Кіріспе
Джон Макграттың пьесасы "Шевиот, жейек және қара, қара май" - 1970 жылдары Мерсисайдта туған драматург Джон Макграттың пьесасы. 1973 жылдың сәуірінен бастап Абердиндегі (Абердин өнер орталығы) сахнадан бастап, 7:84 және басқа да қоғамдық театр топтары Шотландияның қоғамдық орталықтарында гастрольдік қойылымда өнер көрсетті. Джон Маккензи режиссерлік еткен теледидар нұсқасы 1974 жылы 6 маусымда BBC-де Play for Today сериясының бөлігі ретінде көрсетілді.
The Cheviot, the Stag and the Black, Black Oil is a play written in the 1970s by Merseyside born playwright John McGrath. From April 1973, beginning at a venue in Aberdeen (Aberdeen Arts Centre), it was performed in a touring production in community centres on Scotland by 7:84 and other community theatre groups. A television version directed by John Mackenzie was broadcast on 6 June 1974 by the BBC as part of the Play for Today series.
Сюжет
Музыкалық драма, Шевиот Шотландияның жоғарғы жерлеріндегі экономикалық өзгерістердің тарихын баяндайды, 19 ғасырдың басындағы жоғарғы жерлердегі тазартудан бастап, алғашқы өндіріс кезінде қазіргі мұнай бумына дейін. 7:84 гастрольдік театр компаниясы өзінің сахналық ойын Оңтүстік және Солтүстік Уист, Бенбекула және Льюис тұрғындарына ұсынады. Сахналық пьесада биік таулы жерлердегі оқиғалардың деректі фильмдеріндегі реконструкциялары, қараңғы юморлы әндер мен эскиздер, кейіннен 1974 жылы Солтүстік теңіз мұнай өнеркәсібінің қатысушылары мен зардап шеккендермен сұхбаттар араластырылған. Шотландия Жерден 270 миль биіктікте орналасқан. Каслдың тікұшақтан түсірілген бейнесі. Жер сумен араласады, теңіз құстары, скрипкалық музыка; адамдар қоғамдық залдағы презентацияға кіреді. Жерді жылжытатын үлкен құрал-жабдықтардың, қойлардың, бұғылардың, газ жалындаған оттың бейнелері, содан кейін ойын көретін жергілікті тұрғындардың бет-әлпеттері кейбіреулері таңғалды, кейбіреулері күмәнмен қарады, кейбіреулері қатысады, әсіресе шотланд гаэль тілінде әнделген әнде Әр эскиз мен реконструкция фактілер мен статистиканың үздіксіз баяндауымен қамтамасыз етіледі, ол 1746 жылдан 1974 жылға дейінгі шотланд тарихы туралы есеп береді. Сценалар 60 жыл бойы Highlands-тің жакырлығын, қорлық-зомбылығын және шағын масштабтағы үйден шығаруды сипаттайды. 1746 жылдан бастап "Куллоден және бәрі" шотландтық гэль тілінде сөйлеу, ән айту немесе жазу кезінде және үкімет тарапынан плащ киюге тыйым салынды. Ағылшын және шотланд капиталының кенеттен кеңейуі мен 19 ғасырдың басында "көптен жер сатып алу үшін көп ақша" мүлкі кеңейтілді. Патрик Селлар, Сазерленд герцогының факторы таныстырылды. Оның жоғарғы жерлерді жүйелі түрде құлатуы барлық тазартулардың ең кең және ең қатыгез болды, және ол жоғарғы жерлер мен аралдардағы және Шотландияның солтүстігіндегі жер иелігінің мәселелерінің өкілі ретінде танымал. Көбінесе көрермендермен бірге, бұл пьеса жоғары таулық жерлерді жалға алушыларды пайдасы көп Шевиотқа және кейіннен Қара бет қойларына жол ашу үшін қууға қатыгездікке қатысты тең дәрежеде бейтаныс қазіргі заманғы есептерді береді. "Клиренс" шараларының себептері және олардың қалай "әмірші таптар" үшін шіркеу, заң, полиция және әскерилердің келісімінсіз жүзеге асырылғаны түсіндіріледі. Онда адамдардың қайда кеткені туралы мәлімет бар: көбінесе теңіз жағалауындағы жерлерге, жерлері мен жағдайы нашар жерлерге, сонда олар сода өндірісі үшін балық аулап, су балықтарын жинап алатын. Онда ер адамдардың көбінесе жылдың көп бөлігінде оңтүстікке кетіп, өздерінің кәсіптеріндегі немесе Британ империясын қорғаған жоғарғы жерлердегі полктардың жалдамалы ақысын төлеу үшін жұмыс табуға тырысуының экономикалық себептері түсіндіріледі. Сонымен қатар, онда Глазгодағы Викториялық тұрмыстық үйлер мен әлемнің басқа жерлеріне көшіп-қону туралы егжей-тегжейлі баяндалады. Бұл жерде үйден қууға қарсы ұйымдасқан қарсылықтың сәл ғана, бірақ өте маңызды, сәтті оқиғалары көрсетілген. Онда 1880-жылдардағы Жер лигасы сияқты үйден шығаруларға саяси қарсылық көрсетілді, олар Викторияның жер иелерінің бұғы аулауға деген құштарлығына қарама-қайшы келеді; бұл және қой өнеркәсібі қазір көптеген миллион акр жерді басып алды. ХХ ғасырдың басында жерді басып алған шаруалар туралы айтылады. Пьесада қазіргі заманғы (1974) биік жерлерді туристік индустрияның пайдалануы туралы қысқаша айтылады, содан кейін өткен уақыт пен 1974 жыл арасындағы саяси салыстырулар жасалады. 