Кіріспе

Шотландтық дворян Уильям Дуглас, Дугластың 1-ші графы (шамамен 1323 1 мамыр 1384) - шотландтық дворян, теңестірілген, магнаты және Қара Дуглас отбасының басшысы. Оның басшылығымен Қара Дугластар Шотландияның оңтүстігінде әскери үстемдік орнатумен қатар, оның ағасы, сэр Джеймс Игі басталған шотланд саясатында басымдыққа көтерілуін жалғастырды.

Ерте өмір

Уильям Дуглас - сэр Арчибальд Дугластың (1333 жылы қайтыс болған) және оңтүстік Ланнаркширдің Кроуфордтан келген сэр Александр де Линдсейдің қызы Беатрис де Линдсейдің ұлы. Ол Шотландия королі Роберт І-нің сенімді орынбасары "Сэр Джеймс Игеді" немересі еді. Әкесінің Халидон төбесі шайқасында қайтыс болғаннан кейін, Дуглас өзінің туысы және құдасы Уильям Дугластың қамқорлығында болған және Францияда білім алған. 1342 жылы Лиддесдейлдің қысымымен оның ағасы Хью Дулл Дугластың иелігін оған тапсырды, бірақ Лиддесдейл өзінің қамқорлық кемесінде болған кезде оның иеліктерін ашкөздікпен басқарып, Дугластың кейбір аумақтарына тікелей ие болды. 1348 жылы Дуглас Шотландияға оралып, бірден үйін ретке келтіре бастады. 1346 жылы Невиллдің айқасы шайқасынан кейін король Дэвид II және басқа да дворяндар, соның ішінде Лиддесдейл, ағылшындықтардың тұтқындарына айналды. Эдвард Балиол бұл мүмкіндікті пайдаланып, Шотландияның оңтүстігін бүлдірді. Қайтып келген соң Дуглас өз адамдарын жинап, ағылшындарды ата-бабаларының жерінен - Дугласдейлден қуып шығады. Дуглас ағасы, жақсы сэр Джеймс стиліне сай жүріп, келесі бірнеше жыл бойы Эттрик орманы мен Джед ормандарында ағылшындарға қарсы партизан соғысын жүргізді. Кейін Дуглас шотландиялық Давид II-ді босату үшін ағылшындармен келіссөздер жүргізу жөніндегі комиссия мүшелерінің бірі болды.

Лиддесдейлдің рыцарының өлімі

1353 жылы Эдвард Балиол Галлоуэйдегі ата-бабаларының жерінде Бьюттл қаласында тұтқынға алынды. 1324 жылы сэр Джеймс Дугласқа берілген жерлерді Балиолдың жоғалтуына байланысты оны шығару үшін Дуглас шабуыл жасады. Осы шабуылдан кейін, Орман арқылы қайтып келе жатып, Дуглас Лиддесдейлге тап болды, ол Дуглас өзінің десмесне деп санайтын нәрсеге аңшылық жасады. Бұл Лиддесдейлдің Даглас мұрасын қабылдауына байланысты жылдар бойы өшпенділіктің тұтқасын жағып, Лиддесдейлдің сэр Александр Рамзиді өлтіргеніне қарамастан, Джон Фордун ерлер арасындағы қастық себеп ретінде келтірген матч болды. Бұл өлтірудің тағы бір ықтимал түсіндірмесі - Лиддесдейлдің ағылшындармен тұтқындықтан босату үшін жасаған опасыз келісімінің болуы. Лиддесдейл, бір кездері патшаның жоғары мәртебесіне ие болған, Рамзи мен тағы бір рыцарь сэр Дэвид де Барклиді өлтіргеннен кейін беделсіз болды. Дуглас Лиддесдейлге шабуыл жасап, оны өлтірді. 1354 жылдың ақпан айында Уильям Дуглас патшасы Дәуіт патшадан оның ағасы сэр Джеймс, әкесі сэр Арчибальд және Лиддесдейлдің өзіне тиесілі барлық жерлерді берген жаңа жарғы алды.

