Кіріспе
Гилберт, Альфред Сельер және Иван Кариллдың комедиялық операсы "Мунтбанк" - Альфред Сельер мен Иван Кариллдың музыкасы мен Гилберт либреттосы бар екі актідегі комедиялық опера. Бұл әңгімеде сиқырлы дәріге қатысты айтылған, ол оны қабылдаған адамға өзін кім деп көрсеткен болса, солай болады. Бұл Гилберт композитор Артур Салливанға ұсынған, бірақ Салливан олардың мансабының басында бас тартқан бірнеше "сыйлық лозанна" сюжеттеріне ұқсас. Либреттосын музыкаға айналдыру үшін Гилберт бұрын Гилберт пен Салливанның музыкалық директоры болған және кейіннен табысты композитор болған Селььеге жүгінді. Бұл шығарманы құрастыру кезінде Сельер қайтыс болды, ал музыканы алғашқы өндірістің музыкалық директоры Иван Карилл аяқтады, ол Эдвард музыкалық комедиясының табысты композиторы болды. Опера алғаш рет Лондонның Лирик театрында 1892 жылы 4 қаңтарда 229 спектакльмен қойылды. Сондай-ақ, ол кеңінен гастрольдерге шықты, 1893 жылы Бродвейде қысқа уақытқа, Америка гастрольдері мен Австралиялық қойылымдарға қатысты. Бастапқы актерлік құрамға Джеральдин Ульмар, Фрэнк Уайт, Лайонел Бро, Ева Мур және Фурно Кук кірді. Американдық актерлік құрамда Хейден Коффин мен Лилиан Рассел болды. Жұмыстың кәсіби жазбасы 2018 жылы жарық көрді.
The Mountebanks is a comic opera in two acts with music by Alfred Cellier and Ivan Caryll and a libretto by W. S. Gilbert. The story concerns a magic potion that causes the person to whom it is administered to become what he or she has pretended to be. It is similar to several "magic lozenge" plots that Gilbert had proposed to the composer Arthur Sullivan, but that Sullivan had rejected, earlier in their careers. To set his libretto to music, Gilbert turned to Cellier, who had previously been a musical director for Gilbert and Sullivan and had since become a successful composer. During the composition of the piece Cellier died, and the score was finished by the original production's musical director, Ivan Caryll, who became a successful composer of Edwardian Musical Comedy. The opera was first produced at the Lyric Theatre, London, on 4 January 1892, for a run of 229 performances. It also toured extensively, had a short Broadway run, in 1893, American tours and Australian productions. The original cast included Geraldine Ulmar, Frank Wyatt, Lionel Brough, Eva Moore and Furneaux Cook. The American cast included Hayden Coffin and Lillian Russell. A professional recording of the work was released in 2018.
Өмірбаян
Операның тарихы сиқырлы ерітіндіге байланысты, оны ішкендер кім болса да, не болса да, кім болып көрінсе, солай болады. Бұл идея Гилберт үшін маңызды болды, өйткені ол өзінің әйгілі әріптесі Артур Салливанды осы немесе осыған ұқсас әңгімені музыкаға қоюға бірнеше рет шақырды. Мысалы, ол 1884 жылы операның емделуін жазды, бірақ Салливан оны қабылдамады, өйткені әңгіменің механикалық жасалымы және олар сиқырлы сусынға қатысты опера шығарған, сиқыршы (1877); Салливан бұл әңгіменің "адамдық эмоция" жетіспейтінін сезінді. Адамның мінез-құлқын өзгертетін сиқырлы ерітінді туралы идея әдебиет пен операның ортақ тақырыбы болып табылады. Бұл құрылғы Гилбертке "адамдар өз әрекеттерінің салдарын көруге мәжбүр болғанда қалай әрекет ететінін" зерттеуге мүмкіндік берді. Гилберт пен Салливан серіктестігі мен олардың Савой опералары 1870-жылдардың аяғынан 1890 жылға дейін Лондонның музыкалық сахнасында басым болды.
