Кіріспе
Румынияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі Румыния Корольдігі Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы екі жылында бейтарап болды, ол 1916 жылдың 27 тамызынан бастап Орталық державаның оккупациясына дейін одақтас державалардың жағында болды. 1918 жылдың мамыр айында Бухарест келісімін жасады, 1918 жылдың 10 қарашасында соғысқа қайтадан кірісті. Ол Еуропадағы ең маңызды мұнай кен орындарына ие болды, ал Германия оның мұнайын, сондай-ақ азық-түлік экспортын құлшыныспен сатып алды. Румыния өзінің соғысушы мәртебесі тұрғысынан 1914 жылдың 28 шілдесі мен 1916 жылдың 27 тамызы аралығында бейтарап ел болды, 1916 жылдың 27 тамызынан 1917 жылдың 9 желтоқсанына дейін Антанта тарапынан соғысушы ел болды, 1917 жылдың 10 желтоқсанынан 1918 жылдың 7 мамырына дейін Орталық державалармен қарулы келісімде болды, 1918 жылдың 7 мамыры мен 1918 жылдың 10 қарашасы аралығында соғыспайтын ел болды және ақырында 1918 жылдың 10-11 қарашасы аралығында Антантадағы соғысушы ел болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Румынияның патшасы Кароль I Германияға жақтаса, елдің саяси элитасы Антантаға жақтады. Осылайша, патшалық кеңес бейтараптықты сақтауға шешім қабылдады. Бірақ 1914 жылы Кароль патша қайтыс болғаннан кейін оның орнын басқан Фердинанд I патша Антантаға қолдау көрсетті. Румыния үшін ең бастысы Трансильванияны Венгриядан алу болды, онда шамамен 5 миллион басқа адамдар арасында шамамен 2,8 миллион румын болды. Достасқандар Германия мен Түркия арасындағы темір жол байланысын тоқтату және Германияның мұнаймен қамтамасыз етілуін тоқтату үшін Румынияның өздеріне қосылуын қалады. Британия қарыз берді, Франция әскери оқу миссиясын жіберді, ал Ресей заманауи оқ-дәрілерді беруге уәде берді. Союзшылар Румынияны оңтүстікке қарай Болгарияға қарсы қорғауға және Австрия-Венгрияны басып алуға көмектесу үшін кем дегенде 200 000 сарбаз беруге уәде берді. Жаулық басталған кезде Австро-Венгрия империясы Румыния мен Италияға 1883 жылдан бері жасалған құпия одақ шартына байланысты casus foederis-ті шақырды. Алайда Италия мен Румыния бұл келісімді орындаудан бас тартты, себебі бұл casus foederis емес, өйткені Австрияға шабуылдар одақ шартында көрсетілгендей "талапталмаған" емес. 1916 жылдың тамызында Румыния Антантаға "егер қазір немесе ешқашан" қосылмауға шешім қабылдауға ультиматум алды. Ультиматумның қысымымен Румыния үкіметі Антанта жағында соғысқа кіруге келісті, бірақ майдан жақтарындағы жағдай қолайлы болмады. Румыниялық науқан Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданының бір бөлігі болды, Румыния мен Ресей Ұлыбритания мен Франциямен одақтасып, Орталық державаларға қарсы соғысты. 1916 жылдың тамызынан 1917 жылдың желтоқсанына дейін қазіргі Румынияның көп бөлігінде, оның ішінде сол кездегі Австро-Венгрия империясының бөлігі болған Трансильванияда, сондай-ақ қазіргі уақытта Болгарияның бөлігі болып табылатын Оңтүстік Добруджада шайқастар болды. Румынияның жорық жоспары (Z гипотезасы) Трансильванияда Австрия-Мажарстанға шабуыл жасаудан, оңтүстікте Оңтүстік Добруджа мен Гурджиуді Болгариядан қорғаудан тұрды. Трансильваниядағы алғашқы табыстарға қарамастан, неміс дивизиялары Австрия-Мажарстан мен Болгарияға көмек көрсете бастағаннан кейін, румындық күштер (Ресейдің көмегімен) үлкен сәтсіздікке ұшырады, ал 1916 жылдың соңында Румынияның ескі патшалығынан тек Батыс Молдавия ғана румындық және орыс әскерлерінің бақылауында қалды. 1917 жылы Маршашти, Маршашти және Оитуста бірнеше қорғаныс жеңістерінен кейін Ресейдің қазан төңкерісінен кейін соғыстан шығуымен, Орталық державалармен толықтай қоршалған Румыния да соғыстан шығуға мәжбүр болды. Ол 1918 жылы мамыр айында Орталық державалармен Бухарест келісімін жасады. Келісім шарттарына сәйкес, Румыния барлық Добружаны Болгарияға, барлық Карпат өткелдерін Австрия-Мажарстанға жоғалтады және өзінің барлық мұнай қорын 99 жылға Германияға жалға береді. Алайда Орталық державалар Румынияның Бессарабиямен одағын мойындады, ол жақында Октябрь төңкерісінен кейін Ресей империясынан тәуелсіздігін жариялады және 1918 жылдың сәуірінде Румыниямен одаққа дауыс берді. Парламент келісімге қол қойды, бірақ патша Фердинанд батыс майданда одақтастардың жеңісіне үміт етіп, келісімге қол қоюдан бас тартты. 1918 жылдың қазан айында Румыния Бухарест келісімінен бас тартты. 1918 жылдың 10 қарашасында, Германияның қарулы күштерді тоқтату туралы келісімінен бір күн бұрын, Румыния соғысқа қайтадан кірісті. Келесі күні Бухарест ке...
