Кіріспе
Педро Сиеза де Леон (Llerena, Испания 1518 немесе 1520 Севилья, Испания 2 шілде, 1554) - Перу мен Попайянның испан конкистадоры және хроникашысы. Ол негізінен өзінің кең көлемді еңбегі - Crónicas del Perú (Перу хроникасы) үшін белгілі. Бұл еңбек ғасырлар бойы тарих, филология, география, биология, антропология, ботаника және зоология сияқты әртүрлі пәндер үшін білім көзі болды. Ол бұл кітапты төрт бөлімнен жазды, бірақ оның алғашқы бөлігі ғана өмірінде жарық көрді; қалған бөлімдер 19 және 20 ғасырларда ғана жарық көрді.
Pedro Cieza de León (Llerena, Spain c. 1518 or 1520 – Seville, Spain July 2, 1554) was a Spanish conquistador and chronicler of Peru and Popayán. He is known primarily for his extensive work, Crónicas del Perú (The Chronicle of Peru), which has been a source of knowledge for centuries for different disciplines such as history, philology, geography, biology, anthropology, botany and zoology. He wrote this book in four parts, but only the first was published during his lifetime; the remaining sections were not published until the 19th and 20th centuries.
Ерте өмір
Сиеза де Леон 1520 жылы Португалиядан 100 км-ден аз жерде орналасқан оңтүстік-шығыс Экстремадурадағы Ллерена қаласында еврей конверсосының отбасында дүниеге келді. Олар жақында ғана иудаизмнен католик дініне ауысқан болса да, өздерінің қарым-қатынастары мен сауда-саттық қарым-қатынастары арқасында сол аймақта жақсы әлеуметтік беделге ие болды. Оның әкесі Лоп де Леон қалада дүкенші болған, ал анасы Леонор де Казалла Ллеренаның тумасы болған. Жас Сиеза де Леонның балалық шағы туралы деректі деректер аз, ал Америкаға сапарынан бұрын оның ерте өмірі туралы аз мәлімет бар. 13 жасында үйден кеткендіктен, Сиеза де Леонның негізгі білімнен басқа ештеңе алған жоқ. 1536 жылы Кордобада, 16 немесе 18 жасында, Сиеза де Леон инкалар жерін табу туралы естіп, қатты таң қалды және Севильяға барып, Оңтүстік Америкаға сапар шегуді шешті, Кахамаркадан Испанияға әкелінген қымбат металдар бұйымдарын өз көзімен көру үшін. Еврейлерге және католицизмге кірген еврейлерге испан колонияларына кіруге тыйым салынғандықтан, Алонсо Лопес пен Луис де Торрес Цьеза де Леон үшін оған тыйым салынбағанын растады. Инка империясын жаулап алған испан конкистадоры Франсиско Писарроның хатшысы еврей конверсо Педро Лопес де Казалла да оның бірінші туысы болды.
Оңтүстік Америкада
Сиеза де Леон Оңтүстік Америкада әртүрлі экспедицияларға қатысып, Инка империясының (Тавантинсуйу) күйзеліске ұшырағанын көрді. Ол испандықтардың жаулап алуы нәтижесінде барлық аймақтардың халқының күрт азаюына, сондай-ақ жергілікті халыққа қатысты зорлық-зомбылыққа назар аударды. Ол жағдайға наразылық білдіріп, былай деп жазды: Мен билікті құлатуды ешқандай жолмен мақұлдамаймын, бірақ испандықтардың үндістерге жасаған қорлықтары мен жаман мінез-құлқына қайғырамын, олар абыройы мен халқының жоғары абыройына қарамастан, қатыгездікпен құлдыққа түсті. Осыған байланысты бұрын халық тығыз орналасқан алқабымыз қазір, көпшілік білетіндей, қаңырап бос қалды. Перуде Сиезаның саяхаттары кезінде ол бірқатар қалаларды құруға көмектесті. Бұл іс-шараларға мыналар жатады: 1536 және 1537 жж. Сан-Себастьян-де-Буэнавистаға және Алонсо-де-Касереспен бірге Урутеге экспедиция. 1539: Хорхе Робледомен бірге Сан-Ана-де-лос-Кабальеростың (Попаян провинциясы) негізі. 1540: Картагоның (Попаян провинциясы) негізі. 1541: Антиокияның (Попаян провинциясы) негізі. Ол Картахена-де-Индиде енкоменданы иеленді, оны Себастьян де Белальказарға берді. 1547: Сиеза де Леон Педро де ла Гаска бастаған миссияларға Гонсало Писарроның бүлігіне қарсы роялистік науқанды қолдауға қатысты. 1548: Ол "Патшалар қаласына" (қазіргі Лима) жетіп, онда жазушы және Жаңа әлемнің ресми хроникасы ретінде өзінің мансабын бастады. Келесі екі жыл бойы ол Перу аумағын аралап, кейінірек өз шығармаларын дамыту үшін пайдаланатын қызықты ақпаратты жинады. 1550 ж. Август айында ол егін жинаудан кейін Куско қаласына барды.