Құрамы
Гилберт пен Сельер 1890 жылы шілдеде "Мунтбанк" операсында бірлесіп жұмыс істеуге келісті, ал Гилберт либреттоны жетілдіре бастады, бірақ либреттоны әзірлеу кезінде Салливанмен күнделікті қарым-қатынастан айырмашылығы, ол Сельердің жауап беруі әлдеқайда аз екенін тапты. Ол Гилберттің бірнеше рет берген сұрақтарына жауап бермей, желтоқсанның ортасында Австралияға кетіп қалған кезде ашуланды. Гилберт өзінің ұсынған кейбір сюжет өзгерістері мен Гилберттің Б.С.Стефенсонмен бірге жазған "Қара маска" операсының арасындағы ықтимал қақтығыстар туралы бірнеше рет сұраған. Бірақ "Мунтбенкс" операсын жазып жатқанда оның денсаулығы тез нашарлап, 47 жасында операның репетициясы кезінде қайтыс болды. Кэрилл 16-шы нөмірдегі әуенді пайдаланып, антрактты жазды және жарты оннан астам әннің оркестрлеуін жазды немесе өзгертті. Ол операның овертурасы ретінде Селььедің 1878 жылғы оркестрлік әні "Симфониялық сюитасының" 4-ші бөлімін таңдады. Бірінші түнде қол жетімді либреттода мәтіні басылған бір ән ешқашан музыкаға қосылмаған, ал тағы біреуі ашылу түнінен бұрын кесіндіге енгізілген. Сельердің ауруы оның партитураны аяқтауына кедергі келтіргеннен кейін, Гилберт либреттоны бос орындар бойынша өзгертті, ал кейбір музыканың реті өзгертілді. Гилберт өзінің ескі достары Джон Д'Обанды пьесаның хореографиясын жасауға, ал Перси Андерсонды костюмдерді жобалауға шақырды. Алғашқы жарыс 1892 жылы 5 тамызда аяқталды. Лондондық қойылымның табысы оның продюсері Седжерге кем дегенде үш гастрольдік компания құруға мүмкіндік берді. Луи Рене 1893 жылы бір гастрольде Ультрицесті ойнады. Гилберт пен оның жаңа продюсері арасындағы қарым-қатынас да нашарлап кетті, ал автор Лондон өндірісінде хордың көлемін оның рұқсатынсыз қысқартқаны үшін Седжерді сәтсіз сотқа берді. Ол 1964 жылы Вашингтон, округтік, Лирикалық театр компаниясы оркестрмен бірге шығарды, ал компания сазды жазды. 2015 жылы Пало-Альтода Лирик театры Джон Харт режиссерімен Гордон Пауэллдің музыкасын пайдаланып, сахналады. Ақырында, бұл музыка кәсіби түрде жаздырылып, 2018 жылы Джон Эндрюс жүргізген BBC Концерт Оркестрасымен бірге жарық көрді. Бір сыншы Сельердің "сыртқы лирикалық егжей-тегжейлілігі мен сәнді оркестрлеуі, ол әр түрлі музыкалық әсерлерді қамтамасыз етеді. [О]н Гилберттің өсіп келе жатқан күрделілігін біледі сөздерді таңдау оның өлеңдерінің осы жетілген кезеңінде. Кейбір әндерінің сөздері өте ақылды болса да, олар 'опералық комедия' бағытындағы көрермендердің басынан өтіп кеткен болуы мүмкін".
