелі қайтыс болғаннан кейін де Уильямс ересек өмірінде белсенді бисексуал болды. Ол 1981 жылдан 1986 жылға дейін американдық театр журналисі Альберт Н. Уильямспен қарым-қатынас жасады, оны Эмлин Чикаго аймағындағы Northlight театрында «Чарльз Диккенс» жеке қойылымын көрсетіп жүргенде танысты. (Альберт Уильямс 1982 жылы Англия, Уэльс және Ирландиядағы Чарльз Диккенс және Дилан Томас жеке қойылымдарының гастрольдері кезінде Эмлин Уильямстың жеке көмекшісі болды.)
Құрметтер
1949 жылы Уэльс университеті Эмлин Уильямсқа құрметті доктор дәрежесін берді. 1962 жылы Эмлин Уильямс Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды.
Өлім
Эмлин Уильямс 1987 жылдың 25 қыркүйегінде Лондонның Челси ауданындағы Довхаус-стриттегі пәтерінде ішек қатерлі ісігінің салдарынан қайтыс болды. Ол 81 жасқа толыпты. Оның күлі Голдерс Грин крематорийінде, Лондон қаласында шашылды.