Кіріспе

Медициналық инъекция құралы

Шприц – цилиндр тәрізді түтікше ішінде тығыз орналасқан поршеньнен (қазіргі заманғы шприцтерде – поршеньнен) тұратын қарапайым иірмелі сорғы. Поршеньді түтікше ішінде сызықты түрде тартуға және итеруге болады, бұл шприцке түтікшенің алдыңғы (ашық) жағындағы шығару тесігі арқылы сұйықтықты немесе газды қабылдауға және шығаруға мүмкіндік береді. Шприцтің ашық жағына гиподермалық ине, мұндздық немесе түтікше орнатылуы мүмкін, олар ағынды түтікшеге және одан шығаруға бағыттайды. Шприцтер клиникалық медицинада инъекция жасау, қан тамырларына интравендік терапия енгізу, желім немесе майлау заттары сияқты қосылыстарды қолдану және сұйықтықтарды тарту/өлшеу үшін жиі қолданылады. Алдын ала толтырылған шприцтер де бар (ішінде сұйықтық бар, бір рет қолданылатын шприцтер). "Шприц" сөзі грек тіліндегі σύριγξ (syrinx, "сиринкс", "құбыр") сөзінен шыққан.

Медициналық шприцтер

Шприцтер мен инелер нарығындағы секторларға бір рет қолданылатын және қауіпсіз шприцтер, инъекциялық қаламдар, инесіз инъекторлар, инсулин сорғылары және арнайы инелер кіреді. Гиподермалық шприцтер гиподермалық инелермен дене тіндеріне сұйықтық немесе газдар енгізуге, немесе денеден алуға қолданылады. Қан тамырларына ауа енгізу қауіпті, себебі ол ауа эмболиясын тудыруы мүмкін. Шприцтен ауаны шығарып, эмболияның алдын алу – гиподермалық шприцті тік ұстап, соғып, қанға укол салу алдында аз мөлшерде сұйықтықты шығарудың себебі осы. Шприцтің корпусы пластиктен немесе шыныдан жасалады, көбінесе шприцтегі сұйықтықтың көлемін көрсететін градуировкалық белгілері болады және әдетте мөлдір болады. Шыны шприцтерді автоклавта стерильдеуге болады. Пластмасса шприцтер екі немесе үш бөліктен құрастырылуы мүмкін. Үш бөліктен тұратын шприцте поршень/қозғалтқыш пен резеңке ұшы болады, ол поршень мен корпустың арасында герметикалық жабылуды қамтамасыз етеді. Ал екі бөліктен тұратын шприцте пластикалық поршень мен корпус арасында герметикалық жабылуды жасау үшін бөлек синтетикалық резеңке поршень қажет болмайды. Еуропа елдерінде екі бөліктен тұратын шприцтерді үш бөліктен тұратын шприцтерде майлауға қолданылатын силикон майы сияқты қосымша материалдардың енгізілуін болдырмау үшін дәстүрлі түрде пайдаланған. Көптеген қазіргі заманғы медициналық шприцтер пластиктен жасалған, себебі оларды бір рет қолданғаннан кейін тастауға жеткілікті арзан, бұл қан арқылы берілетін аурулардың таралу қаупін азайтады. Инелер мен шприцтерді қайта пайдалану, әсіресе есірткіге тәуелді адамдар арасында ВИЧ және гепатит сияқты аурулардың таралуына себеп болды. Диабетпен ауыратын адамдар да шприцтерді жиі қайта пайдаланады, себебі олар күніне бірнеше рет инсулин инъекциясы жасауы мүмкін, бұл көптеген адамдар үшін қолжетімділік мәселесін тудырады. Шприц пен ине бір адамның ғана пайдалануына қарамастан, бұл тәжірибе қауіпті, себебі ол теріден бактерияларды қанға енгізе алады және ауыр, кейде өлімге әкелетін инфекцияларға себеп болуы мүмкін. Медициналық ортада бір рет қолданылатын инелер мен шприцтердің пайдаланылуы инфекцияның таралу қаупін тиімді түрде азайтады. Медициналық шприцтер кейде инесіз қолданылады, мысалы, кішкентай балаларға немесе жануарларға сұйық дәріні ауызға беру үшін, немесе кішкентай жануарларға сүт беру үшін, себебі дозаны дәл өлшеуге болады және дәріні өлшеу қасығынан ішуге мәжбүрлеудің орнына, емделушінің аузына шашу оңайырақ.

