Венаға дәрі салу (IV терапиясы) – сұйықтықтар, дәрі-дәрмектерді тікелей қан тамырға енгізу. Осы әдіс дегидратацияны емдеуге, қоректік заттармен қамтамасыз етуге және жылдам әсерге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венаға енгізілетін дәрі-дәрмек
Medication administered into a vein
Интравеноздық терапия (қысқаша IV терапия) – сұйықтықтарды, дәрі-дәрмектерді және қоректік заттарды тікелей адамның венасына енгізуді жүзеге асыратын медициналық тәсіл. Интравеноздық енгізу жолы көбінесе дегидратацияны жою немесе ақыл-есінің нашарлауына байланысты немесе басқа себептерге байланысты ауыз арқылы тамақ немесе су ішуге қабілетсіз немесе оны қабылдамайтын адамдарға қоректік заттар беру үшін қолданылады. Сондай-ақ, оны дәрі-дәрмектерді немесе басқа да медициналық емді, мысалы, электролиттердің тепе-теңдігін түзету үшін қан компоненттерін немесе электролиттерді енгізу үшін де пайдалануға болады. Интравеноздық терапияны қолдануға жасалған әрекеттер 1400 жылдарға дейін жетеді, бірақ қауіпсіз және тиімді пайдалану техникалары дамығаннан кейін 1900 жылдарға дейін бұл практика кеңінен таралған жоқ. Интравеноздық жол – дәрі-дәрмектерді және сұйықтықты денеге жылдам жеткізудің ең жылдам жолы, себебі олар тікелей қан айналым жүйесіне енгізіледі және осылайша тез таралады. Осы себепті, кейбір рекреациялық есірткілерді қолдану кезінде де интравеноздық жол қолданылады. Көптеген емдер «болус» түрінде, яғни бір реттік доза ретінде беріледі, бірақ оларды ұзақ инфузия немесе тамшылап беру түрінде де қолдануға болады. Емді интравеноздық жолмен енгізу немесе кейін пайдалану үшін интравеноздық желіні («IV желісі») орнату – бұл тек білікті маманмен орындалуы тиіс процедура. Ең қарапайым интравеноздық қол жеткізу – теріге инемен ену және шприцке немесе сыртқы түтікке қосылған тамырға кіру. Бұл қажетті емді жүргізу үшін қолданылады. Егер пациентке қысқа мерзімде көптеген мұндай шаралар қажет болса (соның салдарынан тамырдың зақымдану қаупі бар), әдетте бір ұшы венада қалатын канюла енгізіледі, ал келесі емдерді екінші ұшы арқылы түтік арқылы оңай жүргізуге болады. Кейбір жағдайларда бірнеше дәрі-дәрмек немесе емдер бір IV желісі арқылы беріледі. IV желілері жүрекке жақын үлкен тамырмен аяқталса, «орталық желілер» деп, ал егер олардың шығуы перифериядағы кішкентай тамырға, мысалы, қолға болса, «перифериялық желілер» деп жіктеледі. IV желісін перифериялық тамыр арқылы жүрекке жақын аяқтауға болады, ол «перифериялық енгізілген орталық катетер» немесе PICC желісі деп аталады. Егер адамға ұзақ мерзімді интравеноздық ем қажет болса, қайта-қайта тамырды тесіп отырудың қажеті болмай, тамырға оңай қайта кіруге мүмкіндік беретін медициналық порт орнатылуы мүмкін. Сондай-ақ, кеуде арқылы орталық тамырға катетер енгізілуі мүмкін, ол туннельді желі деп аталады. Қолданылатын катетердің нақты түрі және енгізу орны енгізілмек болған затқа және қажетті енгізу орнындағы тамырлардың денсаулығына байланысты. IV желісін орнату теріге инемен енуді қамтитындықтан ауыруға себеп болуы мүмкін. Инфекция және қабыну (флебит деп аталады) – бұл IV желісінің жиі кездесетін қосымша әсерлері. Егер бір тамырды бірнеше рет пайдаланса, флебит пайда болуы мүмкін және ақырында IV енгізуге жарамсыз қатты шнурға айналуы мүмкін. Венадан тыс емді қасақана енгізу, яғни экстравазация немесе инфильтрация, басқа қосымша әсерлерге әкелуі мүмкін.
Intravenous therapy (abbreviated as IV therapy) is a medical technique that administers fluids, medications and nutrients directly into a person's vein. The intravenous route of administration is commonly used for rehydration or to provide nutrients for those who cannot, or will not—due to reduced mental states or otherwise—consume food or water by mouth. It may also be used to administer medications or other medical therapy such as blood products or electrolytes to correct electrolyte imbalances. Attempts at providing intravenous therapy have been recorded as early as the 1400s, but the practice did not become widespread until the 1900s after the development of techniques for safe, effective use. The intravenous route is the fastest way to deliver medications and fluid replacement throughout the body as they are introduced directly into the circulatory system and thus quickly distributed. For this reason, the intravenous route of administration is also used for the consumption of some recreational drugs. Many therapies are administered as a "bolus" or one time dose, but they may also be administered as an extended infusion or drip. The act of administering a therapy intravenously, or placing an intravenous line ("IV line") for later use, is a procedure which should only be performed by a skilled professional. The most basic intravenous access consists of a needle piercing the skin and entering a vein which is connected to a syringe or to external tubing. This is used to administer the desired therapy. In cases where a patient is likely to receive many such interventions in a short period (with consequent risk of trauma to the vein), normal practice is to insert a cannula which leaves one end in the vein, and subsequent therapies can be administered easily through tubing at the other end. In some cases, multiple medications or therapies are administered through the same IV line. IV lines are classified as "central lines" if they end in a large vein close to the heart, or as "peripheral lines" if their output is to a small vein in the periphery, such as the arm. An IV line can be threaded through a peripheral vein to end near the heart, which is termed a "peripherally inserted central catheter" or PICC line. If a person is likely to need long term intravenous therapy, a medical port may be implanted to enable easier repeated access to the vein without having to pierce the vein repeatedly. A catheter can also be inserted into a central vein through the chest, which is known as a tunneled line. The specific type of catheter used and site of insertion are affected by the desired substance to be administered and the health of the veins in the desired site of insertion. Placement of an IV line may cause pain, as it necessarily involves piercing the skin. Infections and inflammation (termed phlebitis) are also both common side effects of an IV line. Phlebitis may be more likely if the same vein is used repeatedly for intravenous access, and can eventually develop into a hard cord which is unsuitable for IV access. The unintentional administration of a therapy outside a vein, termed extravasation or infiltration, may cause other side effects.