The Kingdom of Romania was neutral for the first two years of World War I, entering on the side of the Allied powers from 27 August 1916 until Central Power occupation led to the Treaty of Bucharest in May 1918, before reentering the war on 10 November 1918. It had the most significant oil fields in Europe, and Germany eagerly bought its petroleum, as well as food exports. From the point of view of its belligerent status, Romania was a neutral country between 28 July 1914 and 27 August 1916, a belligerent country on the part of the Entente from 27 August 1916 to 9 December 1917, in a state of armistice with the Central Powers from 10 December 1917 to 7 May 1918, a non combatant country between 7 May 1918 and 10 November 1918, and finally a belligerent country in the Entente between 10 and 11 November 1918. At the start of World War I, King Carol I of Romania favored Germany, while the nation's political elite favored the Entente. As such, the crown council decided to remain neutral. But after King Carol's death in 1914, his successor King Ferdinand I favored the Entente. For Romania, the highest priority was taking Transylvania from Hungary, which had around 2,8 milion Romanians, among approximately 5 milion other people. The Allies wanted Romania to join their side in order to cut rail communications between Germany and Turkey, and to cut off Germany's oil supplies. Britain made loans, France sent a military training mission, and Russia promised modern munitions. The Allies promised at least 200,000 soldiers to defend Romania against Bulgaria to the south, and help it invade Austria Hungary. At the outbreak of hostilities, the Austro Hungarian Empire invoked a casus foederis on Romania and Italy linked to the secret treaty of alliance since 1883. However, both Italy and Romania refused to honor the treaty on the grounds that it was not a case of casus foederis because the attacks on Austria were not "unprovoked", as stipulated in the treaty of alliance. In August 1916, Romania received an ultimatum to decide whether to join the Entente "now or never". Under the pressure of the ultimatum, the Romanian government agreed to enter the war on the side of the Entente, although the situation on the battle fronts was not favorable. The Romanian campaign was part of the Eastern Front of World War I, with Romania and Russia allied with Britain and France against the Central Powers of Germany, Austria Hungary, the Ottoman Empire, and Bulgaria. Fighting took place from August 1916 to December 1917 across most of present day Romania, including Transylvania, which was part of the Austro Hungarian Empire at the time, as well as in Southern Dobruja, which is currently part of Bulgaria. The Romanian campaign plan (Hypothesis Z) consisted in attacking Austria Hungary in Transylvania, while defending Southern Dobruja and Giurgiu from Bulgaria in the south. Despite initial successes in Transylvania, after German divisions started aiding Austria Hungary and Bulgaria, the Romanian forces (aided by Russia) suffered massive setbacks, and by the end of 1916 out of the territory of the Romanian Old Kingdom only Western Moldavia remained under the control of the Romanian and Russian armies. After several defensive victories in 1917 at Mărăști, Mărășești, and Oituz, with Russia's withdrawal from the war following the October Revolution, Romania, almost completely surrounded by the Central Powers, was also forced to drop out of the war. It signed the Treaty of Bucharest with the Central Powers in May 1918. Under the terms of the treaty, Romania would lose all of Dobruja to Bulgaria, all the Carpathian passes to Austria Hungary and would lease all of its oil reserves to Germany for 99 years. However, the Central Powers recognized Romania's union with Bessarabia who had recently declared independence from the Russian Empire following the October Revolution and voted for union with Romania in April 1918. The parliament signed the treaty, but King Ferdinand refused to sign it, hoping for an Allied victory on the western front. In October 1918, Romania renounced the Treaty of Bucharest and on 10 November 1918, one day before the German armistice, Romania re entered the war after the successful Allied advances on the Macedonian front and advanced in Transylvania. The next day, the Treaty of Bucharest was nullified by the terms of the Armistice of Compiègne.
Румыния қару-жарақ өнеркәсібі
1914 және 1916 жылдар аралығында Румынияның 59 фабрикасы 400 000 артиллериялық снаряд, 70 миллион оқ, 1500 кассин және 332 қару-жарақ тасымалдайтын машиналар шығарды. Сонымен қатар, үш зауытта күніне 1,5 тонна жарылғыш заттарды шығаратын гранаталар өндірілді. 332 пулеметтік арбалар Румынияның 53 мм және 57 мм Фарпанцер бекініс пулеметтерін далалық артиллерияға айналдыру үшін өндірілді. 57 мм-лік қарулардың кейбіреулері румын генералы Штефан Буриляну жасаған көлікті пайдаланып, әуеге қарсы қаруға айналдырылды. Румын армиясына соғыста елдің өнеркәсіптік дамуының төмендігіне байланысты қару-жарақ пен оқ-дәрілер жетіспеді.
