Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Экспозиция ғылымы - бұл адамдар (және басқа да организмдер) мен олардың қоршаған ортасындағы зиянды агенттер арасындағы байланыс зерттеуі, олар химиялық, физикалық, биологиялық, мінез-құлық немесе психикалық стресс факторлары болсын, олардың салдарынан пайда болатын зиянды денсаулық әсерлерінің себептерін анықтау және алдын алу мақсатында. Бұл үйде, жұмыс орнында, сыртта немесе басқа да кез келген ортада болуы мүмкін. "Қорылу" термині - бұл көптеген түрлі түрлерді қамтитын термин, ол ультрафиолет сәулесіне, тамақтанатын химиялық заттарға, ұзақ жұмыс уақытына, яғни ауру жүктемесіне ең көп әсер ететін кәсіптік факторға дейін. Бұл саланың қажеттілігі адамдар мен басқа да организмдер үшін теріс салауатты нәтижелерге әкелетін экспозицияның кең ауқымынан туындайды және негізінен сыртқы экспозиция, ішкі экспозиция мен доза арасындағы қатынасқа назар аударады. Сонымен қатар, басқа аурулар мен өлім-жітімге әсер ететін факторлар: қатерлі ісік (мысалы, УФ сәулелеріне әсер етуден болатын меланома), аутизм (ауаның жоғары ластану деңгейіне байланысты), Паркинсон ауруы (азот оксиді әсерінен), қант диабетіне, жүрек-қан тамырлары ауруларына және өкпе ауруларына әкелетін жасушалардың зақымдануы. Зерттеу жұмыстары басталғаннан бері адамдардың денсаулығын жақсартуға және қорғауға мүмкіндік беретін көптеген жаңалықтар жасалды. Мысалы, УФ сәулелерінің әсері тері қатерлі ісігінің барлық үш негізгі түрінің дамуына байланысты, бұл күн сәулесінен қорғайтын крем сияқты алдын алу шараларын дамытуға әкелді. Туғанға дейінгі инфекцияларға (мысалы, тұмау, қызылша) ұшырау аутизм мен шизофренияның жоғарылау тәуекелімен байланысты. Денсаулық сақтау саласының қызметкерлерін инфекциядан, өрт сөндірушілерді ыстықтан қорғайтын киім мен материалдарды әзірлеу осы кәсіптерде қорғаныстың артуына әкелді. Алайда, экспозиция туралы ғылым тек қана адамның денсаулығын ғана түсінуді және қорғауды мақсат етпейді, сонымен қатар, адам қызметіне әсер етудің қоршаған ортаға зиян тигізуі туралы көптеген деректерге қол жеткізілген. 2003 жылы Пьюгет саундтағы (Вашингтон штаты) балықтардың бауырына зақым келгені көмір мен бензинде кездесетін полициклді хош иісті көмірсутектермен судың ластануымен байланысты екені анықталды. Озон қабатының төмендеуі хлор-фтор көмірсутектері мен галондардан, яғни тоңазытқыштар мен кондиционерлерде, әуе кемелерінің галондарында және аэрозоль банкаларында табылған заттардан байқалады. Көлік пен ауыл шаруашылығы сияқты көздерден шығатын парниктік газдар өндірісі ғаламдық жылынумен тығыз байланысты, бұл теңіз деңгейінің көтерілуіне және көптеген түрлердің өмір сүретін ортаға зиян келтіреді.
Exposure science is the study of the contact between humans (and other organisms) and harmful agents within their environment – whether it be chemical, physical, biological, behavioural or mental stressors – with the aim of identifying the causes and preventions of the adverse health effects they result in. This can include exposure within the home, workplace, outdoors or any other environment an individual may encounter. The term 'exposure' is the umbrella term for many different types, ranging from ultraviolet exposure, exposure to the chemicals in the food we eat, to exposure to long working hours being the occupational factor most attributable to the burden of disease. The need for the field arises from the expansive range of exposures which have resulted in negative health outcomes for humans and other organisms, and mainly focus on the relationship between external exposure, internal exposure and dose. Other morbidities and mortalities as a result of exposure also include cancers (for example, melanoma from UV exposure), autism (linked to high levels of air pollution), Parkinson's (linked to nitric oxide exposure), and cell damage which causes diabetes, cardiovascular diseases and lung diseases. Since research began, there has been many breakthroughs which have improved and protected the health of individuals. An example is the link between UV exposure to the development of all three major forms of skin cancer, which ultimately led to the development of preventions like sunscreen awareness. Exposure to prenatal infections (for example, influenza, rubella) has been linked increased risks of autism and schizophrenia. The development of clothing and materials which protect health care workers from infection exposure, and firefighters from heat exposure, has led to increased protection within these occupations. However, it is not only human health that exposure science aims to understand and protect, and there are many documented cases where exposure to human activity harms the environment. In 2003, it was discovered that liver damage in fish in Puget Sound (Washington State) was linked to water contamination with polycyclic aromatic hydrocarbons found in coal and gasoline. Majorly, there has also been the discovery of the depletion of the ozone layer as a result of chlorofluorocarbons and halons found in refrigerators, air conditioners, aircraft halons and aerosol cans. The production of greenhouse gases from sources such as transport and agriculture has been strongly linked to global warming, which is subsequently causing rising sea levels and damage to the environments in which many species live within.