Медициналық қолданыстар
Интравеноздық (IV) қолжетімділік дәрі-дәрмектерді енгізу және организмде таралуы тиіс сұйықтықтарды толықтыру үшін қолданылады, әсіресе жылдам таралу қажет болған жағдайларда. IV енгізудің тағы бір артықшылығы – бауырдағы алғашқы метаболизмнен қашу. Көлемді кеңейтушілер, қанға негізделген препараттар, қан құйғыштар, дәрі-дәрмектер және қоректік заттар сияқты заттарды тамырға құюға болады.
Intravenous (IV) access is used to administer medications and fluid replacement which must be distributed throughout the body, especially when rapid distribution is desired. Another use of IV administration is the avoidance of first pass metabolism in the liver. Substances that may be infused intravenously include volume expanders, blood based products, blood substitutes, medications and nutrition.
Сұйықтық ерітінділер
Сұйықтықтарды "көлемді кеңейту" немесе сұйықтық алмастырудың бір бөлігі ретінде тамыр ішіне енгізуге болады. Көлемді кеңейту – суды көбірек қажет ететін организмнің белгілі бір аймақтарына бағытталған сұйықтық негізіндегі ерітінділерді немесе суспензияларды енгізуден тұрады. Көлемді кеңейтушілердің екі негізгі түрі бар: кристаллоидтар және коллоидтар. Кристаллоидтар – минералды тұздардың немесе басқа да суда еритін молекулалардың сулы ерітінділері. Коллоидтарда желатин сияқты ірі, ерімейтін молекулалар бар. Қанның өзі коллоид саналады. Ең көп қолданылатын кристаллоид сұйықтығы – 0,9% концентрациядағы натрий хлоридінің ерітіндісі, ол қанмен изотоникалық. Лактатты Рингер (Рингер лактаты деп те аталады) және оған жақын Рингер ацетаты – ауыр күйіктерде жиі қолданылатын, сәл гипотоникалық ерітінділер. Коллоидтар қандағы жоғары коллоидтық осмостық қысымды сақтайды, ал кристаллоидтар гемодилюцияға байланысты бұл көрсеткішті төмендетеді. Кристаллоидтар, әдетте, коллоидтардан әлдеқайда арзан.
Fluids may be administered as part of "volume expansion", or fluid replacement, through the intravenous route. Volume expansion consists of the administration of fluid based solutions or suspensions designed to target specific areas of the body which need more water. There are two main types of volume expander: crystalloids and colloids. Crystalloids are aqueous solutions of mineral salts or other water soluble molecules. Colloids contain larger insoluble molecules, such as gelatin. Blood itself is considered a colloid. The most commonly used crystalloid fluid is normal saline, a solution of sodium chloride at 0.9% concentration, which is isotonic with blood. Lactated Ringer's (also known as Ringer's lactate) and the closely related Ringer's acetate, are mildly hypotonic solutions often used in those who have significant burns. Colloids preserve a high colloid osmotic pressure in the blood, while, on the other hand, this parameter is decreased by crystalloids due to hemodilution. Crystalloids generally are much cheaper than colloids.
Дәрі-дәрмек және емдеу
Дәрі-дәрмектерді жоғарыда аталған сұйықтықтарға, әдетте тұзды ерітіндіге немесе декстроза ерітіндісіне қосуға болады. Осы себепті, тамыр ішіне (IV) енгізу жолы төтенше жағдайларда немесе тез әрекет ету қажет болған кезде жиі артық көріледі. Қан қысымы өте жоғары болғанда (гипертониялық дағдарыс деп аталады), мүшелердің зақымдануын болдырмау үшін, қан қысымын бақылап, жылдам төмендету үшін тамыр ішіне антигипертензивтер енгізілуі мүмкін. Атриалдық фибрилляция кезінде жүрек соғысын қалыпқа келтіру үшін тамыр ішіне амиодарон берілуі мүмкін. Тамыр ішіне енгізілетін дәрі-дәрмектерді созылмалы ауруларға, мысалы, қатерлі ісікке де қолдануға болады, онда химиотерапиялық препараттар көбінесе тамыр ішінен беріледі. Кейбір жағдайларда, мысалы, ванкомицинмен, дәрі-дәрмектің қандағы концентрациясын жылдам арттыру үшін, дозалау режимін бастамас бұрын жүктемелік немесе иъекциялық доза беріледі. Тамыр ішіне енгізілген дәрі-дәрмектің сіңу деңгейі 100%-ды құрайды, ал ауыз арқылы қабылдағанда дәрі толық сіңбеуі немесе қан ағынына ену алдында метаболизмге ұшырауы мүмкін. Кейбір дәрілердің ауыз арқылы сіңу деңгейі жоққа жақын. Осы себепті, кейбір дәрілерді тек тамыр ішіне ғана беруге болады, себебі басқа жолдармен жеткілікті мөлшерде сіңбейді, мысалы, ауыр дегидратацияда науқастың тез сауығуы үшін тамыр ішіне сұйықтық беру қажет. Фуросемид сияқты дәрілерді тамыр ішіне енгізудің тағы бір себебі – әртүрлі адамдарда ауыз арқылы сіңу деңгейінің болжамсыздығы. Егер адамда жүрек айну, құсу немесе қатты диарея болса, ауызға берілетін дәрілер тиімсіз болуы мүмкін, себебі бұл жағдайлар дәрінің асқазан-ішек жолынан толық сіңуіне кедергі келтіреді. Мұндай жағдайларда, дәрі науқас ауызға қабылдай алатын болғанға дейін тек тамыр ішіне беріледі. Тамыр ішінен ауызға көшу мүмкіндігі болғанда, әдетте, мүмкіндігінше ертерек жасалады, себебі бұл шығындарды және уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Ауруханада қолданылатын антибиотиктерді таңдағанда, дәріні ауызға беруге көшуге болатыны да ескеріледі, себебі науқас әлі де тамыр ішіне ем қабылдаса, оны үйге жіберу мүмкін емес. Кейбір дәрілер, мысалы, апрепитант, тамыр ішіне енгізуге қолайлы болуы үшін химиялық түрлендіріледі, нәтижесінде фосапрепитант сияқты продәрі пайда болады. Бұл фармакокинетикалық себептерге байланысты немесе препараттың белсенді түріне айналғанға дейін оның әсерін кешіктіру үшін жасалуы мүмкін.