Ұшы жобалары

Шприцтерде шприц корпусына ине тікелей бекітілетін бөлікке қатысты әртүрлі конструкциялар бар. Олардың ең танымал түрі – Луер құлпы, ол екі бөлікті бұрап бекіту арқылы жасалады. Шағын, қарапайым қосылысы бар шприцтердің корпустары "сырғанама ұштар" деп аталады және бұрандалы құлпы жоқ құрылғыларға қосу үшін ыңғайлы. Осыған ұқсас катетер ұшы – бұл, негізінен, сырғанама ұш, бірақ одан ұзын және конус тәрізді, пластик бөлігі тығыз жабысатын жерге енгізуге қолайлы. Ветеринарияда жараларды немесе ірі іріңдіктерді шаю үшін де қолданылады. Тағы бір түрі – эксцентрикалық ұш, онда шприцтің ұшы ортасында емес, бүйінінде орналасқан. Бұл шприцке бекітілген ине шприц қабырғасына жақын орналасуына мүмкіндік береді және ине теріге мүмкіндігінше жақын болуы керек жағдайларда қолданылады (мысалы, беткі тамырға немесе артерияға инъекция жасағанда).

Уды алу шприцтері

Уытты алуға арналған шприцтер стандартты шприцтерден өзгеше, себебі олар көбінесе жараны тесіп жармайды. Көбінесе қолданылатын түрлерінде зақымдалған жерге жабыстырылатын пластик мұңалдық болады, содан кейін шприц поршені кері тартылып, вакуум құрылады, ол уытты сорып алады деп есептеледі. Осылайша жылан шаққан жерді емдеуге тырысуға кеңес берілмейді, себебі бұл тиімсіз және қосымша жарақаттарға әкелуі мүмкін. Мұндай шприцтер кейде адам терісінен масаның дері астындағы личинкаларын алу үшін қолданылады.

Ауызша

Ауызға арналған шприц – сұйық дәрінің дозасын миллилитрмен (мл) дәл өлшеуге арналған өлшеу құралы. Оның ұшында бұралатын бөлігі болмайды, себебі оған ине немесе басқа да құрылғы бұрау арқылы бекітілмейді. Шприцтен дәрі тікелей адамның немесе жануардың аузына сығылып немесе сорылып алынады. Ауызға арналған шприцтер әртүрлі көлемде болады, мысалы 1–10 мл және одан да үлкен көлемдерде кездеседі. Әдетте, ауызға арналған шприцтер стандартты инъекциялық шприцтерден ерекшелену үшін қызғылт түсті болады. Ең көп қолданылатын көлемдер – 1 мл, 2,5 мл, 3 мл, 5 мл және 10 мл.

Тіс шприцтері

Стоматологиялық шприц – стоматологтар анестетик инъекциялау үшін қолданатын құрал. Ол анестетикалық ерітіндісі бар герметикалық картриджі бар, артқы жағынан зарядталатын шприцтен тұрады. 1928 жылы Bayer Dental компаниясы Carpule® тіркелген сауда белгісімен герметикалық картридж жүйесін әзірледі, енгізді және өндірді. Қазіргі таңда сауда белгісіне Kulzer Dental GmbH иелік етеді. Карпулалар көбінесе тіс дәрігерлеріне арналған анестетиктерге арналған. Бұл – ішіндегісі толықпайтын ыдыс. Оның ішіндегісі эластомерлік тығынмен алмастырылады, ол картридждің ішіне сыға алады. Бұл тығын шприц поршенімен итеріледі. Картридж мойны резеңке қапшықпен жабылады. Тіс дәрігері картриджді қос ұшты (бір рет қолданылатын) инесі бар, тот баспайтын болаттан жасалған шприцке тікелей орналастырады. Картриджге орнатылған ине капсуланы тесіп, поршень препаратты итеріп шығарады. Сондықтан, қолдану кезінде препараттың сыртқы ауамен тікелей байланысы болмайды. Ауыз қуысын суару (тіс дәрігері жұмыс істейтін аймақтан қалдықтарды тазалау) мақсатында су, қысылған ауа немесе су мен қысылған ауа қосылған тұманды жеткізуге арналған қосымша құрал (көбінесе стоматологиялық аппараттың бөлігі) де стоматологиялық шприц немесе тіс суару мұндздығы деп аталады. Үш жолды шприц/мұндздықта ауа, су немесе қысыммен берілетін ауа мен су ағынынан жасалған тұманды жеткізетін жеке ішкі каналдар бар. Шприц мұндздығын негізгі бөліктен ажыратып, қажет болған жағдайда ауыстыруға болады. Ұлыбритания мен Ирландияда лидокаинды пациенттердің тісіне инъекциялау үшін қолмен басқарылатын шприцтер қолданылады.

