Кіріспе

Саяси цензура - үкімет өз азаматтары алатын ақпаратты жасыруға, жалған, бұрмалауға немесе жалған ақпарат беруге тырысқанда, саяси жаңалықтарды басып тастау немесе оны жариялау арқылы жаңалықтарды жариялау арқылы. Бейтарап, объективті ақпараттың жоқтығында адамдар билік басындағы үкіметке немесе саяси партияға қарсылық білдіре алмайды. Бұл термин билік басындағы үкіметке қайшы келетін көзқарастарды жүйелі түрде басып тастауға да қатысты. Үкімет көбінесе армия мен құпия полицияның күшімен журналистерді биліктің қалауына сәйкес, билік басындағы билік адамдардың сенуін қалаған оқиғаны тарату үшін мәжбүрлейді. Кейде бұл пара беру, жамандау, түрмеге қамау, тіпті адам өлтірумен байланысты. Цензура сөзі латын тіліндегі censor сөзінен шыққан, бұл екі римдіктің жұмысы, олардың міндеті - қоғамдық мінез-құлық пен адамгершілікті қадағалау, яғни адамдардың іс-әрекетін "цензуралау".

Саяси цензура туралы жалпы түсінік

Тарих бойы көптеген мемлекеттер мен саяси ұйымдар халықты басқару үшін саяси цензура мен пропаганданы пайдаланған. Мысалы, Ансиан режим цензураны жүзеге асырғанымен танымал. 1851 жылы Наполеон III өзін император деп жариялады. Бай азаматтар 1848 жылғы француз төңкерісімен қауіпке ұшыраған артықшылықтарын қорғаудың жолын бірден көрді, бұл әлеуметтік иерархияны қайта ұйымдастырумен қауіп төндірді. Бұл кездерде барлық мәдени өнімдер, газеттер мен драмалар цензураға ұшыраған. Михаил Горбачев оның басшысы болғанға дейін Кеңес Одағында тәуелсіз журналистика болған жоқ; барлық хабарландыруды Коммунистік партия басқарды. Совет одағындағы ең танымал газет - "Правда" - монополияға жақын болды. Шетелдік газеттер тек Кеңес Одағына жанашырлық танытқан коммунистік партиялар шығарған жағдайда ғана қол жетімді болды. Кубалық БАҚ-ты Коммунистік партияның Революциялық бағдарлау департаменті басқарады, ол "пропагандалық стратегияларды әзірлейді және үйлестіреді". 1973 жылы Уругвайда әскери төңкеріс жүргізіліп, билік қолға алынды, ал мемлекет цензураны қолданды. Мысалы, жазушы Эдуардо Галеано түрмеге қамалып, кейін қашуға мәжбүр болды. Оның "Латын Америкасының ашық тамырлары" атты кітабына оңшыл әскери үкімет Уругвайда ғана емес, Чили мен Аргентинада да тыйым салды. Көптеген елдердің сайлауалды кампанияларды қаржыландыру заңдары кандидаттар мен саяси мәселелер туралы сөз сөйлеуді шектейді. Citizens United v. FEC деген іс бойынша АҚШ Жоғарғы Соты мұндай шектеулердің көпшілігі конституцияға қайшы цензураның бір түрі деп тапты. 2022 жылы Ресейдің Украинаны басып алуы кезінде Еуропалық Одақ цензураны стратегиялық қолдану арқылы Ресейдің мемлекеттік меншігіндегі Sputnik және Russia Today медиа-орталықтарын бірнеше деңгейде және платформаларда бұғаттады. Зерттеулер көрсеткендей, бұл екі арна жылдар бойы Кремльдің қалауы бойынша дезинформациялық құрал болып келді. Өз кезегінде Путин шетелдік және отандық баспасөзді, сондай-ақ Twitter және Facebook желілерін заң арқылы бұғаттады. Философия институтының (IFS CSIC) Ориол Наварро мен Астрид Вагнер бұл цензура сөз бостандығына қауіп төндіретінін және "дезинформация" термині "терроризм" сөзін қолданудың аналогы бойынша қарсы пікірлерді басып тастауды заңды ету үшін оңай қолданылатынын айтады.