Medications may be mixed into the fluids mentioned above, commonly normal saline, or dextrose solutions. For this reason, the IV route is commonly preferred in emergency situations or when a fast onset of action is desirable. In extremely high blood pressure (termed a hypertensive emergency), IV antihypertensives may be given to quickly decrease the blood pressure in a controlled manner to prevent organ damage. In atrial fibrillation, IV amiodarone may be administered to attempt to restore normal heart rhythm. IV medications can also be used for chronic health conditions such as cancer, for which chemotherapy drugs are commonly administered intravenously. In some cases, such as with vancomycin, a loading or bolus dose of medicine is given before beginning a dosing regimen to more quickly increase the concentration of medication in the blood. The bioavailability of an IV medication is by definition 100%, unlike oral administration where medication may not be fully absorbed, or may be metabolized prior to entering the bloodstream. For some medications, there is virtually zero oral bioavailability. For this reason certain types of medications can only be given intravenously, as there is insufficient uptake by other routes of administration, such is the case of severe dehydration where the patient is required to be treated via IV therapy for a quick recovery. The unpredictability of oral bioavailability in different people is also a reason for a medication to be administered IV, as with furosemide. Oral medications also may be less desirable if a person is nauseous or vomiting, or has severe diarrhea, as these may prevent the medicine from being fully absorbed from the gastrointestinal tract. In these cases, a medication may be given IV only until the patient can tolerate an oral form of the medication. The switch from IV to oral administration is usually performed as soon as viable, as there is generally cost and time savings over IV administration. Whether a medication can be potentially switched to an oral form is sometimes considered when choosing appropriate antibiotic therapy for use in a hospital setting, as a person is unlikely to be discharged if they still require IV therapy. Some medications, such as aprepitant, are chemically modified to be better suited for IV administration, forming a prodrug such as fosaprepitant. This can be for pharmacokinetic reasons or to delay the effect of the drug until it can be metabolized into the active form.
Қан өнімдері
Қан өнімдері (немесе қанға негітелген өнімдер) – қан құю үшін донордан алынған қанның кез келген құрамы. Қан құю травма салдарынан қанның көп мөлшерде жоғалуында немесе хирургиялық операция кезінде жоғалған қанды толықтыру үшін қолданылуы мүмкін. Қан құю қан ауруынан туындаған ауыр анемияны немесе тромбоцитопенияны емдеу үшін де пайдаланылуы мүмкін. Бұрынғы қан құю толыққанды қанмен жүргізілген, бірақ қазіргі медициналық тәжірибеде көбінесе қанның құрамдас бөліктері ғана қолданылады, мысалы, шоғырланған эритроциттер, жаңа мұздатылған плазма немесе криопреципитат.
A blood product (or blood based product) is any component of blood which is collected from a donor for use in a blood transfusion. Blood transfusions can be used in massive blood loss due to trauma, or can be used to replace blood lost during surgery. Blood transfusions may also be used to treat a severe anaemia or thrombocytopenia caused by a blood disease. Early blood transfusions consisted of whole blood, but modern medical practice commonly uses only components of the blood, such as packed red blood cells, fresh frozen plasma or cryoprecipitate.
Тамақ
Парентеральды тамақтану – адамға қажетті қоректік заттарды тамырға салу арқылы беру амалы. Бұл тамақты жеу және сіңіру арқылы қалыпты түрде қоректік заттарды ала алмайтын адамдарда қолданылады. Парентеральды тамақтану қабылдайтын адамға тұздар, декстроза, аминқышқылдары, майлар және витаминдері бар тамырға салынатын ерітінді беріледі. Парентеральды тамақтанудың нақты құрамы оны қабылдап жатқан адамның жеке қоректік қажеттіліктеріне байланысты болады. Егер адам тек тамырға арқылы ғана тамақтанса, онда бұл толық парентеральды тамақтану (ТПН) деп аталады, ал егер адам тамақтанудың тек бір бөлігін тамырға арқылы алса, онда бұл ішінара парентеральды тамақтану (немесе қосымша парентеральды тамақтану) деп аталады.
Parenteral nutrition is the act of providing required nutrients to a person through an intravenous line. This is used in people who are unable to get nutrients normally, by eating and digesting food. A person receiving parenteral nutrition will be given an intravenous solution which may contain salts, dextrose, amino acids, lipids and vitamins. The exact formulation of a parenteral nutrition used will depend on the specific nutritional needs of the person it is being given to. If a person is only receiving nutrition intravenously, it is called total parenteral nutrition (TPN), whereas if a person is only receiving some of their nutrition intravenously it is called partial parenteral nutrition (or supplemental parenteral nutrition).