Аустрия-Венгрия армиясындағы румындар
Австриядағы румындар Венгрия соғыстың басында-ақ соғысқа кірді, соғыс барысында жүздеген мың транссильвандықтар мен буковиндық румындар жұмылдырылды; 1914 және 1918 жылдар аралығында шамамен 400 000-ден 600 000-ға дейін румындар австро-венгриялық әскерде қызмет етті, олардың 150 000-ға жуығы іс-қимыл кезінде қаза тапты. Соғысқа дейінгі Аустрия-Мажарстан халқының шамамен 16%-ын румындар құраған. Трансильвания румындарының көпшілігі империяға адал болғанмен, уақыт өте келе, олардың адалдықтары соғыс жүріп жатқанда, әсіресе Румыния соғысқа қосылғаннан кейін әлсіреп кетті. Австро-Венгрия империясының әскері жасаған зерттеулерге сәйкес, румындық әскерінің Австрияның мүддесіне деген құлшынысы азайды Венгрия, тек сол империяның этникалық итальяндықтары олармен мемлекетке деген адалдық бойынша 100 сарбазға соңғы орын үшін бәсекелесе алады. Сонымен қатар, алғашқы 3 жылдағы соғыста 300 мыңға жуық австро-венгерлік дезертирлердің 150 мыңы румындықтар болды. Соғыстың соңғы 2 жылында Батыс майданда қашып кету және жау жағына өту жиілігі айтарлықтай артты, бұл Аустрия-Мажарстанның әскери бөлімшелеріне олардың құрылымы мен атыс қуатына айтарлықтай әсер етті. Бұл кейде тұтас майдан секторларының құлдырауына әкеліп соқтырады. Ресей империясы тұтқындаған әскери тұтқындар Румынияның ерікті корпусын құрды, олар 1917 жылы Румынияға қайта оралды. Көптеген адамдар Маршашти, Маршашти және Оитуз шайқастарында шайқасты, онда Ресейдің қолдауымен румын армиясы Орталық державалардың шабуылын жеңіп, тіпті кейбір аумақтарды қайтарып алды. Аустрия-Мажарстан күштерінде қызмет ететін румындықтар Достасқан авиациямен олардың позициялары, Ресейдегі Румын еріктілер корпусының құрылуы мен болуы және Дарниця декларациясының мазмұны туралы листовкалар таратып хабардар болды. Бұл тақырыпта көптеген романдар жазылған, соның ішінде Ливиу Ребреануның "Аталғандар орманы". Румын әскерлері Дуалдық Монархияның барлық еуропалық майдандарында соғысты, олардың кейбіреулері ерекшеленді, мысалы фельдмаршал лейтенант Иоанн Боериу, полковник Данила Папп, гауптман Георге Флондор және лейтенант Эмиль Ребреану. Аустрия-Мажар армиясында соғысқан басқа да көрнекті румындарға Оберлейтенант (лейтенант майор) және Император кеңесшісі Константин Изопеску Грекул, сондай-ақ Октавиан Кодру Таслауану кірді, ол өзінің соғыс тәжірибесі туралы құнды естеліктерін жазды. Самоила Марза, Австро-Венгрия армиясының жеке сапындағы адам, Ригаға дейін барып, Румынияның алғашқы соғыс фотографы болды. Жалпы алғанда, 150 000-ға жуық румын Аустрия-Мажарстан армиясының құрамында соғысқанда қаза тапты.
Италиядағы румындық еріктілер легионы
Италиядағы алғашқы румындық Трансильвания тұтқындары 1915 жылдың маусым айында тіркелгенімен, 1916 жылға дейін австро-венгерлік әскерлердегі румындық тұтқындардың пайызы айтарлықтай болмады және олар негізінен Солтүстік Италияда шоғырландырылды. Румын легионының тұрақтанған бөлігі полковник Камилло Ферраиолидің қолбасшылығымен Альбано Лациаледе және базалық лагерь Авеццано лагерінде құрылды. Румыниядан шыққан 60 000 тұтқынның 36 712-і әскерилер мен 525 офицер Италиядағы Румыния легионына (Legione Romena d'Italia) қосылуға өтініш білдірді. Офицерлердің бірі полковник, 5 майор, 32 капитан, 97 лейтенант, 294 сублитенант және 96 үміткер болды. Соғыс аяқталғаннан кейін олар Венгрия-Румыния соғысына қатысты.
