Кіріспе

Батыс және солтүстік орталық Мексиканың этностық тобы Какскан - бұл Мексиканың батыс және солтүстік орталығында, әсіресе қазіргі заманғы Закатекасқа, оңтүстік Дюранго, Халиско, Колима, Агуаскалиентес, Наяритке сәйкес келетін аймақтарда тұратын этностық топ. Какска тілі көбінесе науатль тілінің көне нұсқасы ретінде құжатталады және ол Уто ацтек тілдері отбасының мүшесі. Какска тілінде еркін сөйлейтін соңғы буын 1890 жылдары жойылған. Антропологтар бұл жағдайды қаскандықтардың жойылуымен байланыстырғанмен, қаскандық мәдениеттің көп бөлігі ауызша дәстүр арқылы сақталып қалды. Қазіргі уақытта какскан тілінің, ғылымның және мәдениеттің жандандырылуы жалғасуда.

1550-ге дейінгі

Какскандар ішінара көшпелі, ішінара тұрақтанған халық болды. Олардың басшысы Тенамазтльдің басшылығымен какскандар 1540 жылы Микстон көтерілісі кезінде испандарға қарсы сакатеколармен одақтасты. Көтеріліс кезінде олар "Индия көтерілісінің жүрегі мен орталығы" деп сипатталды. Көтерілістен кейін олар закатеколар мен гуачичильдердің испандықтармен жасалған атысты тоқтату туралы келісімге байланысты тұрақты нысанасы болды. Олардың негізгі діни және халықтық орталықтары Тейул, Тлальтенанго, Джучипила және Теокальтихе қалаларында болды. Уақыт өте келе, какскандықтар соғыс, аурулар және какскандық еместермен некелесуден өз мәдениеттерін жоғалтты. Сондай-ақ, какскандықтардың көпшілігін испандар күміс кен орындарында жұмыс істеуге құлдыққа жіберді. Колониалды кезеңде көптеген испандықтар (және кейбір баск қоныстанушылары) какскандықтармен аралас некеге тұрған немесе қарым-қатынаста болған, бұл көптеген какскандық ұрпақтарды метистерге айналдырған. Қатысқан тайпалар мен метистер Какска жерлерін Закатекас пен Халискоға қоныстанды. Олардың сайланған билеушілерін "тлатоани" деп атады. Какскан қоғамы бірнеше түрлі қала-мемлекеттерге бөлінді.

Чичимека соғысы (1550-1590)

Чичимека соғысы (1550-1590) - испан отарлаушылары мен олардың үнді одақтастарының Чичимека үндістерінің конфедерациясына қарсы жүргізген әскери қақтығысы. Бұл колония тарихындағы испандар мен Жаңа Испанияның жергілікті халқы арасындағы ең ұзақ және ең қымбат қақтығыс болды. Чичимека соғыстары Микстон көтерілісінен (1540-1542) сегіз жыл өткен соң басталды. Бұл бүліктің жалғасы ретінде қарастырылуы мүмкін, өйткені соғысулар аралық жылдарда тоқтаған жоқ. Микстон көтерілісінен айырмашылығы, Какскандар енді испандықтармен одақтасты. Соғыс Бахио аймағында, Ла Гран Чичимека деп аталатын, атап айтқанда, Мексиканың Закатекас, Гуанахуато, Агуаскалиентес, Халиско және Сан-Луис-Потоси штаттарында өтті.

1900-2000 жылдар

Каксканның жергілікті халқының кеңесі 1920 жылдары Дурангодан келген какскан Хуана Белен Гутьеррес де Мендоса құрды. Ол сондай-ақ баспасында Alto! атты кітап шығарды, онда Мексиканың түпкүлiктi тамырлары арқылы ұлты бар екенiне басымдық берiледi.

2000-нан қазіргі уақытқа дейін

Какскандар Закатекаста және диаспорада өмір сүруді жалғастыруда. Олар қазір өздерінің қасиетті тауы Тлачиалоянтепекке (Эль-Серро-де-лас-Вентанас) заңды түрде кіруді қайтаруға тырысуда.