Суреттеу
Медициналық бейнелеу дене ішіндегі мүшелерді бір-бірінен анық ажырату мүмкіндігіне негізделген. Мұны іске асырудың бір жолы – контрастты затты көлік тамырға енгізу. Қолданылып жатқан бейнелеу әдісінің ерекшелігіне қарай, қан тамырларын немесе басқа да ерекшеліктерді жақсы көру үшін қолданылатын контрастты заттың қасиеттері айқындалады. Көбінесе қолданылатын контрастты заттар перифериялық тамырға жіберіледі, одан кейін олар қан айналымы арқылы бейнелеуге арналған жерге таралады.
Medical imaging relies on being able to clearly distinguish internal parts of the body from each other. One way this is accomplished is through the administration of a contrast agent into a vein. The specific imaging technique being employed will determine the characteristics of an appropriate contrast agent to increase visibility of blood vessels or other features. Common contrast agents are administered into a peripheral vein from which they are distributed throughout the circulation to the imaging site.
Спортта пайдалану
Бұрын спортшылар үшін тамыр ішіне сұйықтық құю (IV регидратация) жиі қолданылатын тәсіл болған. 2017 жылы футболшы Самир Насри және 2018 жылы жүзуші Райан Лохте сияқты, мұндай емді ұсынатын "бутик IV клиникаларына" барғандары үшін жарыстан шеттетілген спортшылар бар.
IV rehydration was formerly a common technique for athletes. Players suspended after attending "boutique IV clinics" which offer this sort of treatment include footballer Samir Nasri in 2017 and swimmer Ryan Lochte in 2018.
Асқазан ауыруын емдеу үшін қолдану
1960 жылдары Джон Майерс "Майерс коктейлін" жасады, бұл рецептсіз витаминдер мен минералдардың тамырға құйылатын ерітіндісі, ол бастың ауруын емдеу және жалпы денсаулықты жақсарту үшін сатылады. Тамырға құю терапиясы алкогольдің зиянды әсерінен зардап шеккен адамдарда алкоголь ішуден туындаған электролиттер мен витаминдердің жетіспеушілігін толықтыру үшін де қолданылады.
In the 1960s, John Myers developed the "Myers' cocktail", a non prescription IV solution of vitamins and minerals marketed as a hangover cure and general wellness remedy. Intravenous therapy is also used in people with acute ethanol toxicity to correct electrolyte and vitamin deficiencies which arise from alcohol consumption.
Басқалар
Кейбір елдерде рецептсіз интравенді глюкоза адамның күшін арттыру үшін қолданылады, бірақ АҚШ сияқты глюкоза ерітінділері рецепт бойынша ғана сатылатын елдерде бұл әдеттегі медициналық көмекке кірмейді. Интравеноздық қатынас кейде медициналық ортадан тыс жерлерде, мысалы, героин, фентанил, кокаин, метамфетамин, DMT және басқа да есірткі заттарды өздігінен енгізу үшін де қолданылады. Интравеноздық терапия ветеринариялық пациенттерді күтуде де пайдаланылады.
In some countries, non prescription intravenous glucose is used to improve a person's energy, but is not a part of routine medical care in countries such as the United States where glucose solutions are prescription drugs. Intravenous access is also sometimes used outside of a medical setting for the self administration of recreational drugs, such as heroin and fentanyl, cocaine, methamphetamine, DMT, and others. Intravenous therapy is also used for veterinary patient management.
Болус
Кейбір дәрілерді "IV түрткі" деп аталатын болус дозасы ретінде беруге болады. Дәріні қамтитын шприц негізгі түтіктің кіріс портына қосылады және дәрі порт арқылы енгізіледі. Олар сондай-ақ, осы себеппен, мысалы, фуроземид сияқты, аралық болюс инъекцияларының орнына қолданылуы мүмкін. Инфузиялар үзілістермен де болуы мүмкін, онда дәрі белгілі бір уақыт аралығында беріледі, содан кейін тоқтатылады және кейін қайталанады. Аралық инфузия, егер ерітіндідегі дәрінің ұзақ уақытқа тұрақтылығына қатысты алаңдаушылықтар туындаса (бұрынғы инфузияларда жиі кездесетіндей) немесе бір уақытта бір IV желісінде берілмесе, бір-бірімен үйлеспейтін дәрілерді беруге мүмкіндік береді, мысалы ванкомицин. Инфузияны дұрыс есептеп, дұрыс енгізбеген жағдайда, инфузиялық реакция деп аталатын қолайсыз әсерлер пайда болуы мүмкін. Осы себепті көптеген дәрілердің ең жоғары ұсынылатын инфузия жылдамдығы бар, мысалы ванкомицин. Екі сұйықтықтың немесе дәрілердің үйлеспеуі молекулалық тұрақтылық, ерігіштіктегі өзгерістер немесе дәрілердің бірінің ыдырауынан туындауы мүмкін. Перифериялық канюла – ауруханаларда, ауруханаға дейінгі күтімде және амбулаториялық жағдайда қолданылатын ең көп таралған ішекке түсу әдісі. Оны қолға, әдетте білезікке немесе иық қуысының орталық венасына орналастыруға болады. Ағзаның веналық дренажын шектеу және венаны анықтауды және сызықты орналастыруды жеңілдету үшін турникет қолданылуы мүмкін. Дәріні енгізбес бұрын, экстравазацияны болдырмау үшін турникетті алып тастау керек. Катетердің теріден шығып тұрған бөлігі жалғаушы шоғыр деп аталады; оны шприцке немесе инфузиялық желіге қосуға болады немесе гепарин немесе физиологиялық ерітіндімен жабылуы мүмкін, бұл катетерді пайдалану арасында қан ұюын болдырмау үшін гепариннің немесе физиологиялық ерітіндінің аз мөлшерімен толтырылған инесіз қосылыс. Портты канюлалардың үстінде дәріні енгізу үшін көбінесе қолданылатын инъекция порты бар. Перифериялық интравенді сызық перифериялық тамырларға, мысалы, қолдардағы, аяқтардағы және қол-аяқтардағы тамырларға енгізіледі. Осылайша енгізілген дәрілер тамырлар арқылы жүрекке жетеді, содан кейін денеге қан айналымы арқылы таралады. Перифериялық венаның мөлшері қауіпсіз түрде берілетін дәрінің мөлшерін және жылдамдығын шектейді. Перифериялық сызық – тері арқылы перифериялық венаға енгізілген қысқа катетер. Бұл әдетте инеге орнатылған канюла түрінде болады, онда иілгіш пластикалық канюла металл трокардың үстіне бекітіледі. Иненің және канюланың ұшы орналастырылғаннан кейін канюла трокардың үстінен тиісті орынға жылжытылып, бекітіледі. Содан кейін трокар алынып тасталады. Алғашқы IV канюла енгізілгеннен кейін қан үлгісі тікелей желіден алынуы мүмкін.