Румыниялық науқанның барысы
1916 жылдың 27 тамызындағы түнде румындықтың үшеу әскері (бірінші, екінші және солтүстік армиясы (Румыния) [ro]), румындық науқан жоспарына сәйкес (Z гипотезасы) орналасты, Трансильвания шайқасын Карпаттар арқылы бастады. Сол түні Буйорску мен Катинька торпедалық қайықтары Болгарияның Русе портында Дунай флотына шабуыл жасап, отынмен жүктелген баржаны батып, порттың айлағына зақым келтірді. Бастапқыда қарсылық білдірген жалғыз күш Австрия-Венгрияның бірінші армиясы болды, ол Венгрияға қарай бірте-бірте кері тартылды. Қысқа уақыт ішінде Брашов, Фяграш және Миеркуреа Цюк қалалары басып алынып, Сибиудің шеттеріне жетті. Румындар мекендейтін аймақтарда румын әскерлерін жылы қарсы алды, ал жергілікті тұрғындар оларға азық-түлік, баспана және нұсқаулық жағынан айтарлықтай көмек көрсетті. Алайда, Румынияның жылдам алға жылжуы Орталық державаларды үрейлендірді, ал бірнеше апта ішінде оқиға орнына едәуір күшейтулер келе бастады. Антанта Германияның шабуылға жауап бере алмайтынын қате тұжырымдады, өйткені Сома шайқасы мен Брусилов шабуылдары осы уақытта өздерінің биіктігінде болды және едәуір неміс күштерін байлады. Дегенмен, сегіз дивизия мен Альпілік корпус Эрих фон Фалькенхайнның қолбасшылығымен орналастырылды. Аустро-Мажарлар өздерінің желілерін нығайту үшін төрт дивизия жіберді, ал қыркүйектің ортасына қарай румындық шабуыл тоқтатылды. 1-ші жаяу әскер дивизиясы жүргізген бөлек румындық шабуыл өз мақсаттары бойынша әлдеқайда шектеулі болды және ол сәтті болды: Банат аймағындағы Черна өзенінің батыс жағалауын басып алу. Румынияның аймақты басып алуы екі айдан астам уақытқа, қарашаның ортасына дейін жалғасты. Румын армиясы Трансильванияда алға жылжуда болған кезде, алғашқы қарсы шабуылды Болгарияның үшінші армиясынан, неміс бригадасынан және Осман VI армия корпусының екі дивизиясынан тұратын көпұлттық күштің қолбасшысы фельдмаршал Август фон Маккенсен жасады. Бұл әскер 1 қыркүйекте Болгариядан солтүстікке шабуыл жасады. Ол Дунай өзенінің оңтүстік жағында қалып, Констанцаға қарай бет алды. Болгария әскерлері (неміс болгар жасағының көмегімен) Туртукайя бекінісін қоршап алып, шабуыл жасады. Румын гарнизоны 6 қыркүйекте Туртукайя шайқасының соңында берілді. Сонымен қатар, 75-ші түрік полкімен бірге болгар үшінші армиясы ұрыстың соңғы күні келіп, Базаргик шайқасында Антантаның екі есе артықшылығына қарамастан, бірінші серб ерікті дивизиясын қоса алғанда, румындық Ресей күшін жеңді. Румындық Үшінші армия Силистра, Добрич, Амзацеа және Топрайсардағы жаудың шабуылына қарсы тұру үшін тағы да тырысты, бірақ жау күштерінің қысымымен кері шегінуге мәжбүр болды. Маккенсеннің табысына одақтастардың әскери конвенция арқылы өздеріне жүктелген міндеттемелерді орындамауы, оның негізінде олар Македония майданында шабуылға түсуі керек еді және ресейліктердің Румынияның оңтүстік-шығысындағы майданға жеткіліксіз әскерлерді орналастырған жағдайлары ықпал етті. Бұл факторлар румындықтардың күштері жаудың алға жылжуына қарсы тиімді қарсылық көрсету үшін тым қысылды дегенді білдірді. Румынияға екі 1600 км ұзындықтағы майданмен күресуге тура келді, бұл Еуропадағы ең ұзақ майдан, әртүрлі конфигурация мен әртүрлі географиялық элементтермен (салыстыру үшін, Ресей майданы, Балтық теңізінен Буковинаға дейін созылып, тек 1000 км ұзындықта болды). 15 қыркүйекте Румынияның соғыс кеңесі Трансильванияға шабуылды тоқтатып, оның орнына Маккенсен армиясына назар аударуға шешім қабылдады. Жоба (Фламанда шабуыл) Дунайдан өтіп, Фламандадан Орталық державалардың күштеріне артқы жағынан шабуыл жасау, ал алдыңғы қатардағы румындық және орыс күштерінің оңтүстікке қарай Кобадин мен Куртбунарға шабуыл жасауы керек еді. Генерал Андрей Зайончковскийдің басшылығымен ресейлік күштер Маккенсен армиясын тоқтату үшін келді, ол Констанца мен Бухарестті байланыстыратын темір жол желісін кесіп тастады. 23 қыркүйекке дейін шабуылдар мен қарсы шабуылдар болып, шайқастар қызу жүрді. Орталық державалар 19 қыркүйекте Кобадиннің бірінші шайқасында тактикалық жеңіліске ұшырап, оларды қазан айының ортасына дейін алға жылжуды тоқтатуға мәжбүр етті. 30 қыркүйекте Румынияның Сулина порты маңында неміс UB 42 субмаринасы румын торпедалық қайыққа торпеда атқылады, бірақ ол қателеспеді. Румыниялық әскери кеме қарсы шабуыл жасап, подлодканың перискобын және басқару мұнарасын зақымдап, оны кері шегінуге мәжбүр етті. 1 қазанда екі румын д...
