Кіріспе
Көптеген склероз - бұл орталық жүйке жүйесінің қабынушылық демиелинизациялық ауруы, онда белсенді иммундық жасушалар орталық жүйке жүйесіне басып кіреді және қабыну, нейродегенерация және тін зақымдануына әкеледі. Қазіргі уақытта оның негізгі себебі белгісіз. Нейропатология, нейроиммунология, нейробиология және нейросуретке түсіру саласындағы қазіргі зерттеулер, клиникалық неврологиямен бірге, МС - бұл бір ауру емес, керісінше спектр деген түсінікті қолдайды. Клиникалық фенотиптер үш түрлі: рецидивті ремитті МС (РРМС), бұл ремиссиядан кейін неврологиялық нашарлау кезеңдерімен сипатталады; екінші сатылы прогрессивті МС (SPMS), бұл неврологиялық дисфункцияның біртіндеп прогресиясы, рецидивтер саны аз немесе мүлдем жоқ; және бірінші сатылы МС (MS), бұл неврологиялық нашарлаудың басталуынан байқалады. Патофизиология - патология мен физиологияның бірігуі. Патология - ауру жағдайында байқалатын жағдайларды сипаттайтын медициналық пән, ал физиология - организмде жұмыс істейтін процестерді немесе механизмдерді сипаттайтын биологиялық пән. MS-ге қатысты физиология зақымданудың дамуына әкелетін әртүрлі процестерді, ал патология зақымданумен байланысты жағдайды білдіреді.
Менингеялық үшінші лимфоидты құрылымдар
Менингедегі фолликул тәрізді агрегаттар тек екінші сатыдағы прогрессивті М.С. кезінде ғана түзіледі және субпиалдық кортикальдық демиелинизация мен ми атрофиясының дәрежесімен байланысты, бұл олардың ППМС кезінде кортикальдық патологияға ықпал етуі мүмкін екенін көрсетеді.
СР физиологиясы
Көптеген склероз кезінде қабыну, демиелинизация және нейродегенерация бірге байқалады. Кейбір клиникалық зерттеулер қабынудың қайталануы мен демиелинизацияны да туғызатынын, ал нейродегенерацияның (аксоналдық трансекция) қабынудан тәуелсіз екенін, жинақталған мүгедектікті тудыратындығын және тіпті қабыну мен демиелинизация кешіктірілсе де алға жылжуын көрсетті. Нейродегенерацияны митохондрияның зақымдануы, ал митохондрияның зақымдануы микроклиоманың белсенділігі арқылы пайда болады. Қазіргі уақытта МР-дің негізгі себебі белгісіз; егер МР гетерогенді ауру болса, онда зақымдану процессі бірегей болмайды. Әсіресе, жылдам прогресивті мультипль склероз деп аталатын арнайы клиникалық теріс жолмен ауыратын кейбір PPMS науқастарының ерекше генетикалық себебі және даму процесі болуы мүмкін. Мида зақымданудың бірнеше түрі пайда болады: қалыпты ақ зат (NAWM) және сипаттамалық зақымданулар. NAWM- дегі өзгерістерге демиелинизациясыз аксоналдық зақымдану, төмен дәрежелі қабыну, микроглиялық және астроциттік активация жатады.