Тарих
Экспозиция зерттеулерінің алғашқы деректерінің бірі 400 жылы б.з.д. Гиппократтың "Ауа, су және жерлер" атты еңбегінде жазылған. 1900 жылдардың аяғына дейін, 1855 жылы Лондонда судың ластануы мен холераның арасындағы байланыс сияқты жарияланатын зерттеулер көбейді. Алайда, бүгінгі күнгі экспозиция ғылымының кеңейтуіне негіз қалаған маңызды басылымдардың бірі Ұлттық зерттеулер кеңесінің "Ауадағы ластаушы заттарға адам әсерін бағалау: жетістіктер мен мүмкіндіктер" болды. және Ұлттық экспозиция зерттеу зертханасы. Экспозиция ғылымының ең соңғы жетістігі - толық "геномның" қазірдің өзінде жүргізіліп жатқан құрылысына сәйкес келетін "экспозома" әзірлеуге назар аудару. Ішкі әсер ету көздері бұрын сыртқы көздерден туындауы мүмкін екені белгілі. Мысалы, В12 витаминінің жетіспеушілігі бар диеталар гипергомоцистеинемияға әкелуі мүмкін, бұл организмдегі окистену стрессін арттырады, бұл қан тамырлары деменциясы мен инсульт дамуына әкелуі мүмкін. Адамға немесе басқа организмдерге зиянды әсер етуі мүмкін факторды анықтау үшін оның көзін анықтау өте маңызды. Сонымен қатар, бұл олардың әсерін зерттеуге қандай нақты салаларды енгізу керектігін көрсететін көрсеткіш болып табылады. Мысалы, тамақтануға байланысты экспозиция диетологтардың көмегін қажет етеді, бірақ радиацияға ұшырау емес, химияға қатысты. Байланыс - организмнің көзге әсер еткен жері немесе әдісі. Мысалы, күн сәулесінен ультрафиолет сәулесіне ұшырау қаупі тек күндіз ғана, түнде болмайды. Экспозиция жолы - организмнің зиян келтіру мүмкіндігі бар жерлеріне әсер ету жолы. Жалпы жолдың мысалдары: тыныс алу, жұту, теріге сіңу немесе жараның ластануы. "Дос" термині жиі "экспозиция" терминімен бір-біріне ауыспалы қолданылады немесе бірнешеуін атап өту үшін экспозиция дозасы, мақсатты доза, ішкі доза немесе сыртқы доза деп аталады. Бұл жерде экспозиция ғылымы токсикологиямен тікелей байланысты. Доза сонымен қатар организмге әсер етілген уақыт аралығын қамти алады: әсер етілген уақыт қаншалықты ұзақ болса, дозасы соғұрлым жоғары болады және оның шекті шамадан асып кетуі мүмкін. Егер дозаның токсикалық шегінен асып кетсе, ол организмдегі ауруды тудыратын биологиялық әсерді тудырады. "Тұрмыстық ортадағы әсерлер (тұрмыс салты факторларын қоса алғанда) " деп аталады. Алайда, осыған ұқсас анықтамалар өзгертілді, соның ішінде Миллер мен Джонс, экспозоманы "аймақтық әсерлердің жиынтық өлшемі және өмір бойына байланысты биологиялық жауаптар, соның ішінде қоршаған ортадан, тамақтан, мінез-құлықтан және эндогендік процестерден болатын әсерлер". Экспосоманы зерттеуді қазіргі кезде "экспосомия" деп атады, бұл - организмнің қоршаған ортасын, жасушаларын және химиялық заттарын зерттеу үшін қолданылатын барлық технологияларға сілтеме жасау. 2012 жылы Уайлд экспосома мен оның мән-мағыналарын сипаттауын кеңейтуді жалғастырды. Ол ағзаның ішкі процестерін, мысалы, зат алмасу, гормондар, микрофлора және тотықтырғыш стресс, радиация, инфекциялық агенттер және тамақтану сияқты сыртқы әсерлерді, сондай-ақ әлеуметтік, экономикалық және психологиялық әсерлерді қамтиды. Гентиптеудің және полиморфизмдерді зерттеудің жеңілдеуі 1990-шы жылдары гендік ауруларға байланысты зерттеулерге үлкен ауысуды көрсетті, ал жақында жаңа зерттеу жобалары зерттеушілерге үлгінің ұлғаюын қадағалауға мүмкіндік береді. Алайда, 2012 жылы да Уайлд экспозоманы тиімді дамыту үшін қолданылатын нақты құралдар мен әдістерді сипаттады. Бұл биомаркерлік технологияларды (мысалы, геномдық, транскриптомикалық және иммуномикалық), сенсорлық технологияларды (мысалы, ұялы телефонды қолдану арқылы дене белсенділігін, стрессті, ұйқының ырғағын өлшеу) және бейнелеуді (диета, әлеуметтік өзара іс-қимыл үшін) қамтиды.