Англиямен соғыс және Пуатье шайқасы

1355 жылы Англиямен келісімнің мерзімі аяқталып, Дуглас Данбар графты және Маршты, оның жерлері қиратылған, жауап ретінде Норхэм қамалына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Дугластың капитандарының бірі, Далхаузидің сэр Уильям Рамзиге Норхамның айналасындағы жерлерді тонап, талқандап, қаланы өртеп, гарнизонды шайқасқа тартуға нұсқау берілді. Рамзи солай істеді және қамалдың констеблі, сэр Томас Грей және лорд Дейкрі бастаған ағылшындар қуды. Осы уақытта Дуглас пен Марш Дунстан оңтүстікке қарай 7 миль қашықтықтағы орманды жерлерде қоныстанды, бұл кезде Рамзи оларға жетті. Шотландиялықтардың шабуылдары ағылшындықтарды аңдып, оларды толықтай басып алды. Несбит-Мур шайқасынан кейін Дуглас пен Марш Ангус графына қосылды. Сер Юджин де Гаренсьерс басқарған француз одақтастары Бервикті басып алды. Бервик қаласын алғаннан кейін, олар қаланы ала алмады және Эдуард III-нің алға қарай келе жатқан әскерінің алдында одан кетуге мәжбүр болды. Король Эдуард лотиандықтарды "Жалған шамдар" деп аталатын оқиғаға ұшыратты. Оның қоректендіру желілері тым көп. Ағылшындық кемелер дауыл кезінде жоғалып кетті. Шотландтардың күйдірілген жер саясаты азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін рейдке баруды болдырмады, ал Эдуард үйге оралуға мәжбүр болды, бірақ ол тұтқынға түсіп, Лорд Дугластың адамдары Мельроуздан тыс жерде қамауға алды. Эдуард Англияға кері қайтқаннан кейін Дуглас Нортгемптонның 1-ші графы Уильям де Боунмен Майклмасқа дейін созылатын бітімге келді. Ол Дәуіт патшаны тұтқындап, аман-есен алып кетуге де қам жасады. Осыдан кейін Дуглас үлкен қалыңдықпен Францияға өтіп, Жан Ле Бонмен бірге Қара ханзада Вудсток Эдуардыға қарсы қаруды қолына алды. Дуглас Пуатье шайқасына қатысқан, онда француз королі оны рыцарь атағына ие етті. Дуглас патшаның шайқасында да күресті, бірақ шайқас аяқталғалы, Дугласты өз адамдары қасынан сүйреп шығарып алды. Фройсарт "Шотландияның графы Дуглас, ол бір маусым бойы батыл соғысты, бірақ ол жеңілісті көргенде, кетіп, өзін құтқарды; өйткені ол ағылшындықтардың қолынан қалмады, ол осында өлтірілуді жөн көрді". Сол жердегі жеңілістен кейін Дуглас қашып кетті, бірақ бірнеше адам өлтірілді немесе тұтқынға алынды, оның ішінде оның бірінші туысы, соңғы кезде Дугластың 3-конты Арчибальд Грим. Дуглас күздің ортасында Шотландияға оралды және ағылшындармен бейбіт келіссөздерге қатысты; келісімнің бір аспектісі - Март Вардендерін құру, оның ішінде Дуглас да болды. Осы кеңседің қолдауымен Дуглас Эскдейлге жасаған талан-таражға жауап ретінде Лиддесдейлдегі Эрмитаж қасiрін ағылшындардан басып алды. Дуглас 1357 жылы Бервикте жиналған парламенттің бір бөлігі болды, ол Бервиктің келісім-шарты арқылы король Дэвидті босатуды аяқтады, Дуглас өзі оның босатылуының кепілдемелерінің бірі болды.

Дуглас және Мар графы

Дуглас 1358 жылы 26 қаңтарда Дуглас графтығына ие болды. Жаңадан тапқан мәртебесін көрсету үшін ол перде қабырғасымен қоршалған ортағасырлық қамал - Танталлон қалмағын салды. Қалдық Дугластың қайын қарындасы және сүйіктісі, Маргарет Стюарт, 3-ші Ангус графинясы, оның заңсыз ұлы Джордж Дугластың анасы болды, ол кейіннен анасының құқығымен Ангус графтығына ие болды. 1364 жылы Дуглас король Дэвид ІІ-ге қосылып, Шотландияның Англияға берешегін кешіретін Англиямен келісім жасады. Король Эдуард III ұлы Антверпеннің Лионелі Шотландия тағына отыратын, бірақ Шотландияның тәуелсіздігіне кепілдік берілуі керек еді және Дуглас отбасының ағылшындық иеліктерін қалпына келтіру үшін арнайы шарт қарастырылуы керек еді. Бұл жоспар ешқашан жүзеге аспады, ал Роберт Стюард патша Роберт II ретінде билікке келген кезде Дуглас татуласып, 1372 жылы Форттан оңтүстікке қарай Justiciar болып тағайындалды. Дугластың соңғы жылдары шекаралық рейдтерді жасау мен кері қайтарумен өтті. 1384 жылы 1 мамырда Оңтүстік Ланаркширдің Дугласта қайтыс болды.

Әдебиетте

Уильям Дуглас - Джонатан Ланнның "Пуатьеге жол" атты кітабындағы кейіпкерлердің бірі.