MS зақымдануының дамуы
MS зақымданулары NAWM аймақтарында пайда болады. Олардың пішіні олардың белсенділігіне байланысты болады. Ең көп қабылданған оқиғалар кезеңі - бұл алдымен NAWM пайда болуы, содан кейін белсенді микроглиямен бірге алдын ала белсенді зақымданулар және ақыр соңында Т-клеткалардың орталық жүйке жүйесіне кіруіне мүмкіндік беретін BBB (қан-мұнай кедергісі) бұзылуы. Бұл белсенді зақымданулардағы миелинді жоятын аутоиммундық шабуылдың басталуын білдіреді. Жүрекке шабуыл аяқталғаннан кейін, астроциттер арқылы глиальды жарақат пайда болады. Қазіргі модельдерді екі топқа бөлуге болады: ішкі және сыртқы. Бірінші жағдайда орталық жүйке жүйесінің жасушаларындағы проблема миелинді жоятын иммундық жауап тудырады, содан кейін BBB-ді бұзады деген болжам бар. Соңғы жағдайда сыртқы фактор BBB-дің шығуын тудырады, ОЖЖ-ға кіреді және миелин мен аксондарды жояды. MS-тің негізгі жағдайы қандай болмасын, зақымдануды CSF-тегі белгісіз ерігіш фактор қозғайды, ол менингтік аймақтарда пайда болуы мүмкін; бұл фактор кортикальді паренхимаға таралуы мүмкін және миелинді тікелей немесе жанама түрде микроглияның белсенділігі арқылы жоя алады. Кейбір авторлар BBB-нің ыдырауынан бұрын белсенді зақымданудың пайда болатынын айтады; басқалары адипсинді ыдыраудың факторы ретінде көрсетеді. МР-ның зақымдануына негізінен Т-клеткалар әсер етеді. Жақында В-клеткалардың да қатысы бар екені анықталды.
The most accepted sequence of events is first NAWM appearance, then the so called pre active lesions, with activated microglia, and finally the BBB (blood brain barrier) breakdown, which enables the entry of T cells to the CNS. This marks the beginning of an autoimmune attack which destroys myelin in active lesions. When the attack is resolved, a characteristic glial scar is formed by astrocytes. Current models can be divided into two categories: inside out and outside in. In the former, it is hypothesized that a problem in CNS cells produces an immune response that destroys myelin and subsequently breaks the BBB. In latter, an external factor produces BBB leaks, enters the CNS, and destroys myelin and axons. Whatever the underlying condition for MS is, it appears that damage is triggered by an unknown soluble factor in the CSF, potentially produced in meningeal areas; this factor can diffuse into the cortical parenchyma and destroy myelin either directly or indirectly through microglia activation. Some authors report active lesion formation before BBB breakdown; others point to adipsin as a factor of the breakdown. MS lesions are driven mainly by T cells. It has been found recently that B cells are also involved.
Қан- ми кедергісінің бұзылуы
Қан-мұғза кедергісі (ҚММ) - бұл шеткі заттардың жүйке жүйесіне кіруіне кедергі жасайтын қорғаныш кедергісі. BBB бұзылуы лимфоциттердің кедергіге енуінің пайда болуы және MS зақымдануының алғашқы проблемаларының бірі болып саналады. БББ орталық жүйке жүйесінің қан тамырларының қабырғаларын жабатын эндотелиялық жасушалардан тұрады. Қалыпты эндотелиялық жасушалармен салыстырғанда, BBB-ді жабатын жасушалар оклюдин мен клаудин арқылы байланысады, олар ақуыздар сияқты ірі молекулаларды алып тастау үшін кедергі жасау үшін тығыз түйісулерді құрайды. Өту үшін молекулаларды тасымалдаушы ақуыздар қабылдауы немесе ZO 1, ZO 2 және ZO 3 сияқты байланысты адаптерлік ақуыздармен өзара әрекеттесу сияқты BBB өткізгіштігінің өзгеруі болуы керек. Лимфоциттер мен моноциттердің белсенді жиналуы және олардың кедергі арқылы көшірілуі салдарынан BBB-ге қауіп төніп тұр. Химокиндердің босатылуы лимфоциттер мен моноциттердегі адгезия молекулаларының белсендірілуіне мүмкіндік береді, нәтижесінде BBB эндотелийлі жасушаларымен өзара әрекеттеседі, содан кейін кедергілерді ыдырататын матрицалық металлопротеиназалардың экспрессиясын белсендіреді. Барьердің бұзылуынан кейін ойық секілді симптомдар пайда болуы мүмкін. Макрофагтар мен лимфоциттердің белсенділігі және олардың кедергі арқылы көшіп кетуі орталық жүйке жүйесіндегі миелин қабықшаларына тікелей шабуыл жасауға әкелуі мүмкін, бұл миелиннен арылудың ерекшеліктеріне әкеледі. Миелиннен арылу болғаннан кейін миелин қабықшасының бүлінген компоненттері, мысалы миелиндік негізгі ақуыздар және миелиндік олигодендроциттік гликопротеиндер, миелин қабықшаларына қарсы иммундық белсенділікті жеңілдету үшін анықтау факторлары ретінде қолданылады. Цитокиндардың қосымша белсенділігі макрофагтар мен лимфоциттердің белсенділігі арқылы да пайда болады, бұл қабыну белсенділігін және матрицалық металлопротеиназалар сияқты белоктардың белсенділігін жалғастырады, бұл BBB тұтастығына зиянды әсер етеді. Жақында БББ-ның зақымдануы тіпті ұлғаймайтын зақымдануларда да кездесетіндігі анықталды. МР-да маңызды қан тамырлары компоненті бар.