Some medications can be administered as a bolus dose, which is called an "IV push". A syringe containing the medication is connected to an access port in the primary tubing and the medication is administered through the port. They may also be used instead of intermittent bolus injections for the same reason, such as with furosemide. Infusions can also be intermittent, in which case the medication is administered over a period of time, then stopped, and this is later repeated. Intermittent infusion may be used when there are concerns about the stability of medicine in solution for long periods of time (as is common with continuous infusions), or to enable the administration of medicines which would be incompatible if administered at the same time in the same IV line, for example vancomycin. Failure to properly calculate and administer an infusion can result in adverse effects, termed infusion reactions. For this reason, many medications have a maximum recommended infusion rate, such as vancomycin These infusion reactions can be severe, such as in the case of vancomycin, where the reaction is termed "red man syndrome". Incompatibility of two fluids or medications can arise due to issues of molecular stability, changes in solubility, or degradation of one of the medications. A peripheral cannula is the most common intravenous access method utilized in hospitals, pre hospital care, and outpatient medicine. This may be placed in the arm, commonly either the wrist or the median cubital vein at the elbow. A tourniquet may be used to restrict the venous drainage of the limb and make the vein bulge, making it easier to locate and place a line in a vein. When used, a tourniquet should be removed before injecting medication to prevent extravasation. The part of the catheter that remains outside the skin is called the connecting hub; it can be connected to a syringe or an intravenous infusion line, or capped with a heplock or saline lock, a needleless connection filled with a small amount of heparin or saline solution to prevent clotting, between uses of the catheter. Ported cannulae have an injection port on the top that is often used to administer medicine.]] A peripheral intravenous line is inserted in peripheral veins, such as the veins in the arms, hands, legs and feet. Medication administered in this way travels through the veins to the heart, from where it is distributed to the rest of the body through the circulatory system. The size of the peripheral vein limits the amount and rate of medication which can be administered safely. A peripheral line consists of a short catheter inserted through the skin into a peripheral vein. This is usually in the form of a cannula over needle device, in which a flexible plastic cannula comes mounted over a metal trocar. Once the tip of the needle and cannula are placed, the cannula is advanced inside the vein over the trocar to the appropriate position and secured. The trocar is then withdrawn and discarded. Blood samples may also be drawn from the line directly after the initial IV cannula insertion.
Перифериялық түрде енгізілген орталық катетер
Шеткі жақтан енгізілген орталық катетер (PICC желісі деп те аталады) – орталық IV кірудің бір түрі, ол перифериялық венаға енгізілген канюладан тұрады және мұқият түрде жүрекке қарай бағытталады, жоғарғы қуыс вена немесе оң жүрекшеде аяқталады. Мұндай катетерлер көбінесе қолдың перифериялық веналарына орналастырылады, және ультрадыбыстық бақылау астында Сельдингер техникасы қолданылуы мүмкін. Егер катетер орнатылған кезде флюорография қолданылмаған болса, канюла ұшының дұрыс орналасқанын растау үшін рентген түсіріледі. Кей жағдайларда, канюла ұшының дұрыс екенін анықтау үшін ЭКГ де қолданылуы мүмкін.
A peripherally inserted central catheter (also called a PICC line) is a type of central IV access which consists of a cannula inserted through a sheath into a peripheral vein and then carefully fed towards the heart, terminating at the superior vena cava or the right atrium. These lines are usually placed in peripheral veins in the arm, and may be placed using the Seldinger technique under ultrasound guidance. An X ray is used to verify that the end of the cannula is in the right place if fluoroscopy was not used during the insertion. An EKG can also be used in some cases to determine if the end of the cannula is in the correct location.
Туннельдік желілер
Туннельді желі – тері астына енгізіліп, орталық тамырға жетуден бұрын қоршаған тіндер арқылы айтарлықтай қашықтыққа өтетін орталық кірудің бір түрі. Туннельді желіні пайдалану инфекция қаупін азайтады, себебі тері бетіндегі бактериялар тікелей тамырға енуге мүмкіншілік алмайды. Мұндай катетерлер көбінесе инфекцияға және қан ұюға төзімді материалдардан жасалады. Туннельді орталық желілердің түрлеріне Хикман желісі немесе Бровиак катетері жатады. Бүйрек функциясы нашар адамдарға гемодиализ үшін қажетті ұзақ мерзімді веноздық кіруге туннельді желі қолданылады.
