Кіріспе

Отбасы (familia, familiae) – Линней таксономиясындағы тоғыз негізгі иерархиялық таксономиялық дәрежелердің бірі. Ол рет пен туыс арасында жіктеледі. Отбасылар кіші отбасыларға бөлінеді, олар отбасы және туыс дәрежелері арасындағы аралық дәреже болып табылады. Отбасының ресми атаулары латын тілінде, бірақ жиі қолданылатын атаулар да бар: мысалы, жаңғақ және гикори ағаштары Югландацеа тұқымдасына жатады, бірақ бұл отбасы көбінесе "жаңғақ тұқымдасы" деп аталады. Отбасының қандай белгілерден тұратынын анықтау және сипатталған отбасыны мойындау туралы шешімді белсенді таксономистер қабылдайды. Отбасыны анықтау немесе мойындау үшін қатаң ережелер жоқ, бірақ өсімдіктер әлемінде бұл жіктемелер көбінесе өсімдік түрлерінің вегетативтік және репродуктивтік ерекшеліктеріне негізделеді. Таксономистер көбінесе осы сипаттамаларға қатысты әртүрлі пікірлер білдіреді, бұл ғылыми қауымдастықта ұзақ уақыт бойы келісімге келуге кедерілтіреді. Жаңа деректердің және түрлі көзқарастардың үнемі жариялануы түзетулер жасауға және уақыт өте келе консенсусқа жетуге көмектеседі.

Тарих

Таксономиялық терминді алғаш рет француз ботанигі Пьер Магноль өзінің Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur (1689) еңбегінде қолданды, онда ол кестелерінде таныған өсімдіктердің жетпіс алты тобын отбасылар (familiae) деп атады. Осы кездегі дәреже түсінігі әлі толық қалыптаспаған еді, ал Prodromus-тың кіріспесінде Магноль өз отбасыларын ірілеу тұқымдарға біріктіру туралы айтты, бұл бүгінгі қолданылуынан мүлдем өзгеше. 1751 жылы жарық көрген Philosophia Botanica еңбегінде Карл Линней ағаштар, шөптер, папоротниктер, пальмалар және т.б. сияқты маңызды өсімдік топтарын жіктеу үшін familia терминін қолданды. Ол бұл терминді тек кітаптың морфологиялық бөлімінде ғана қолданды, онда өсімдіктердің вегетативтік және генеративтік аспектілері туралы талқылауларға кірісті. Кейіннен француз ботаникалық басылымдарында, Мишель Адансонның Familles naturelles des plantes (1763) еңбегінен бастап және 19 ғасырдың соңына дейін famille сөзі латынның ordo (немесе ordo naturalis) сөзінің француз тіліндегі баламасы ретінде қолданылды. Зоологияда Пьер Андре Латрель 1796 жылы жарық көрген Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel еңбегінде отбасыны тәртіп пен тұқым арасындағы аралық дәреже ретінде енгізді. Ол өз тәртіптерінің кейбіреулерінде (барлық буынтұқымдыларды қамтитын) отбасыларды қолданды, бірақ олардың барлығында емес, ал кейбіреулеріне ат қоймады. 19 ғасырдағы Августин Пирам де Кандоллдің жүйесі және Джордж Бентам мен Джозеф Далтон Хукердің жүйесі сияқты еңбектерде бұл сөз ordo қазір отбасы дәрежесінде берілетін нәрсе үшін қолданылды.

Қолданылуы

Отбасылар эволюциялық, палеонтологиялық және генетикалық зерттеулер үшін құнды бірліктер болып табылады, себебі олар тұқымдар мен түрлер сияқты төменгі таксономиялық деңгейлерге қарағанда салыстырмалы түрде тұрақтырақ.