Өлімнен кейінгі БББ зерттеуі
Өлімнен кейінгі зерттеулер бойынша, қан тамырлары эндотелийінде иммунологиялық аномалиялар байқалды. Периплакалық аймақтардағы микротамырлар HLA DR және VCAM 1, кейбіреулері HLA DR және урокиназа плазмоген активаторы рецепторларын, ал басқалары HLA DR және ICAM 1 деген коэкспрессияны көрсетті.
In vivo BBB
Зақымдалған ақ зат " қалыпты ақ зат" (НАВМ) деп аталады және ондағы зақымдар пайда болады. BBB-ді центрипеттік (ең қалыпты) немесе центрифугалық жолмен бұзуға болады. Бірнеше биохимиялық бұзылулар ұсынылды. БББ-ның қалай бұзылуы туралы кейбір болжамдар қандағы қосылыстардың болуымен байланысты, олар тек NAWM аймақтарында ғана ыдыстармен өзара әрекеттесе алады. BBB- нің ыдырауына екі цитокиннің - интерлейкин-15 және LPS- нің өткізгіштігі қатысы болуы мүмкін. Бұл процес мидың моноциттерге енуіне және қабынуына себеп болады. Моноциттердің көшіп кетуі мен LFA 1 арқылы микробан тамыр эндотелияларына қосылуы SDF 1alpha арқылы Lyn киназа арқылы реттеледі. Темір нанобөлшектерін қолдану арқылы макрофагтардың BBB бөлінуіне қатысы бар екенін анықтауға болады. Матрицалық металлопротеиназалардың ерекше рөлі бар. Бұл BBB Т- клеткаларының өткізгіштігін арттырады, әсіресе MMP 9 жағдайында. BBB- ның бұзылуы - бұл MS- нің себебі ме, әлде салдары ма - бұл күмәнді, өйткені белсендірілген Т- клеткалары дені сау BBB арқылы өтуі мүмкін, өйткені олар жабысу ақуыздарын білдіреді. Бұдан басқа, белсенді Т-клеткалар адгезиялық ақуыздарды экспресс етсе, салауатты БББ арқылы өте алады.) Әсіресе, бұл адгезиялық белоктардың бірі - ALCAM (активтелген лейкоциттік клеткалар адгезиялық молекуласы, CD166 деп те аталады) және терапиялық мақсат ретінде зерттелуде. Тағы бір белдік - CXCL12, ол сондай-ақ ми биопсиясында кездеседі және метилпреднизолонмен емделген CXCL13- тің мінез-құлқымен байланысты болуы мүмкін. Рецидивтер үшін кейбір молекулалық биохимиялық модельдер ұсынылды. Әдетте, гадолинийді көтеру МРТ-да БББ бұзылуын көрсету үшін қолданылады. Аномальды тығыз түйісулер SPMS және PPMS- де кездеседі. Олар белсенді ақ зат зақымдануларында және SPMS-те сұр затқа пайда болады. Олар белсенді емес зақымдануларда, әсіресе ППМС- да сақталады. Бұл процеске несеп қышқылының жетіспеушілігі себеп болды. Физиологиялық концентрациясында (яғни қалыпты концентрацияға жету) қосылған зәр қышқылы пероксинитритті инактивациялау арқылы BBB- нің ыдырауын болдырмау арқылы MS- де емдік әсер етеді. MS ауруы бар адамдарда табылған несеп қышқылының төмен деңгейі, ақ зат зақымдануының салдарынан емес, ұлпа зақымдануының салдарынан емес, бірақ сұр зат зақымдануларында емес. Рецидив кезінде зәр қышқылының деңгейі төмен болады.