Орталық державалардың қарсы шабуылдары
Жалпы командалық Эрих фон Фалькенхайнның (жақында неміс штабының бастығы лауазымынан ауыстырылды) қол астында болды, ол 18 қыркүйекте өзінің қарсы шабуылдарын бастады. Бірінші шабуыл Хацег қаласына жақын жердегі Румынияның бірінші армиясына жасалды; шабуыл румындықтардың алға жылжуын тоқтатты. Сегіз күннен кейін неміс әскерлері Сибиуге шабуыл жасады, ал 29 қыркүйекте саны жағынан кем румындар Вулкан және Турну Рошу асуларына шегінуді бастады. Соңғысы, бірақ, бавариялық таулы әскерлер флангтік қозғалыста басып алды, ал Турну Рошу асуы шайқасы румындармен 3000 адам шығынымен аяқталды. 17 қазанда Румынияның екінші армиясы Брашовта австро-мажарларға шабуыл жасады, бірақ шабуыл кері қайтарылды және қарсы шабуыл румындарды сол жерден де кері шегінуге мәжбүр етті. Румынияның солтүстігіндегі төртінші армиясы австро-венгерлік әскерлердің қысымысыз кері шегініп кетті, сондықтан 25 қазанға қарай румыниялық армия бастапқы позициясына оралды. Орталық державалар Трансильванияда стратегиялық бастаманы басқа Еуропадағы операциялар театрларынан тез әкелінген елеулі әскери күштерді шоғырландыру және Добруджадағы майданға Румыниялық бөлімшелердің тез ауысуын пайдалану арқылы жүзеге асырды. Жағалауға оралғаннан кейін, фельдмаршал Маккенсен мен болгар генералы Стефан Тошев 19 қазанда бір айлық мұқият дайындықтан кейін жаңа шабуылға түсті және Кобадиннің екінші шайқасында шешуші жеңіске жетті. Румындар мен ресейліктер Констанцадан (октябрдің 22-інде Орталық державалар басып алған) кетуге мәжбүр болды. Чернавода құлағаннан кейін Добруджаны қорғауға тек ресейліктер ғана қалды, олар біртіндеп Дунайдың батпақты дельтасына қарай кері сүрінді. Ресей әскерінің бұдан былай рухы құлдырап, азық-түліктері де бітіп барады. Маккенсен Дунай өзенін кесіп өту үшін Болгариядағы Свиштов қаласына көп сандаған әскерді жасырын түрде кері қайтаруға еркіндік сезінді. Қарашаның ортасында Оңтүстік Карпаттарда (Бран Кампулунг, Прахова аңғары, Жиу аңғары) бірнеше тактикалық жеңілістен кейін Фалькенхайн өзінің ең жақсы әскерлерін (элит Альпенкорп) оңтүстікке Вулкан асуына шабуыл жасау үшін шоғырландырды. Жиу аңғарының екінші шайқасы 10 қарашада басталды. Жас офицерлердің бірі болашақ фельдмаршал Эрвин Роммель болды. 11 қарашада лейтенант Роммель Вюртемберг тау компаниясын Лескуй тауының тұтқындалуына бастап барды. Шабуыл румын қорғаушыларын 26 қарашада таулар арқылы жазықтарға итеріп жіберді. Тауларда қар жауып, көп ұзамай қыста жұмыс тоқтап қалады. Фалькенхайнның 9-армиясының басқа бөлімдерінің алға жылжуы да таулар арқылы өтті; Румыния армиясы тұрақты шайқастан кейін күйретіліп, олардың жабдықтау жағдайы өте ауыр болды. Екінші Кобадин шайқасында Румынияның негізгі теңіз порты Констанцаны жаулап алғаннан кейін Орталық державалар теңіз базасын құрды, оны неміс гидросамолеттері Румынияның соңғы теңіз порты Сулинаға қарсы рейдтерде қолданды. 7 қарашада Румынияның Сулинадағы әуе шабуылына қарсы қорғанысы (соның ішінде ескі қорғалған крейсер) теңізге бір гидроұшақты атып түсірді, бұл неміс эскадрильясының командирін өлтірді. Бұл 1916 жылдың қарашасында төрт ұшақтан тұратын Констанцадағы неміс гидроұшақ күштерін төрттен бір бөлігіне қысқартты. Атып түсірілген гидросамолет Фридрихшафен FF.33 типті, өйткені бұл Румыния майданындағы жалғыз неміс әскери-теңіз бомбалаушылары болды. Жалпы алғанда, 1916 жылдан 1918 жылға дейін Румыния майданында қызмет еткен неміс су ұшақтары төрт типте болды: Фридрихсхафен FF.33, Ханса Бранденбург W.12, Рамплер 6B және Альбатрос W.4. Қараша айында неміс субмаринасы UC 15 Сулинаға мина салуға жіберілді және ешқашан қайтып келмеді, оны өзінің миналары батты. Бұл, бәлкім, румын торпедалық қайыққа тап болғандықтан, оның капитаны 1916 жылдың қарашасында Сулина маңында неміс субмаринасын таңғалдырды, соңғысы Варнадағы базасына ешқашан қайтып келмеді. Бұл тек UC-15 болуы мүмкін, оның жүйелері, ықтимал, румын торпеда қайығына тап болғаннан кейін, аз суға басуға мәжбүр болғаннан кейін істен шыққан. Оның флотилиясы қысқа уақытқа мина салушы субмаринасыз қалды, желтоқсанның басында UC 23 іске қосылды.