Реттеу

Кейбір мемлекеттерде гиподермалық шприцтерді рецептсіз сату немесе қолдану шектелуі немесе тыйым салынуы мүмкін, олардың есірткіні тамырға салу үшін қолданылу қаупі болғандықтан.

Медициналық емес пайдалану

Шприцтің медициналық емес көптеген қолданыс аймақтары бар.

Зертханалық қолдану

Медициналық сапалы, бір рет қолданылатын гиподермалық шприцтер зерттеу зертханаларында ыңғайлылығы мен төмен құны үшін жиі қолданылады. Тағы бір қолданылуы – ине ұшын өте тар кеңістіктерге сұйықтықтарды қосу үшін пайдалану, мысалы, кейбір ғылыми құралдарды шаю. Олар жоғары дәлдік қажет болмайтын жағдайларда еріткіштер мен реагенттерді өлшеу және ауыстыру үшін жиі қолданылады. Сонымен қатар, микролитрлік шприцтерді шприц корпусы ретінде кішкентай диаметрлі капиллярды пайдалану арқылы химиялық заттарды өте дәл өлшеу және дозалау үшін қолдануға болады. Бұл бір рет қолданылатын шприцтердің полиэтиленнен жасалған конструкциясы оларды көбінесе химиялық тұрғыдан төзімді етеді. Дегенмен, шприцтердің құрамындағы пластик заттар шприц материалынан сіңіп шығуы мүмкін. Егер мұндай мәселе туындаса, қайта қолданбайтын шыны шприцтерді пайдалану артық көріледі. Шыны шприцтер өте жоғары дәлдік маңызды жағдайларда (мысалы, сандық химиялық талдау) да артықшылыққа ие болуы мүмкін, себебі олардың инженерлік толеранттылығы төмен және поршень тегіс жылғады. Мұндай қолданыстарда патогендердің таралуы көбінесе мәселе тудырмайды. Ұзын ине немесе канюлямен қолданылатын шприцтер атмосфералық оттегі немесе ылғалдың кірмеуі қажет болғанда резеңке септа арқылы сұйықтықтарды тасымалдау үшін де пайдалы. Мысалы, ауаға сезімтал немесе пирофорлы реагенттерді, мысалы, фенилмагний бромиді мен n-бутиллитийді тасымалдауға болады. Сондай-ақ, шыны шприцтер газ хроматографиясы (1 мкл) және массалық спектрометрия (10 мкл) үшін шағын үлгілерді инъекциялау үшін қолданылады. Шприцтермен бірге шприцтерді басқару құрылғыларын да пайдалануға болады.

Дастархан дайындау

Шприцтерді кейбір аспаздық қолдануларда сұйықтықтарды (мысалы, соусты) басқа тағамдарға құюға немесе кейбір тәттілерді дайындауға пайдаланады. Ет пісіргенде шприцтерді еттің дәмін және текстурасын жақсарту үшін ішіне шырынды енгізуге, ал нан пісіргенде начинканы кондитерлік өнімге құюға болады. Мұндай шприцтердің құрамында, әдетте, тот баспайтын болаттан жасалған бөліктер болады, оның ішінде корпусы да. Бұл оларды оңай бөлшектеуге және тазалауға мүмкіндік береді.