One of the earliest accounts of exposure research was conducted by Hippocrates in 400 BC, when he published 'Air, Water, and Places' describing that air, water, food and living quality influenced the prevalence of human disease. Following well into the late 1900s (AD), there became more and more studies published, such as the link between water contamination and cholera in London in 1855. However, one of the note worth publications which laid the foundations for the expansion of exposure science into what it has become today was the 'Human Exposure Assessments for Airborne Pollutants: Advances and Opportunities' by the National Research Council. and the National Exposure Research Laboratory. The most recent development in exposure science is the shifted focus onto the development of an 'exposome' to match the already underway construction of the complete 'genome'. It is recognised that internal exposure sources can be the result of prior external sources. For example, exposure to vitamin B12 deficient diets can cause hyperhomocysteinemia, which increases oxidative stress within the body leading to the possible development of vascular dementia and stroke. Identifying the source is essential for determining the factor which has the potential to cause harmful effects upon a human or other organisms. It is also an indicator of which specific fields to incorporate into the studies of their effects. For example, diet related exposures would involve input from nutritionists, however, exposure to radiation would not, involving a chemist instead. Contact refers to the location or method in which the organism becomes exposed to the source. For example, risk of contact with solar UV exposure only occurs during the daytime, not at night. Once in contact with the exposure, the route is the pathway in which the exposure reaches areas of the organism where it has the potential to cause damage. Common route examples include inhalation, ingestion, skin absorption or wound contamination. The term "dose" is often used interchangeably with the term "exposure", or referred to as exposure dose, target dose, internal dose or external dose to name a few. This is where the field of exposure science ties directly with toxicology. The dose can also involve the period of time in which the organism is exposed: the more time exposed, the higher the dose and greater potential it exceeds the threshold. If a dose exceeds it's toxicity threshold, it has the potential to cause some biological effect which results in disease within the organism. as the "life course environmental exposures (including lifestyle factors), from the prenatal period onwards." However, similar definitions have been modified from this, including Miller and Jones, who redefined the exposome as "the cumulative measure of environmental influences and associated biological responses throughout the lifespan, including exposures from the environment, diet, behaviour, and endogenous processes." The study of the exposome has now been termed 'exposomics' in reference to all the technologies used to study the environment, cells and chemicals of an organism. In 2012, Wild continued to extend his description of the exposome and its entailments. He includes internal bodily processes such as metabolism, hormones, microflora and oxidative stress, external exposures such as radiation, infectious agents and diet, and additionally social, economic and psychological exposures. Increased ease of genotyping and studying polymorphisms saw a major shift to gene disease related studies in the 1990s and more recently new study designs allow researchers to follow increasing sample sizes. However, also in 2012, Wild went on to describe the realistic tools and methods one could use to effectively develop the exposome. This included biomarker omics (e. g. genomics, transcriptomics and immunomics), sensor technologies (e. g. using mobile phones to measure physical activity, stress, sleep rhythms) and imaging (for diets, social interactions).