A tunneled line is a type of central access which is inserted under the skin, and then travels a significant distance through surrounding tissue before reaching and penetrating the central vein. Using a tunneled line reduces the risk of infection as compared to other forms of access, as bacteria from the skin surface are not able to travel directly into the vein. These catheters are often made of materials that resist infection and clotting. Types of tunneled central lines include the Hickman line or Broviac catheter. A tunnelled line is an option for long term venous access necessary for hemodialysis in people with poor kidney function.
Имплантацияланатын порттар
Имплантацияланған порт – дәрі-дәрмек енгізу үшін теріден сыртқа шығып тұратын сыртқы қосылысы жоқ орталық катетер. Порттың өзі теріге имплантацияланатын, кейін резервуарды жабатын силикон резеңкеден жасалған кішкентай резервуардан тұрады. Дәрі-дәрмек тері мен силикон қақпақ арқылы резервуарға инъекциялап енгізіледі. Ине алынып тасталғаннан кейін резервуар қақпағы қайтадан жабылады. Порт қақпағының қызмет ету мерзімі ішінде жүздеген ине шаншуға төтеп беруге арналған. Порт қолға немесе кеуде аймағына орналастырылуы мүмкін.
An implanted port is a central line that does not have an external connector protruding from the skin for administration of medication. Instead, a port consists of a small reservoir covered with silicone rubber which is implanted under the skin, which then covers the reservoir. Medication is administered by injecting medication through the skin and the silicone port cover into the reservoir. When the needle is withdrawn, the reservoir cover reseals itself. A port cover is designed to function for hundreds of needle sticks during its lifetime. Ports may be placed in an arm or in the chest area.
Инфузиялар
Инфузия үшін қолданылатын жабдық, көктамырға (веноздық) катетер орнату және дәрілік заттарды енгізу үшін, әдетте адам бойынан жоғары ілінетін қаптан және дәрі-дәрмекті енгізуге арналған стерильді түтікшеден тұрады. Базалық "гравитациялық" инфузияда ерітінді адамның бойынан жоғары ілінеді және ерітінді, тамырға енгізілген инеге қосылған түтік арқылы гравитация күшімен тартылады. Қосымша жабдықтарсыз енгізу жылдамдығын дәл бақылау мүмкін емес. Сондықтан, ағынды реттеу үшін құрылғыға тұтқа (құбырша) қосылуы мүмкін. Кейбір көктамырлық желілер "Y-түйінді" құрылғылармен орналастырылуы мүмкін, олар бірдей желі арқылы қосымша ерітіндіні енгізуге мүмкіндік береді (мұны piggybacking деп атайды). Кейбір жүйелерде тамшы камерасы қолданылады, ол қан ағынына ауаның кіруін болдырмайды (ауа эмболиясын тудыруы мүмкін) және ерітінді ағынының жылдамдығын көзбен бағалауға мүмкіндік береді.
Equipment used to place and administer an IV line for infusion consists of a bag, usually hanging above the height of the person, and sterile tubing through which the medicine is administered. In a basic "gravity" IV, a bag is simply hung above the height of the person and the solution is pulled via gravity through a tube attached to a needle inserted into a vein. Without extra equipment, it is not possible to precisely control the rate of administration. For this reason, a setup may also incorporate a clamp to regulate flow. Some IV lines may be placed with "Y sites", devices which enable a secondary solution to be administered through the same line (known as piggybacking). Some systems employ a drip chamber, which prevents air from entering the bloodstream (causing an air embolism), and allows visual estimation of flow rate of the solution.
Техникалар
Процедурамен байланысты ауырсынуды азайту үшін медициналық қызметкерлер таңдалған веналық пункция учаскесінің терісіне 45 минут бұрын жергілікті анестетик (мысалы, EMLA немесе Ametop) жағуі мүмкін. Дегидратациямен емделіп жатқан шұғыл жәрдем бөлімдерінің балаларында вена ішілік терапияға қарағанда ауыз арқылы емдеу жақсы нәтижелер береді, себебі веналық катетердің ауырсынуы мен асқынулары болады. Кейбір дәрілердің енгізілуімен байланысты нақты ауырсыну сезімі де болуы мүмкін. Бұған калий жатады, оны вена ішілік түрде енгізген кезде күйдіру немесе ауырсыну сезімі туындауы мүмкін. Дәріге тән қосымша әсерлердің жиілігіне қол жеткізу түрі (перифериялық немесе орталық), енгізілу жылдамдығы немесе қолданылатын дәрінің мөлшері әсер етуі мүмкін. Дәрілерді вена ішілік жолмен тым жылдам енгізгенде, қызарту немесе бөртпе, қызба және басқа да белгілердің жиынтығы пайда болуы мүмкін; бұл "инфузиялық реакция" деп аталады және дәрінің енгізілу жылдамдығын төмендету арқылы алдын алуға болады. Ванкомицин қолданғанда, бұл жиі "Қызыл адам синдромы" деп аталады, себебі жылдам енгізілгеннен кейін тез қызарту пайда болады.
To reduce pain associated with the procedure, medical staff may apply a topical local anaesthetic (such as EMLA or Ametop) to the skin of the chosen venipuncture area about 45 minutes beforehand. Children in emergency departments being treated for dehydration have better outcomes with oral treatment than intravenous therapy due to the pain and complications of an intravenous line. Certain medications also have specific sensations of pain associated with their administration IV. This includes potassium, which when administered IV can cause a burning or painful sensation. The incidence of side effects specific to a medication can be affected by the type of access (peripheral versus central), the rate of administration, or the quantity of drug administered. When medications are administered too rapidly through an IV line, a set of vague symptoms such as redness or rash, fever, and others may occur; this is termed an "infusion reaction" and is prevented by decreasing the rate of administration of the medication. When vancomycin is involved, this is commonly termed "Red Man syndrome" after the rapid flushing which occurs after rapid administration.
