Кіріспе

Әлеуметтік орта, әлеуметтік контекст, әлеуметтік-мәдени контекст немесе орта – адамдардың өмір сүретін немесе қандай да бір оқиғаның орын алатын немесе дамитын тікелей физикалық және әлеуметтік жағдайын білдіреді. Оған адамның тәрбиеленген немесе өмір сүретін мәдениеті, сондай-ақ олармен байланыс жасайтын адамдар мен институттар кіреді. Бұл байланыс тікелей немесе коммуникация құралдары арқылы, тіпті анонимді немесе бір жақты болуы мүмкін және әлеуметтік мәртебе теңдігін білдірмейді. Әлеуметтік орта – әлеуметтік топ немесе әлеуметтік айналымнан гөрі кең ұғым. Физикалық және әлеуметтік орта – белсенді және дені сау қарттыққа қол жеткізудегі маңызды фактор, және экологиялық геронтологияны зерттеудегі негізгі фактор болып табылады. Сонымен қатар, әлеуметтік орта – адамдардың өмір сүретін және өзара әрекеттесетін ортасы. Оған ғимараттар мен жолдар, жұмыс орындары, ақша айналымы, адамдар арасындағы қарым-қатынастар, мысалы, кім билікке ие, түрлі топтардың араласуы, сондай-ақ өнер, дін және дәстүрлер сияқты мәдениет жатады. Бұл физикалық әлемді және адамдардың бір-бірімен және олардың қоғамдарымен қарым-қатынасын қамтиды.

Құралымдары

Табиғи орта – ауа райы, жер және табиғи ресурстар сияқты үнемі өзгеріп отыратын табиғи әлем. Су тасқыны немесе жер сілкінісі ландшафтты өзгертіп, өсімдіктер мен жануарлардың өмір сүруіне әсер етеді. Адамның табиғатпен өзара әрекеті де әсер ете алады. Мысалы, орманды кесу сол аймақтың ауа райын өзгертеді, ластану суды бүлдіреді, ал адамның қызметінен туындаған тіршілік ортасының фрагментациясы жануарлардың оңай қозғалуына кедеріл келтіреді, бұл олардың отбасылары үшін қиындықтар тудыруы мүмкін. Әлеуметтік қарым-қатынастар – адамдардың бір-бірімен өзара әрекеттесуі. Әлеуметтанушы Эмиль Дюркгейм бұл өзара әрекеттер бұзылса, ол біздің сезімімізге әсер етеді деп ойлаған. Әлеуметтік қарым-қатынастар әлеуметтік қолдауды ұсынады, яғни адамдар бір-біріне түрлі жолдармен көмектеседі. Бұл эмоционалды қолдау, мысалы, қайғылы жағдайда жұбату, немесе тұрмыстық көмек көрсету сияқты нақты көмек болуы мүмкін. Отбасы немесе клуб сияқты топтардың құрамына кіру адамдарға өзіне сенімді сезінуге көмектеседі; керісінше, жақсы қарым-қатынастардың болмауы немесе басқалармен көптеген мәселелер туындауы оларды жаман сезінуіне әкелуі мүмкін. Адамдармен жақсы байланыста болу бізді бақытты және дені сау етеді. «Әлеуметтік-мәдени» термині қоғам мен мәдениеттің үйлесімін білдіреді, ол адамдардың ойлау, сезіну және әрекет ету жолына, сондай-ақ олардың денсаулығына әсер етеді. Оған байлық, білім, мансап, мәдени орта, нәсіл, ұлт, тіл және сенімдер адамның жеке басын және денсаулығын қалай қалыптастыратыны сияқты факторлар кіреді. Жеке қарым-қатынастар – адамдардың эмоционалды және әлеуметтік жағынан бір-бірімен байланысуы. Психикалық бұзылысы бар адамдардың басқалармен қарым-қатынасына көбінесе әсер етеді. Кейде бұзылыстың өзі басқалармен келіспеушіліктерге себеп болуы мүмкін. Бұл келіспеушіліктер қарым-қатынасымыздың әртүрлі салаларында көрінеді. Отбасылық қарым-қатынастар маңызды, себебі қолдаушы отбасы өмірді жеңілдетеді. Олар әрқашан қасыңызда болады, жағдай жақсы немесе жаман болсын. Қиын жағдайға тап болғанда, анаңыздың, жұбайыңыздың немесе сібілеріңіздің жұбаныш сөздеріңіз көңіліңізді көтеріп, қиындықтарға қарсы тұруға күш береді. Осы жазбада біз отбасының маңыздылығы, жақсы отбасының қасиеттері және отбасы мүшелерімен қарым-қатынасты қалай жақсарту туралы әңгімелесеміз. Әлеуметтік қарым-қатынастар – отбасы, достар, көршілер және әріптестер сияқты адамдар арасындағы байланыстар. Ғалымдар қарым-қатынастардың адам денсаулығы мен мінез-құлқына қалай әсер ететінін зерттегенде, көбінесе дәрігерлер мен заңгерлер сияқты формалды емес, жақын байланыстарға назар аударады. Олар адамдардың әлеуметтік айналасымен қарым-қатынасын және оның оларға қалай әсер ететінін зерттеуге қызығушылық танытады. Жұмыс қарым-қатынасы: Жұмыс достығы – жұмыс орнындағы адамдар арасындағы ерекше байланыс. Олар маңызды, себебі олар қатысқан адамдарға және олар жұмыс істейтін компанияға әсер етеді. Жұмыстағы достық қарым-қатынастар жұмыстың сапасы мен ынта-жігеріңізге үлкен әсер етеді. Бұл қарым-қатынастар күрделі болуы мүмкін, жұмыс орнында да, одан тыс жерде де пайда болуы мүмкін, және олар жақсы немесе жаман болуы мүмкін. Жұмыста достары жоқ адам өзін жалғыз және шеттетілген сезінеді. Діни қарым-қатынас: Діни сенімдер қарым-қатынастарға маңызды әсер етеді. Бір дінге сенетін жұбайлар өздерінің сенімінен жұбаныш пен қолдау таба алады. Мысалы, олар дауласып жатқанда бірге дұға етуі мүмкін, бұл олардың сезімдерін басқаруға көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, бірге дұға ететін жұбайлар өздерінің жеке уайымдарынан гөрі ортақ нәрселеріне көбірек назар аударады. Мықты діни негіз жұбайларға қиын жағдайларды бастан кешіруге де көмектеседі, мысалы, адалдыққа қиянат жасау. Олар өздерінің қарым-қатынасының Құдайдың олар үшін жоспарының бір бөлігі деп санайды. Жалпы алғанда, жұбайлардың діни көзқарастары бірдей болса, олардың сенімдері туралы әңгімелесуі және бір-бірін қолдауы оңай болады. Жыныстық қарым-қатынас, сондай-ақ интимдік қарым-қатынас деп те аталады, екі адамның денелік немесе эмоционалды жағынан жақын болуы. Интимдік көбінесе ерекше жақындықты білдіреді, және ол көбінесе жыныстық қатынасты қамтиды, бірақ жыныстық тартылыссыз қарым-қатынастарда да болуы мүмкін, мысалы, достарыңызбен немесе отбасы мүшелеріңізбен.