I do not approve of the overthrow of power in any way, but I still mourn the extortion and ill treatment inflicted by the Spaniards on the Indians, enslaved by cruelty, despite their nobility and the high dignity of their people. Because of this, all these valleys, which were densely populated in the past, are now almost deserted, as many people know. During Cieza's travels in Peru, he helped found a number of cities. These activities include the following:
1536 and 1537: Expedition to San Sebastián de Buenavista and to Urute with Alonso de Cáceres. 1539: Foundation of San Ana de los Caballeros (Popayán Province), with Jorge Robledo. 1540: Foundation of Cartago (Popayán Province). 1541: Foundation of Antioquía (Popayán Province). He took possession of an encomienda in Cartagena of Indies, which he granted to Sebastián de Belalcázar. 1547: Cieza de León participated in missions headed by Pedro de la Gasca in support of the royalist campaign against Gonzalo Pizarro's rebellion. 1548: He reached the "City of Kings" (present day Lima), where he started his career as a writer and official chronicler of the New World. During the following two years he traveled across the Peruvian territory, collecting interesting information he would later use to develop his works. 1550: He visited the city of Cusco in the month of August, after the harvests had been got in, and where he witnessed many customs.
Маңыздылығы
Оның еңбектері тарихи болып, Перуді Испанияның жаулап алуы мен испандықтар арасындағы азаматтық соғыстар туралы оқиғаларды баяндаса да, олардың маңыздылығы география, этнография, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі туралы егжей-тегжейлі сипаттамаларында жатыр. Ол Перудің кейбір жануарлар мен көкөністер түрлерін сипаттаған алғашқы еуропалық болды.
Шығармалары
Сиеза де Леон, Педро де. Перу хроникасының екінші бөлігі, Клемент Р. Маркхэм аударған. Лондон: Хаклюйт қоғамы, 1883 ж. (Кембридж университетінің баспасынан қайта шығарылды, 2010.) Сиеза де Леон, Педро де. Педро де Сиеза де Леонның саяхаттары, 153250 жылы, оның Перу хроникасының бірінші бөлігінде, Клемент Р. Маркхэм аударған. Лондон: Хаклюйт қоғамы, 1883 ж. (Кембридж университетінің баспасынан қайта шығарылды, 2010.) Сиеза де Леон, Педро де. Лас Салинас соғысы, Клементс Р. Маркхэм аударған. Лондон: Хаклюйт қоғамы, 1923 (1883). Сиеза де Леон, Педро де. Квито соғысы, Клемент Р. Маркхэм аударған. Лондон: Хаклюйт қоғамы, 1913 (1883). Сиеза де Леон, Педро де. "Чупа соғысы" Клемент Р. Маркхэм аударған. Лондон: Хаклюйт қоғамы, 1917 (1883). Сиеза де Леон, Педро де. Педро де Сиеза де Леонның инкалары, Гарриет де Онис аударған. Норман, ОК: Оклахома университетінің баспасы, 1959. Сиеза де Леон, Педро де. Перуді ашу және жаулау: Жаңа әлемге кездесу хроникасы, редакторлары және аудармашылары - Александра Парма Кук және Нобель Дэвид Кук. Дарем, Солтүстік Каролина: Дьюк университетінің баспасы, 1998.