Инфекция және қабыну
Інтравендік катетер орнату үшін теріні жару қажет болғандықтан, инфекция қаупі бар. Катетердің енгізілген жері арқылы теріде мекендейтін бактериялар, мысалы, коагулаза теріс стафилококк немесе Candida albicans, немесе ластанған құралдан бактериялардың катетер ішіне кездейсоқ енуі мүмкін. IV катетер орнатылған жердің жұғуы көбінесе жергілікті болады, оған оңай көрінетін ісіну, қызарту және қызба белгілі. Дегенмен, патогендер қан ағынына еніп, сепсис тудыруы мүмкін, ол күрт басталып, өмірге қауіпті болуы мүмкін. Орталық IV катетері сепсис қаупін арттырады, себебі ол бактерияларды тікелей орталық қан айналымына жеткізе алады. Ұзақ уақыт орнатылған катетер де инфекция қаупін арттырады. Егер дұрыс асептикалық техника қолданылса, перифериялық IV катетерін 72–96 сағаттан жиі ауыстыру ұсынылмайды. Флебит, әсіресе венаға есірткі салған адамдарда және химиотерапиядан өтетін науқастарда жиі кездеседі, олардың тамырлары уақыт өте келе склерозға ұшырап, оларға қол жеткізу қиынға соғады, кейде қатты, ауыртпалы "веналық бау" пайда болады. Баудың болуы IV терапиясымен байланысты дискомфорт пен ауырсынуға себеп болады және бау орналасқан жерге катетер орнатуды қиындатады.
As placement of an intravenous line requires breaking the skin, there is a risk of infection. Skin dwelling organisms such as coagulase negative staphylococcus or Candida albicans may enter through the insertion site around the catheter, or bacteria may be accidentally introduced inside the catheter from contaminated equipment. Infection of an IV access site is usually local, causing easily visible swelling, redness, and fever. However, pathogens may also enter the bloodstream, causing sepsis, which can be sudden and life threatening. A central IV line poses a higher risk of sepsis, as it can deliver bacteria directly into the central circulation. A line which has been in place for a longer period of time also increases the risk of infection. If placed with proper aseptic technique, it is not recommended to change a peripheral IV line more frequently than every 72–96 hours. Phlebitis is particularly common in intravenous drug users, and those undergoing chemotherapy, whose veins can become sclerotic and difficult to access over time, sometimes forming a hard, painful "venous cord". The presence of a cord is a cause of discomfort and pain associated with IV therapy, and makes it more difficult for an IV line to be placed as a line cannot be placed in an area with a cord.
Инфильтрация және экстравазация
Инфильтрация – бұл қажетті венаға емес, айналадағы тіндерге вена емес сұйықтықтың немесе дәрі-дәрмектің енуі. Бұл венаның өзінің жарылуынан, интраваскулярлық құрылғыны енгізу кезінде венаның зақымдануынан немесе венаның өткізгіштігінің артуынан туындауы мүмкін. Егер инемен жасалған тесік арқылы сұйық енуіне ең аз кедергі болса, мысалы, ұзақ уақытқа қалған канюла венаның жарақаттануына себеп болса, инфильтрация пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, егер турникет уақтылы алынбаса, ішек енгізу кезінде де инфильтрация дамуы мүмкін. Инфильтрация терінің салқындауымен, бозаруымен, сондай-ақ жергілікті ісінумен немесе ісікпен сипатталады. Оны емдеу үшін интравендік жолды алып тастап, зардап шеккен мүшені жоғары көтеру керек, сонда жиналған сұйықтықтар ағып шығады. Сұйықтың/дәрінің таралуын жеделдету үшін гиалуронидаза инъекцияларын қолдануға болады. Инфильтрация – инфузиялық терапияның ең көп кездесетін қосымша әсерлерінің бірі және инфильтрацияланған сұйықтық айналадағы тіндерге зиян келтіретін дәрі болмаса, көбінесе қауіпсіз болып саналады, әсіресе веналық тінді зақымдайтын немесе химиотерапиялық заттар. Мұндай жағдайларда инфильтрация экстравазация деп аталады және некрозға алып келуі мүмкін.
Infiltration occurs when a non vesicant IV fluid or medication enters the surrounding tissue as opposed to the desired vein. It may occur when the vein itself ruptures, when the vein is damaged during insertion of the intravascular access device, or from increased vein porosity. Infiltration may also occur if the puncture of the vein by the needle becomes the path of least resistance—such as a cannula which has been left inserted, causing the vein to scar. It can also occur upon insertion of an IV line if a tourniquet is not promptly removed. Infiltration is characterized by coolness and pallor to the skin as well as localized swelling or edema. It is treated by removing the intravenous line and elevating the affected limb so the collected fluids drain away. Injections of hyaluronidase around the area can be used to speed the dispersal of the fluid/drug. Infiltration is one of the most common adverse effects of IV therapy and is usually not serious unless the infiltrated fluid is a medication damaging to the surrounding tissue, most commonly a vesicant or chemotherapeutic agent. In such cases, the infiltration is termed extravasation, and may cause necrosis.
Басқалар
Егер қолданылатын ерітінділер дене температурасынан төмен болса, шақырылған гипотермия туындауы мүмкін. Егер жүрекке температураның өзгеруі жылдам болса, қарыншалық фибрилляция болуы мүмкін. Бұдан әрі, егер концентрациясы бұзылған ерітінді енгізілсе, адамның электролиттерінің тепе-теңдігі бұзылуы мүмкін. Ауруханаларда электролит деңгейін алдын ала бақылау үшін жүйелі қан тексерулері жасалуы мүмкін.
If the solutions administered are colder than the temperature of the body, induced hypothermia can occur. If the temperature change to the heart is rapid, ventricular fibrillation may result. Furthermore, if a solution which is not balanced in concentration is administered, a person's electrolytes may become imbalanced. In hospitals, regular blood tests may be used to proactively monitor electrolyte levels.