Whether BBB dysfunction is the cause or the consequence of MS is disputed, because activated T Cells can cross a healthy BBB when they express adhesion proteins. Apart from that, activated T Cells can cross a healthy BBB when they express adhesion proteins.) In particular, one of these adhesion proteins involved is ALCAM (Activated Leukocyte Cell Adhesion Molecule, also called CD166), and is under study as therapeutic target. Another protein involved is CXCL12, which is found also in brain biopsies of inflammatory elements, and which could be related to the behavior of CXCL13 under methylprednisolone therapy. Some molecular biochemical models for relapses have been proposed. Normally, gadolinium enhancement is used to show BBB disruption on MRIs. Abnormal tight junctions are present in both SPMS and PPMS. They appear in active white matter lesions and in gray matter in SPMS. They persist in inactive lesions, particularly in PPMS. A uric acid deficiency was implicated in this process. Uric acid added in physiological concentrations (i. e. achieving normal concentrations) is therapeutic in MS by preventing BBB breakdown through inactivation of peroxynitrite. The low level of uric acid found in people with MS is manifestedly causative rather than a tissue damage consequence in the white matter lesions, but not in the grey matter lesions. Uric acid levels are lower during relapses.
Ұсынылған себептері
МР-ға не себеп болғаны белгісіз. Ақ заттың зақымдануымен бірге бірнеше проблемалар пайда болады, мысалы, қабықшаның зақымдануы және қалыпты көрінетін тіндер. Оны түсіндіру үшін бірнеше теориялар ұсынылған. Жарамды МРТ-да қалыпты болып көрінетін кейбір жерлер, мысалы магниттік көшіру МТР МРТ-да ерекше МРТ-да қалыпты емес болып көрінеді. Бұл заттар әдеттегі ақ зат (НАВМ) және әдеттегі сұр зат (НАГМ) деп аталады. Мида қалыпты пайда болатын аймақтардың пайда болу себебі белгісіз, бірақ олардың негізінен қарыншаларда пайда болатыны және аурудың барысын болжайтыны анық. MS зақымданулары NAWM аймақтарында басталатынын ескерсек, бұл аймақтар зақымдануларды тудыратын бірдей негізгі жағдайдан пайда болады деп күтіледі, сондықтан соңғы MS негізгі жағдайы, ол қандай болса да. Бұл теория кейбір науқастардың диеталық емделу кезінде жақсарғанын түсіндіреді.
HERV-тер
Адамның эндогендік ретровирустары (ХЭРВ) бірнеше жылдан бері МР- де тіркеліп келеді. Шын мәнінде, бұл тұқымдардың бірі, адамдағы эндогендік ретровирустың W түрі алғаш рет МР ауруларын зерттеу кезінде анықталды. 2019 жылғы соңғы зерттеулер HERV W вирустарының біріне (pHEV W) және әсіресе микроглияны ин витро белсендіретін вирустық капсидтің бір ақуыздарына нұсқайды. Әрекетке келтірілген микроглия өз кезегінде демиелинизацияны тудырады. Эпштейн Барр вирусы мен HERV- лердің кейбір өзара әрекеттесулері МС микроклие реакцияларының триггері болуы мүмкін. Осы зерттеуді қолдап, вирустық капсидке қарсы моноклональды антидене (Темелимаб) ІІb фазадағы сынақтарда жақсы нәтиже көрсетті.
Генетикалық себептері
Егер күткендей, МС - гетерогенді ауру болса және зақымдану процессі бірегей болмаса. Кейбір мәліметтер бойынша, MRZR ОКБ- ге қарағанда төмен сезімталдықты көрсетті (70% - ға қарағанда 100%), бірақ МС- нің жоғары спецификалық ерекшелігі (69% - ға қарағанда 92%) болды.