Кіріспе

Флеботомия – әдетте қолға, канюла арқылы тамырға тесік жасау арқылы қан алу процедурасы. Өзіндік процедура веналық пунктура деп аталады, және ол ішек тамырларына дәрі салу үшін де қолданылады. Флеботомия жасайтын адам флеботомист деп аталады, бірақ көптеген дәрігерлер, медбикелер және басқа да техникалық мамандар да флеботомия жасай алады. Ал флебектомия – тамырды алып тастау операциясы. Кейбір қан ауруларын емдеу мақсатымен жасалатын флеботомиялар терапиялық флеботомия деп аталады. Ересектерге терапиялық флеботомия кезінде алынатын қанның орташа көлемі қажеттілікке қарай аптасына 1 бірлік (450–500 мл) немесе бірнеше айда бір рет болады.

Этимология

φλεβοτομία (флеботомия – флеб 'қан тамыр, вена' + томия 'кесу'), француз тілі арқылы (қазіргі француз флеботомиясы).

Флеботомиялар

Флеботомияны флеботомистер – клиникалық немесе медициналық зерттеулер, қан құю, донорлық қан беру немесе ғылыми зерттеулер үшін көбінесе тамырлардан қан алуға дайындалған мамандар жасайды. Қан әдетте веналық пункция арқылы немесе капиллярлық қан алу арқылы жиналады, мұнда ересектерге саусақтан, ал нәрестелерге өкшеден қан алынады, бұл қанның аз мөлшерін алуға мүмкіндік береді. Флеботомисттің міндеттеріне сұралған зерттеулерді түсіндіру, дұрыс қоспалармен қанды тиісті құтыларға салу, процедураны адамға анық түсіндіру және оны дайындау, қажетті асептика ережелерін сақтау, стандартты және жалпы сақтық шараларын қолдану, тесік орнының гемостазын қалпына келтіру, тесіктен кейінгі күтім туралы нұсқаулар беру, электрондық таңбалармен жабдықталған құтыларды бекіту және зертханаға үлгілерді жеткізу кіруі мүмкін. Кейбір елдерде, штаттарда немесе аудандарда флеботомистердің лицензиясы немесе тіркелуі талап етіледі. Сонымен қатар, кейбір қан ауруларын емдеу үшін (мысалы, гемохроматоз, полицитемия вера, кешіккен порфирия) және созылмалы қышыманы (зерттеу мақсатында) емдеу үшін терапиялық флеботомия жасалуы мүмкін.

Австралия

Австралияда флеботомия бойынша білім беру ұйымдары бірнеше курс ұсынады, бірақ көбінесе оқыту жұмыс орнында жүзеге асырылады. Австралиядағы флеботомистерге қажетті ең төменгі біліктілік – мақұлданған білім беру ұйымынан патологиялық материалды алу бойынша III дәрежелі сертификат (HLT37215).

Ұлыбритания

Ұлыбританияда флеботомист болу үшін арнайы біліктілік немесе сертификат талап етілмейді, себебі оқыту көбінесе жұмыс барысында жүзеге асырылады. Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) оқуды аяқтағаннан кейін ресми сертификатпен бірге ұсынады.

Америка Құрама Штаттары

Құрама Штаттарда арнайы мемлекеттік сертификация тек төрт штатта қажет: Калифорния, Вашингтон, Невада және Луизиана. Флеботомист көптеген әртүрлі ұйымдар арқылы ұлттық сертификат алуы мүмкін. Дегенмен, Калифорния штаты қазіргі таңдағыда тек алты агенттіктің ұлттық сертификаттарын ғана қабылдайды. Оларға Американдық сертификаттау агенттігі (ACA), Американдық медициналық технологтар (AMT), Американдық клиникалық патология қоғамы (ASCP), Ұлттық құзыреттілікті тексеру орталығы / Көп дағдылы медициналық сертификаттау институты (NCCT/MMCI), Ұлттық аккредиттеу агенттігі (NCA) және Ұлттық денсаулық сақтау қауымдастығы (NHA) кіреді. Бұл және Американдық флеботомия техникалықтары қоғамы сияқты басқа да агенттіктер Калифорния штатынан тыс флеботомистерді де сертификациялайды. Емтиханға қатысу үшін үміткерлер флеботомия курсын толық аяқтаулары және клиникалық немесе зертханалық тәжірибелерін құжаттап көрсетуі керек.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада флеботомиялық техник ретінде біліктілік алуға арналған оқу бағдарламаларын көптеген мемлекеттік және жеке білім беру мекемелері, сондай-ақ патологиялық зертханаларға (мысалы, Ampath Laboratories, Lancet, PathCare) және денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын ұйымдар (мысалы, Netcare, South African National Blood Service) қарастырылатын жеке академиялар ұсынады. Кейбір ірі бөлшек саудадағы дәріханалар тізбегі (мысалы, Clicks, Dis Chem) дүкен ішіндегі клиникалық қызметтермен қатар болашақ флеботомистерді дайындауды да жүзеге асырады. Сертификат алу үшін бірнеше емтихан орталықтары мен сынақ мекемелерінен өтуге болады. Оңтүстік Африкада флеботомист ретінде жұмыс істеу үшін Денсаулық сақтау саласының кеңесінде (HPCSA) тіркелу міндетті.

Тарих

Алғашқы флеботомистер денеден қан алу үшін қантұмсықтар мен тіліп алу сияқты әдістерді қолданды. Қан құю емдік және алдын алу шарасы ретінде пайдаланылды, оның организмдегі зиянды заттарды шығарып, денедегі «жағымдылықтардың» тепе-теңдігін сақтауға сенді. Дәрігерлер де қан құюды жасағанмен, бұл орта ғасырлар мен жаңа заманның басында көптеген адамдарға денсаулық сақтау көрсетудің негізгі маманы болған шаштараз-хирургтардың жұмысы еді.