Бірінші акт
Сицилияның көрікті асуындағы тау мейманханасының сыртында доминикандық монахтардың жүрісі монахтар өмірінің ыңғайсыздықтары туралы хор әнін (латынша) айтады. Жағалау таза болғаннан кейін, Таморралар пайда болады. Олар - бандиттердің жасырын қоғамы, олар осыдан бес жүз жыл бұрын ата-бабаларының досын тұтқындағандардың ұрпақтарына кек алуға бел буған. Таморралар қонақүй иесі Эльвиноға келесі үш апта бойы күн сайын бір еркекпен үйленетіндерін айтады. Біріншісі - Ризото, сол күні Минестраға үйленетін болады. Эльвино қонақүйдің екінші қабатында тұратын қасіретке ұшыраған әлхимикті алаңдатпау үшін, олардың шашырасып, өздерінің шатасуларын жүргізуді сұрайды. Таморралардың басшысы Аростино Паллавичини герцогы мен герцогинясының ауылға келетінін біледі. Ол Таморралар монастырды басып алып, монахтар болып көрінуге кеңес береді. Минстра қарт әйелге ұқсап киініп, герцогті монастырға тартып әкеледі, онда ол тұтқынға алынып, төлем талап етеді. Алфредо деген жас шаруа ауылдың сұлу қызын, Терезаны жақсы көреді. Ол қыз туралы баллада ән салады, бірақ оның оны сүймегені анық. Ол Альфредоға барлық жерде еріп жүретін Эльвиноның немересі Ультриске үйленуге кеңес береді, бірақ Альфредо Ультриске еш қатысы жоқ. Эльвино герцог пен герцогиняны қалай қарсы алу керектігін білмейтіндігіне алаңдайды. Ол Альфредоға өзінің әдептілігін үйренуі үшін герцог болып көрінуге кеңес береді. Альфредо Терезадан герцогиняның кейіпкерін боп шығуын сұрайды, бірақ Тереза Ультрицаның рөлін ойнауын талап етеді. Бір топ ойыншылар келеді. Олардың басшысы Пьетро ауыл тұрғындарына кейінірек герцог пен герцогиняға берілетін спектакльдің киім репетициясын ұсынады. Ол ұсынған жаңалықтардың арасында "Гамлет пен Офелияны бейнелейтін, өмір сүру өлшеміне ұқсас екі әлемге әйгілі автоматты сағат" болады. Нита мен Бартоло, труппаның екі мүшесі, бұрын тұрмысқа шыққан, бірақ Нита Бартолоның трагедия ойнауға қабілетсіздігіне көңілі қалды, ал қазір ол Пьетромен тұрмысқа шыққан. Олар осыны талқылап жатқанда, Беппо Пьетроға сағат жұмыс автоматтары шекарада ұсталғанын айту үшін жүгіреді. Пьетро труппасының уәде етілген өнерді қалай көрсете алатынын ойлайды. Эльвино мен Ультрицедің өз проблемалары бар. Олардың алхимик жалға алушысы философ тасын іздеп жүріп, өзін-өзі жарылқады, алты апталық жалдамалы ақысын төлемеді. Оның артында тек бір бөтелке "дәрі" қалды. Еліктеудің пайдасы жоқ деп ойлап, Эльвино оны Пьетроға береді. Пиетро таңбасын оқып, құпия сұйықтықтың "барлығын ішкен әркімді өзі сияқты етіп көрсететінін" біледі. Пьетро балшық ішімдігін Бартоло мен Нитаға беру туралы ойды ойлайды, олар герцог пен герцогиня келген кезде сағат жұмыс істейтін Гамлет пен Офелия болып көрінеді. Орындаудан кейін Пьетро дәрілік заттың таңбасын өртеп, оны қайтадан құйып алады. Спектакльге дайындалып жатқанда Пьетро этикетканы кездейсоқ тастап жібереді, оны Ультрице қайтарып алады. Ультриса егер ол және Альфредо ерлі-зайыпты болып жүргенде, ерітінді ішсе, Альфредоның оған деген махаббаты шындыққа айналады. Осы арада Тереза Альфредоны мазақтау үшін оны сүйгенін айтып, кейін оның үмітін бұзады. Бұл сөзді естіген Альфредо Терезадан бас тартқандай болып көрінеді. Тереза мұны білгенде, ол ақылсыздықты жалғандайтынын айтады. Осы кезде басты кейіпкерлердің бәрі өздері емес нәрсеге айналып жүр. Альфредо Ультрицаға үйленген герцог болып, Терезаға бей-жай қарайды. Ультрица Альфредоға үйленген герцогиня болып жүр. Тереза Альфредоға деген махаббатынан ақылдан адасып қалғандай әрекет етеді. Бартоло мен Нита Гамлет пен Офелияның сағаттық жұмысшылары болып жүр. Таморралар монахтар болып жүр. Минестра қарт әйел болып жүр. Альфредо мен Ультрица жалған герцог пен герцогиня ретінде пайда болады. Ол Пьетроның шарап терісінен шарап тартып, тост ұсынады. Алхимиктің емі шарапқа салынған Пьетро Альфредоға тоқтауын сұрап, оның ішінде өліп бара жатқан улы зат бар екенін айтады. Ал Альфредо ескертуді елемей, шарапты жиналғандардың бәріне таратады.