Ашу және дамыту
Емдеу мақсатында препаратты тамырға енгізуге жасалған алғашқы талпырыс 1492 жылы тіркелген, Рим папасы VIII Иннокентий ауырғанда, оған сау адамдардың қаны құйылған. Егер бұл оқиға шын болса да, ем нәтиже бермеді, папаның жағдайы жақсарған жоқ, ал донорлар қайтыс болды. Медицина және медбикелік студенттеріне арналған танымал медицина тарихы оқулығында бүкіл оқиғаның антисемиттік құрастырма екендігі айтылады. 1656 жылы сэр Кристофер Рен мен Роберт Бойль осы мәселе бойынша жұмыс істеді. Реннің сөзіне сүйенсек, "Мен тірі итке тамыр арқылы көп мөлшерде шарап пен сыра құйдым, оны қатты мас қылдым, бірақ ол кейін бәрін зәрмен шығарды". Ит тірі қалды, семіріп, кейін иесінен ұрланды. Бойль авторлық құқықты Ренге жатқызды. Ричард Лоуэр жануардан жануарға және жануардан адамға тамыр арқылы қан құюдың мүмкін екенін көрсетті – ксенотрансфузия. Ол Эдмунд Кингпен бірге психикалық ауруы бар адамға қойдың қанын құйды. Лоуэр ғылымды дамытуға қызығушылық танытты, сонымен қатар жаңа қан құю арқылы немесе ескі қанды алып тастау арқылы адамға көмектеседі деп сенді. Қан құюға келісетін адамдарды табу қиын болды, бірақ эксцентрикті ғалым Артур Кога келісім берді, ал процедураны Лоуэр мен Кинг 1667 жылғы 23 қарашада Корольдік қоғам алдында орындады. Трансфузия Франция мен Италияда белгілі бір дәрежеде танымалдылыққа ие болды, бірақ медициналық және теологиялық пікірталастар туындады, нәтижесінде Францияда трансфузияға тыйым салынды. 1800 жылға дейін инъекциялық терапия бойынша жасалған ешқандай талпырыс сәтті аяқталған жоқ, 1831 жылы Томас Латта холераны емдеу үшін тамырға құйылатын сұйықтықтың орнын алмастыруды зерттеді. Тамырға инъекция үшін кеңінен қолданылған алғашқы ерітінділер қарапайым "тұзды ерітінділер" болды, одан кейін сүт, қант, бал және жұмыртқа сарысы сияқты әртүрлі сұйықтықтармен тәжірибелер жүргізілді. 1930 жылдары Самуэль Хиршфельд, Гарольд Т. Хайман және Джастин Джонстон Венгер бұл сала бойынша жұмыстарын жалғастырды, бірақ бұл әдіс 1950 жылдарға дейін кеңінен қолданылмады. 1910-1920 жылдар шамасында қазіргі таңда тамырға енгізілетін сұйықтықты Мёрфи тамшылатып құю арқылы, тікелей ішекке енгізу мүмкіншілігі зор болды, ал тамырға құю терапиясы осы әдісті ығыстыруға жылдар қажет болды. 1960 жылдары адамның толыққанды тамақтану қажеттіліктерін тамырға құйылатын ерітінді арқылы қамтамасыз ету концепциясы қалысқан жоқ. Алғашқы парентеральді тамақтану құрамына гидролизделген белоктар мен декстроза кірді. 1975 жылы май эмульсиясы мен дәрумендер қосылып, "толық парентеральді тамақтану" құрылды, яғни белок, май және көмірсулардың барлық қажетті элементтерін қамтитын қоспа пайда болды.
The first recorded attempt at administering a therapeutic substance via IV injection was in 1492, when Pope Innocent VIII fell ill and was administered blood from healthy individuals. If this occurred, the treatment did not work and resulted in the death of the donors while not healing the pope. One of the leading medical history textbooks for medical and nursing students has claimed that the entire story was an anti semitic fabrication. In 1656 Sir Christopher Wren and Robert Boyle worked on the subject. As stated by Wren, "I Have Injected Wine and Ale in a liveing Dog into the Mass of Blood by a Veine, in good Quantities, till I have made him extremely drunk, but soon after he Pisseth it out." The dog survived, grew fat, and was later stolen from his owner. Boyle attributed authorship to Wren. Richard Lower showed it was possible for blood to be transfused from animal to animal and from animal to man intravenously, a xenotransfusion. He worked with Edmund King to transfuse sheep's blood into a man who was mentally ill. Lower was interested in advancing science but also believed the man could be helped, either by the infusion of fresh blood or by the removal of old blood. It was difficult to find people who would agree to be transfused, but an eccentric scholar, Arthur Coga, consented and the procedure was carried out by Lower and King before the Royal Society on 23 November 1667. Transfusion gathered some popularity in France and Italy, but medical and theological debates arose, resulting in transfusion being prohibited in France. There was virtually no recorded success with any attempts at injection therapy until the 1800s, when in 1831 Thomas Latta studied the use of IV fluid replacements for cholera treatment. The first solutions which saw widespread use for IV injections were simple "saline like solutions", which were followed by experiments with various other liquids, including milk, sugar, honey, and egg yolk. and further developed in the 1930s by Samuel Hirschfeld, Harold T. Hyman and Justine Johnstone Wanger but was not widely available until the 1950s. There was a time, roughly the 1910s–1920s, when fluid replacement that today would be done intravenously was likelier to be done with a Murphy drip, a rectal infusion; and IV therapy took years to increasingly displace that route. In the 1960s, the concept of providing a person's complete nutritional needs through an IV solution began to be seriously considered. The first parenteral nutrition supplementation consisted of hydrolyzed proteins and dextrose. This was followed in 1975 with the introduction of intravenous fat emulsions and vitamins which were added to form "total parenteral nutrition", or that which includes protein, fat, and carbohydrates.