Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тәртібі Лилиана (Lilianae) - гүлді өсімдіктердің суперорденінің (яғни, реттік реттен жоғары тұрған) ботаникалық атауы. Мұндай қажеттілік суперорденіне Liliaceae типтік туысы (әдетте Liliales типтік тәртібі) кіреді. Суперордер дәрежесіндегі аяқталулар балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін халықаралық номенклатура кодексімен (ICN) стандартталмаған, дегенмен ане деген жұрнақ ұсынылды. Lilianae, 1966 жылы суперорденнің атауы ретінде енгізілген, 1825 жылы орденнің атауы ретінде енгізілген Liliiflorae ескі терминін біртіндеп алмастырды.

Ерте тарихы - Liliiflorae

Liliiflorae - Карл Адольф Агард 1825 жылы Liliaceae (оның аты Coronariae) және туысқан отбасыларды қамтитын жоғары тәртіп ретінде енгізген термин. Аргад Де Кандоллемен бірге реттелген ботаникалық дәрежелер туралы түсінікті дамытты, бұл жағдайда Де Юссиедің (1789) жаңадан анықталған тұқымдар (отбасылар) жинақтарын жоғары тәртіптегі топтамаларға (ретімдер) топтастырды. Алайда, сол кезде қазіргі отбасылар деп аталатын отбасылар ордо терминімен аталатын және Аргадтың номенклатурасында олар сыныптарға топтастырылған. Де Юссие типтік отбасын немесе ордоны, Лилияны басқа жеті ординымен бірге Classis, Stamina Perigyna Monocotyledones (монокоты) деп атаған, де Кандолл типтік отбасын француз тілінде Liliacées деп атаған, оларды тамырлы өсімдіктерге (Vasculares) жатады деп санайды, олардың тамырлық бундельдері ішінен пайда болады деп ойлады (Endogènes, endogenous), ол Monocotylédonés-ке қарағанда артық көрінді. Осылайша Юсььедің Монокотиледондары "көрінетін тұқым" дегенді білдіретін Фанэрогамдар болды, сондықтан Endogenæ phanerogamæ. Де Кандоллдің фанерогамалары осылайша 22 отбасын қамтыды. Ал Аргадтың Liliiflorae класының ерекше топтамасында он ғана отбасы бар, және Liliiflorae-ді Cryptocotyledoneae (яғни эндогендер) деген үлкен топтамаға орналастырды. Лилиакөлділер мен туысқан тұқымдарды біріктіру үшін бірнеше түрлі терминдер қолданылды, соның ішінде Лилиакөлдер (Линдли, 1853), Коронарлар (Бентам және Хукер, 1883) және Лилииньес (Ван Тигем, 1891), Енглер (1892) Лилифлораларды рельеф (режим) ретінде қайта енгізгенге дейін. Бұл жіктелу формасын Веттштейн (1901-1908) және Лотси (1907-1911) жалғастырды. Басқа авторлар Лилиалдарды, соның ішінде Уорминг (1912) және Бессейді (1915) артық көрген, бірақ Галлиер (1912) Лилифлораларды артық көрген. Бұлардың барлығы негізінен бірнеше ерекшелікпен монокотиледондардағы отрядтар, отбасылар топтамалары болды. Калестани (1933) Лиранталарды құрайтын үш серияның бірінде Лилиалармен бірге үш топтастыруда сериялар құрды, ал Хатчинсон (1934, 1959) бұл бөлімдерді Лилиалар және Corolliferae бөлімдеріне орналастыра отырып, осы бөлімдерді атады. 1956 жылы Кимура көптеген қабатты схема бойынша Лилиасеяны Лилиалдар санына Лилифлоралардың бөлігі ретінде орналастырды, сонымен қатар Эмбергердің (1960) Лилифлоралары, бірақ Мелхиор (1964) Лилифлораларды тәртіптің қатарына қайтарып берді. Бұл жіктелімдердің өте аз бөлігі, номенклатурадан басқа, ерекшеліктер арасындағы байланыстардың өте әртүрлі тұжырымдамаларына негізделген.

Тарихи дереккөздер

1-том: Монокотиледондар 1926 жылы, 2-том: Дикотиледондар 1934 жылы.