Валахия жазығындағы шайқастар
23 қарашада Маккенсеннің ең жақсы әскерлері Дунайдан Свиштов маңындағы екі жерде өтті. Бұл шабуыл румындарды күтпеген жерден ұстады және Маккенсеннің әскері өте әлсіз қарсылыққа қарамастан Бухарестке қарай тез алға қарай қарайтын болды. Маккенсеннің шабуылы румын армиясының жартысын қиратумен болды. Осыған жауап ретінде румындық командалық Аргеш шайқасы (Бухарест шайқасының бөлігі) деп аталатын қарсы шабуылды дайындады және оны басқаруға жақында жоғарылатылған генерал Константин Презанды тағайындады. Бұл жоспарда солтүстік пен солтүстік-батыстан неміс 9-армиясының алға жылжуын бақылау, сондай-ақ Бухаресттің оңтүстік-шығысына орналастырылған неміс-болгар түрік бөлімшелерін қоршау және жою қарастырылған. Бұл Румыния армиясының барлық резервтерін пайдалану арқылы батыл іс болды, бірақ бұл Макенсеннің шабуылдарын ұстап тұру үшін орыс дивизияларының ынтымақтастығын қажет етті, ал румындық резерв Макенсен мен Фалькенхейн арасындағы алшақтықты жойды. Алайда Ресей әскері бұл жоспарды қолдамай, шабуылға қолдау көрсетпеді. 1 желтоқсанда румын армиясы Аргеш және Нейлов өзендері бойында шабуылға шықты. Бастапқыда румындар көптеген тұтқынға алып, табысқа жетті, алайда Маккенсен күштерін кенеттен шабуылға қарсы бағыттады, ал Фалькенхейннің күштері әр жерде шабуылға жауап берді. Румыния әскері жаудың басымдылығына тап болғандықтан, оның саптары бұрынғы әрекеттерден кейін, жабдықтары мен ресейлік қолдаусыз, жаудың ілгерілеуін тоқтата алмады. Көптеген батыл әрекеттерді тіркегеніне қарамастан (олардың ішінде 2-ші Росиори атты әскер полкі жойылып кетуі мүмкін болған Прунару шабуыл), Аргеш шайқасы румын армиясы үшін қолайсыз аяқталды. Румындық екінші армиясы Сирет өзеніне кері шегінді, ол бастапқыда орыстарға қарсы бекіністі және дұрыс бағытта емес еді, бірақ соған қарамастан баға жетпес құнды болып шықты, өйткені оны оңтүстік-шығыста өтпелі Дунай дельтасы және солтүстік-батыста Карпаттардағы фланг қорғады. 22-26 желтоқсан аралығында Рамнику Сат шайқасында қатал шайқастар болды, 27 желтоқсанда Маккенсеннің әскерлері қалаға кірді. Осы уақытта Ресей Ресейдің оңтүстік бөлігіне шабуыл жасауды болдырмау үшін Молдавияға көптеген күшейткіштерді жіберді. Оңтүстік Румыния, оның ішінде Ольтень, Мунтень, Добруя және оңтүстік Молдавия енді Орталық державалардың қолында болды. Румыниялықтар артқа шегінгенде, астық қоймаларын өртеп, мұнай ұңғымаларын жойып, оларды немістердің пайдалануына жол бермеді. Добруядағы қалған Рус-румын күштері 1917 жылы 4 қаңтарда Мацинді және 1917 жылы 5 қаңтарда Брайланы тастап кетті. Айдың соңында қатты аяз болгарларға Дунай дельтасына кіруге мүмкіндік берді. 23 қаңтарда олар Тюльцеяда батпақтарды кесіп өтуге тырысты, бірақ солтүстік жағалаудағы румын қорғаушыларына ауыр зардап шекті және тоқтады. Румындық теңіз күштері, Румын теңіз флотының Дунай дивизиясының қолдауымен және Дунайдың сағасындағы румын крейсерінің әрекеттерімен Орталық державалардың Дунай дельтасына кіруіне жол бермеуге, оны соғыстың соңына дейін румындық бақылауда ұстауға қол жеткізді. Карпат өткелдерінде де жауынгерлік іс-қимыл тоқтады, бұл да қолайсыз ауа райының салдарынан болды. Маккенсен әскерлері 8 қаңтарда Фоканиді басып алды, бірақ 19 қаңтарда Сирет өзенінің желісін бұзу әрекеті сәтсіз болды. Осылайша, майдан орнықты болды және румын армиясының қайта жабдықталуына және қайта құрылуына мүмкіндік берді. Румыния соғысқа Антанта үшін ауыр дағдарыс кезінде кірді, көптеген жау күштерін өзіне тартты, өте ұзақ майданға соғысты және бастапқы кампания жоспарын тұрақты түрде өзгертуге мәжбүр болды. Бірақ осы кезең ішінде Орталық державалардың адам, материалдық және әскери күш-жігеріне қарамастан, олар Румынияны жеңіп, соғыстан шығаруға бағытталған саяси және стратегиялық мақсаттарына қол жеткізе алмады. Үлкен шығынға қарамастан, шамамен 250,000 адам (1916 жылдың тамызында жұмылдырылған адам күшінің үштен бірі) 105 000 Орталық державаның құрбандарына (оның ішінде 60 000 неміс) және жауынгерлік материалды жоғалтуға қарағанда, румын армиясы әлі де одақтастар мен жаулар тарапынан ескерілетін және одан әрі шабуылдарға қарсы тұру мүмкіндігі бар күш болды. Халықтың бір бөлігі еркін аумаққа көшті, сонымен бірге Румыния үкіметі, патша соты және мемлекеттік органдар Ясиге көшірілді. Сондықтан Румыния Корольдігі Антанта державаларымен одақтасқан тәуелсіз және егемен мемлекеттің атрибуттарын жүзеге асыруды ж�...