1981 жылы Макграт былай деп түсіндірді: "Шотландияның шығыс жағалауында мұнайдың алғашқы иісі шыққанда, жағдай күрт өзгерді. Алдымен Абердин мен Солтүстік-Шығыста. Содан соң бәрі. Бірден 100 жұмысшыға арналған алдын ала фабрикаға лайық емес ауылдарды мұнай кен орындарын және мұнай өндіру платформаларын құрайтын еңбек лагерьлеріндегі мыңдаған ер адамдар басып алды". Абердиндегі мұнайшылар жұмыс жағдайлары, еңбек қауіпсіздігі мен еңбекақысы туралы сұхбат алады. Одан кейін америкалық мұнай басшылары мен Абердин тұрғындарымен сұхбаттар жүргізіліп, мұнай бумынан кейін тұрғын үйдің қолжетімділігі сияқты мәселелер талқыланады. Пьесада 1962 жылғы Солтүстік теңіз газын барлаудан бастап Солтүстік теңіз мұнайының саяси тарихы баяндалады, сондай-ақ мұнай өңдеу зауыттары мен зауыттарының кадрларымен бірге жағалау мен ауылдарды жою және ластану мәселелерін зерттейді. Ол зерттеулер енді батысқа қарай б...
Each sketch and reconstruction is supported by a continuous narration of facts and statistics, presenting an account of Scottish history from 1746 to 1974. Scenes describe 60 years of poverty, abuse and small scale eviction endured by the crofting tenants of the Highlands from 1746 – "Culloden and all that" – when speaking, singing or writing Scottish Gaelic and the wearing of the plaid were forcibly forbidden by the government. The sudden expansion of English and Scottish capital and estate enlargement – "more money to buy more land" – at the beginning of the 19th century is outlined next. Patrick Sellar, a factor of the Duke of Sutherland, is introduced. His systemised evictions of the Highlanders were the broadest and most brutal of all the Clearances, and he is evoked as representative of the issues of land ownership in the Highlands and Islands and the north of Scotland. With frequent shots of the audience the play gives dispassionate readings of the equally dispassionate contemporary accounts of the brutality involved in evicting Highland crofting tenants to make way for the more profitable Cheviot, and later Blackface, sheep. The reasons for the Clearances are explained and how they were enabled for the 'ruling classes' with the connivance of the church, the Law, the police and the military. It details where the people went: often to allotments on the seashore with wretched soil and conditions, where they were supposed to fish and gather kelp for the soda ash industry. It details the economic reasons why the men were often away south for much of the year, trying to find work to pay the rents on their crofts, or in the Highland regiments defending the British Empire. It also details the emigrations to the Victorian slums of Glasgow and to the rest of the world. The few, but hugely important, successful instances of organised resistance to the evictions feature. It lists political resistance to the evictions such as the Land Leagues of the 1880s, which are contrasted with the Victorian landed gentry's passion for stag hunting; this and the sheep industry now having taken over many millions of acres. The land raids by crofters in the early 20th century are mentioned. The play briefly mentions the modern day (1974) exploitation of the Highlands by the tourist industry then makes political comparisons between the past and 1974. McGrath explained in 1981: "At the first sniff of oil off the east coast of Scotland, things began to jump. First in Aberdeen and the North East. Then all over. Suddenly villages that did not merit even an advance factory for 100 workers are being taken over by thousands of men in labour camps building oil rigs, and oil production platforms." Oilmen at Aberdeen are interviewed about conditions, health and safety at work and wages. These are followed by interviews with American oil bosses and members of the population of Aberdeen and on issues such as the inaffordability of housing after the oil boom. The play details the political history of North Sea oil from the North Sea Gas explorations of 1962, and explores issues of shore and village destruction and pollution, accompanied by shots of refineries and plant. It explains that exploration is now looking to the West and has in fact already started off the Butt of Lewis. With a final montage of images from 1746 to the Aberdeen riggers, the performers tell audience members that this is their land and urges them to resist exploitation, warning them that they will find the oil corporations even more insensitive than Patrick Sellar.