ІІ акт
Монастырдың сыртында түн. Есіктің жазуында алдын ала айтылғандай, қазір барлығы өздерін кім деп танытқан болса, солай болып қалды. Ризото мен Минестра үйленгенімен, ол оның қазір жетпіс төрт жастағы қарт әйел екенін білгенде, көңілі түседі. Тереза Альфредоға деген махаббатынан мүлдем есінен таныған. Бартоло мен Нита - бұл механикалық ым-ишаралармен, сағатпен басқарылған сияқты, жүретін, балауыздан жасалған Гамлет пен Офелия. Пьетро шарапты уландырғандықтан, қазір баяу өліп жатыр. Таморралар монахтар болып көрінген, олар қылмыскер өмірінен бас тартты, енді олар ауыл қыздарын тартымды деп таппайды. Олар Пьетродан түсіндірмені талап етеді, ол шарапқа шырышты қосылғанын түсіндіреді. Ол Бартоло мен Нита герцог пен герцогиня үшін өнер көрсеткеннен кейін бір-екі сағаттан кейін антидот енгізуге уәде береді. Ал Альфредо, герцог болып жүріп, монахтарға сәлем береді. Олар оған Таморралар оны ұрлап әкетуді жоспарлағандықтан, ол сәтті уақытты таңдағанын айтады. Бірақ қазір ол аман-есен, өйткені олардың барлығы ізгі монахтар. Тереза әлі де Альфредоға ғашық. Ол оған бұрын сүйгенімен, қазір Ультриске "үйленгенін" және оның сұлулығына соқыр екенін айтады. Олар сәл уақытқа ғана жалғасатынына риза. Жалғыз қалған Ультрис тек өзіне ғана қарсы дәрі бар екенін мойындайды және оны қолдануға ниетті емес. Пьетро герцог пен герцогиняны көңілдету үшін Бартоло мен Нитаны әкеледі, бірақ ол өзінің аудиториясы тек Альфредо мен Ультрица екенін тез мойындайды. Олар өздерін есімдіктің құрбаны деп түсіндіреді, ал Пьетро бұл жағдайдың жалғыз шешімі - оған есiрткі беру екенін түсінеді. Ол оны жоғалтып алғанын түсінгенде, бәрі оны сиқыршы деп айыптады. Бартоло мен Нита өмір бойы Гамлет пен Офелия болудың қандай болатынын талқылайды. Пьетро кілттерді ұрлап алады, сондықтан екеуі де бір-бірінің сағатына тиісе алмайды. Ультрице Терезамен бетпе-бет келіп, оның жеңісіне қуанады. Алайда, Тереза парапеттен секіріп кетумен қорқытқанда, Ультрице есін жиып, антидотты ұрлағанын мойындайды. Пьетро таңбаны алып, өртеп жібереді. Есіктің әсері жойылады, кейіпкерлер бұрынғы тұлғаларына оралады, бірақ кейбіреулері сабақ алған сияқты.