1917 жылғы науқан және қарулы келісім
Күрделі стратегиялық жағдайды ескере отырып, Румыния командалығы өзінің әскери саясатына бүкіл халықты соғысқа тартуға бағытталған нақты, нақты бағыт берді, ұлттық мақсаттарға сәйкес және коалиция деңгейінде әзірленген ауқымды операцияларға сәйкес тиімді әрекет етуге тырысты. 1917 жылдың мамыр айының соңында дайын болған соңғы түрі, Румын майданындағы операциялар жоспары Focșani Nămoloasa секторында жаудың барлық күштерін толығымен тоқтату, онда жұмыс істейтін негізгі жау топтарын (неміс 9-армиясын) жою және Керенский шабуылдарын қолдау мақсатында жалпы шабуыл жасауды талап етті. Шешімші күшті Румынияның бірінші армиясы жасады. Шабуылдың әсерін арттыру және Фокшани қаласынан солтүстік-батысқа мүмкіндігінше көп жау әскерін тарту үшін Румынияның екінші және Ресейдің төртінші армияларының әрекеттері Румынияның бірінші армиясының әрекеттерінен бұрын болуы керек еді. Германияның Жоғарғы қолбасшылығы, Румынияны жеңіп, Ресеймен бейбітшілік орнату арқылы жеңіске жету үмітімен өзінің әскери операцияларының ауырлық орталығын Шығыс майданына көшірді, 1917 жылы маусымда Молдавияның солтүстігінде және оңтүстігінде кең ауқымды шабуыл жасауға шешім қабылдады, осы мақсатта ол басқа майданнан күш-жабдықтарды әкелді. 1917 жылдың шілде айының басында Румыния майданында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жиналған жауынгерлік күштер мен соғыс материалдарының ең үлкен шоғырлануы болды: тоғыз армия, 974 батальонды 80 жаяу әскер дивизиясы, 550 эскадрильяны 19 атқыштар дивизиясы және 923 артиллерия батареясы, олардың саны 800 000 адам болды, олардың бір миллионға жуығы олардың тікелей резервінде болды. Румын ұлтының тағдыры үшін шешуші үш ұлы шайқастар, Марашты, Марашешти және Оитуз, Шығыс майдандағы соғыстың бұрылыс нүктесін білдірді. Бұл шайқастар шамамен 1917 жылдың басында тұрақтанған майдан шебінде өтті, оны жарым жыл бойы жанжалға түскен тараптар мұқият нығайтты. Марашты шайқасы 1917 жылы 24 шілдеде таңертең басталды және Вранча округінде Румынияның екінші және Ресейдің төртінші армиясының секторында өтті. Үш дивизиямен күмәнсіз басталған шабуыл жақсы ұйымдастырылған жау қорғанысын бұзып, австро-венгрлер мен немістерді кері шегінуге мәжбүрледі. Кешке қарай румындық дивизиялар алғашқы қорғанысты, Марашты аймағындағы Австро-Венгрияның бірінші армиясының Герок тобының қорғаныс жүйесінің ең мықты және тереңін жаулап алды. Келесі күні румын әскерлері шабуылға ұмтылып, жауды одан да бұзылып, кері шегінуге мәжбүрледі. Бұл жау топтарын жою үшін қорғаныс жағдайына терең енуге қолайлы жағдай туғызды. Алайда, ресейлік Жоғарғы қолбасшылықтың Ресейдің Керенский шабуылдары мен Орталық державалардың қарсы шабуылдарынан кейін Галисия мен Буковинадағы майданда туындаған ауыр жағдайдың салдарынан кез-келген шабуылды тоқтатуға шешім қабылдағаны жағдайында, Румынияның Бас штабы бүкіл Шығыс Карпаттар мен Қара теңіз арасындағы бүкіл аумақта шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды. Алайда, Маршашти аймағында румындық бөлімшелер өздерінің қолбасшысы генерал Александру Аверескуның өтініші бойынша 30 шілдеге дейін шабуылды жалғастырды. Бұл Марашты шайқасының аяқталуына әкелді. Ол австро-венгрлер мен немістерге маңызды шығын келтірді, олар ені 35 км және тереңдігі 20 км аумақтан бас тартты және ауыр зардап шекті және жауынгерлік ресурстардан айырылды. Бұл жеңіске қол жеткізген Румыния әскерінің шабуылдық әлеуеті расталды. 