Басқалар

Шприцтер көкқаламдардағы қаламдарды бояу үшін қолданылады. Кәсіпорында кеңінен қолданылатындары: бөлшектеу қиын немесе мүмкін емес буындарды жөндеу үшін тар жерлерге желімді инъекциялау; майлау материалдарын жұмыс беттеріне тамшыламай инъекциялау. Кейде жасанды ортада өсірілетін өте кішкентай сүтқоректілер үшін инесіз үлкен гиподермалық шприц қолданылады. Тарихи тұрғыдан, суды сору үшін поршеньдік қозғалыспен жұмыс істейтін үлкен сорғыларды шприцтер деп атаған. Осындай сорғылар алғашқы өрт сөндіру құралдары ретінде пайдаланылған. Сұйықтыққа арналған шприцтерде сұйықтық қап немесе банкаға салынып, түтік арқылы саптамаға жетеді. Бұрын клизмалық шприцтер осы мақсатта қолданылған. Ұсақталған снус көбінесе өзгертілген шприцтер арқылы қолданылады. Саптамасы алынып тасталғандықтан, ашылуы камераның еніне тең болады. Снус камераға тығыз салынып, жоғарғы ерінге енгізіледі. Бұл мақсат үшін арнайы шприцтер де жасалады.

Тарихи уақыт сызығы

Бұрын-соңды поршенді шприцтер қолданылған. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында Аулус Корнелий Цельс өзінің "De Medicina" еңбегінде медициналық асқынуларды емдеу үшін оларды қолдану туралы айтқан. 9 ғасыр: Ирактық/Мысырлық хирург Аммар ибн 'Али әл Мәүсили' 9 ғасырда шприцті қуыс шыны түтікшемен сипаттады және пациенттердің көздерінен катарактаны алып тастау үшін сорғышты қолданды, бұл практика кем дегенде 13 ғасырға дейін қолданыста болды. Колумбияға дейінгі Американың түпкіліктілері "құстың қуыс сүйектері мен кішкентай жануарлардың көк қуысын" пайдалана отырып, гиподермалық инелер мен шприцтерді жасады. 1650: Блез Паскаль қазіргі Паскаль заңы деп аталатын нәрсені қолдану ретінде шприцті (әдетте гиподермалық емес) ойлап тапты. 1844: Ирландиялық дәрігер Фрэнсис Ринд қуыс инелерді ойлап тапты және оны бірінші рет тері астына инъекция жасауға қолданды, әсіресе нейралгияны емдеу үшін седатив. 1853: Чарльз Праваз мен Александр Вуд дербес түрде теріге тиюге болатын инелі медициналық шприцтерді жасады. Праваздың шприцы күміспен жасалып, сұйықтықтарды тарату үшін бұрандалы механизмді қолданған. Вудтың шприцы шыныдан жасалып, оның құрамын көруге және өлшеуге мүмкіндік берді және оларды инъекциялау үшін поршенді қолданды. Бұл қазіргі уақытта қолданылатын шприц. 1865: Чарльз Хантер "гиподермалық" деген терминді қолданды және шприцтің инесін орнына бекітіп, шприцтің ұшынан шығарылмауы үшін оны бекітіп қойды. Сондай-ақ, ол инъекциялық анестезияны дененің кез келген жеріне жасауға болатынын, тіпті ауырсыған жерге емес, жасауға болатынын және оның тиімді болатынын көрсетіп, зерттеу жариялады. 1867: Лондонның Медициналық және Хирургиялық қоғамы инъекциялық есірткілердің жалпы әсері бар ма (Хантердің пікірі бойынша) немесе олар тек жергілікті деңгейде жұмыс істейді ме (Вудтың пікірі бойынша) дегенді зерттеді. Жануарлармен тәжірибе жүргізгеннен кейін және кең медициналық қауымдастықтың пікірін сұрағаннан кейін, олар Хантердің жағында тұрып алды. 1946 жылы Англияның Вест-Мидлендс штатындағы Сметвиктегі Шанс Бразерс компаниясы бір-бірімен алмастырылатын түтік пен поршені бірінші шыны шприцін жасап шығарды, осылайша бөлшектерді жаппай стерильдеуге мүмкіндік берді. 1949 ж. Австралиялық өнертапқыш Чарльз Ротхаузер Аделаидадағы зауытында әлемдегі алғашқы пластикалық, бір рет қолданылатын гиподермалық шприц жасады. 1951 ж.: Ротхаузер полипропиленнен жасалған, жылумен стерильденетін пластмассадан жасалған алғашқы инъекциялық шприцтерді шығарды. Австралия мен экспорттық нарықтар үшін миллиондаған шприц өндірілді. 1956 ж. Жаңа Зеландиялық фармацевт және өнертапқыш Колин Мёрдокқа бір рет қолданылатын пластикалық шприц үшін Жаңа Зеландия мен Австралия патенттері берілді.