Ата-аналар үшін оң әлеуметтік орта мен қарым-қатынастардың маңызы

Баланың өскен ортасы мен білім алған мектебі, оның кімдермен дос болатынына және осы достықтардың қаншалықты тығыз екеніне зор ықпал етеді. Көбінесе балалар отбасы мүшелерімен немесе көршілерімен дос болады. Сондықтан ата-аналардың тұру, жұмыс істеу және балаларын қай мектепке жіберу туралы таңдауы, олардың балаларының денсаулығы мен қуанышына әсер етеді.

Бірлік

Бірдей әлеуметтік ортада өмір сүретін адамдар көбінесе әлеуметтік ынтымақтастық сезімін дамытады; олар бір-біріне сеніп, көмектесуге және әлеуметтік топтарда бірігуге бейім. Олардың пікірлері әртүрлі болғанымен, көбінесе ұқсас стильде және үлгіде ойлайды.

Табиғи/жасанды орта

Өмірді байыту мақсатында адамдар табиғи ресурстарды қолданып, табиғи ортаға көптеген өзгерістер енгізді. Адам қоныстары, жолдар, егістік жерлер, тоғандар және тағы да көптеген нысандар осы процестің нәтижесінде пайда болды. Осылардың барлығы адамның мәдени ортасын құрайды, және Эрвинг Гоффман жеке ортаның терең әлеуметтік сипатын ерекше атап көрсетті. Әлі де көптеген адамдар ауылдарда тұрып жатыр, және олар үшін ауыл – осы әлеуметтік орта. Ауыл – өндіріс, тұрмыс, экология және мәдениеттің үйлесім тапқан жері. Мемлекет ауылды комплексті дамыту мәселесін шешуге ұмтылуда, бұл құрылыс, кеңейту және жол салуды қамтиды.

Қоршаған орта / әлеуметтік құрылым

C. Wright Mills жұмыс/отбасы/көршіліктің тікелей ортасын әлеуметтік құрылымның кеңірек формацияларымен салыстырып, ерекше "ортаның жекелеген проблемалары" мен "әлеуметтік құрылымның қоғамдық дағдарыстары" арасындағы айырмашылықты көрсетті. Эмиль Дюркгейм әлеуметтік ортаны (milieu social) кең көлемде қарастырып, оның ішінде әлеуметтік күштердің/әлеуметтік фактілердің қалыптасқан күйіндегі үлгілері мен бейнелері бар екенін айтты: "Біздің барлық әлеуметтік ортамыз тек өз санамызда ғана бар күштермен толы сияқты" – ұжымдық өкілдіктер.

Феноменология

Феноменологтар қоғамды екі баламалы тұжырымдамамен салыстырады: детерминистік шектеу (орта) және дамытушы қабықша (көңіл күй). Макс Шелер тәжірибелік құндылықтар әлемі ретіндегі орта мен оны құру үшін қолданылатын объективті әлеуметтік ортаны ажыратады, сонымен қатар әлеуметтік орта жеке ортамызды құруға көмектесе немесе кедергі келтіре алатынын айтады.

Әлеуметтік хирургия

Пьер Жанет неврозды пациенттің әлеуметтік ортасы – отбасы, әлеуметтік байланыстар, жұмыс сияқты – тудырған нәрсе деп қарастырды және кейбір жағдайларда ол "әлеуметтік хирургия" деп атаған, дені сау орта құрудың пайдалы шара болатынын ойлады. Осыған ұқсас идеялар кейіннен қоғамдық психиатрия және отбасылық терапияда пайдаланылды.