29 күн бойы, 3 қыркүйекке дейін, бұл секторда Румыния әскерінің 1917 жылғы науқан кезінде жүргізген ең маңызды шайқасы болды. Марашешти шайқасы үш түрлі кезеңнен өтті. Бірінші кезең (6-12 тамыз) кезінде Румынияның бірінші армиясының әскерлері орыс күштерімен бірге жаудың ілгерілеуін тоқтатуға қол жеткізді және немістерді шабуыл бағытын солтүстік-батысқа қарай біртіндеп өзгертуге мәжбүр етті. Екінші кезеңде (13-19 тамыз) Румыния командалығы ресейліктердің қолбасшылығын толықтай өз қолына алды. 19 тамыздағы қақтығыстың шыңы толы болды, нәтижесінде жаудың алға жылжуға деген әрекеті толығымен сәтсіз аяқталды. Үшінші кезең (20 тамыз - 3 қыркүйек) шын мәнінде немістердің жаңа шабуылға қатысты өздерінің позициясын жақсартуға соңғы әрекеті болды, бұл да румын жауабымен шатастырды. 1917 жылдың 8 тамызынан бастап, Марашешти майданындағы ұрыстар Оитузде австро-венгерлік неміс шабуылымен бірікті. Румыния әскерлері 30 тамызға қарай қарсыластардың басым күштеріне қарсы тұрып, Герок тобының алға жылжуын тоқтатты. 1917 жылдың 3 қыр...
Бухарест шарты
1918 жылы 7 мамырда Румыния саяси-әскери жағдайдың жағдайында Орталық державалармен Бухарест келісімін жасасуға мәжбүр болды. Ол елге қатал талаптар қойды, бірақ Бессарабиямен одақ құрды. Александр Маргиломан Германияның қолдауымен жаңа премьер-министр болды. Алайда Фердинанд патша келісімге қол қоюдан бас тартты. Немістер Плоешті айналасындағы мұнай кен орындарын жөндей алды және соғыс соңында миллион тонна мұнайды сорғылады. Сонымен қатар олар румын фермерлерінен екі миллион тонна астық талап етті. Бұл материалдар Германияны 1918 жылдың соңына дейін соғыста ұстап тұру үшін өте маңызды болды. Неміс армиясы ішкі майданнан тығыз ынтымақтастық қажет екенін түсінсе, Габсбург офицерлері өздерін азаматтық әлемнен мүлдем бөлек және одан жоғары деп санайды. Олар Румынияның оңтүстігіндегі сияқты өнімді аймақтарды басып алған кезде, олар өз мақсаттары үшін азық-түлік қорларын және басқа да заттарды басып алды және Аустрия-Мажарстан империясындағы азаматтық тұрғындарға арналған кез келген жүк тасымалын тоқтатты. Нәтижесінде офицерлер жақсы өмір сүрді, ал бейбіт тұрғындар аштықтан өле бастады. Вена тіпті оларды тамақтандыру үшін ғана Сербия мен Польшаға оқу бөлімдерін жіберді. Әскерге қажетті астықтың 15 пайызы басып алынған аумақтардан жеткізілетін.
Румыния соғысқа қайтадан кіріседі, 1918 жылдың қарашасы
1918 жылдың күзінде Болгарияны Бірінші дүниежүзілік соғыстан шығарып тастаған Македония майданындағы табысты Вардар шабуылдан кейін Румыния 1918 жылдың 10 қарашасында соғысқа қайтадан қосылды. Бұл оқиға Батыс Еуропада соғыс аяқталар алдындағы күні болды, бұл күн Венгрия-Румыния соғысының басталуы болды. 1918 жылы 28 қарашада Буковинаның румын өкілдері Румыния Корольдігімен одақ құру үшін дауыс берді, содан кейін 1918 жылы 1 желтоқсанда Трансильвания мен Венгрияның румындар Ұлттық Ассамблеясы Румыниямен Трансильвания Одағының Румыниямен одақ құру туралы жариялады, ал Трансильвания сакстарының өкілдері 1919 жылы 9 қаңтарда Медяш (Меджи) қаласында жиналыста актіні мақұлдады. 1918 жылы 22 желтоқсанда Клуж қаласында (Колозвар) оқшауланған венгрлер осындай жиналыс өткізді, онда олар Венгрияға деген адалдықтарын қайта растады. Германия Версаль шартының 259-бабына сәйкес 1918 жылы Бухарест шартында көзделген артықшылықтардан бас тартуға келісті. Румынияның Трансильванияны басып алуы мажарлардың наразылығын тудырды. Венгрия-Румыния соғысы Румыния әскерінің Будапештке кіруімен және Венгрия Совет Республикасының құлдырауымен аяқталды. Румындар 1920 жылдың басында ғана шекара сызығына оралды.