Кіріспе
Құқықтық ілім Мемлекеттік акті туралы ілім - бұл халықаралық құқықтағы принцип, оның негізінде бір мемлекеттің өз аумағында жасаған актілеріне басқа мемлекеттің ұлттық соттары қарсылық білдіре алмайды. АҚШ-тағы федералды жалпы құқықтың қағидасы ретінде, ол қолданылатын жағдайларда, АҚШ-тағы соттар басқа үкіметтің (формалды) егемендік актісінің өз аумағында орналасқан мүлікке қатысты жарамдылығы туралы шешім қабылдамайды. Мемлекеттік доктрина актісі көбінесе шетелдік егемендік сол шетелдік аумақта орналасқан АҚШ азаматының мүлкін иемденген жағдайларда қаралады (мысалы, ұлттандыру арқылы).
The act of state doctrine is a principle in international law whereby acts done by a state in its own territory cannot be challenged by the national courts of another state. As a principle of federal common law in the United States which states, in circumstances where it applies, that courts in the United States will not rule on the validity of another government's (formal) sovereign act with respect to property located within the latter's own territory. The act of state doctrine enters consideration most often in cases where a foreign sovereign has expropriated the property of a U. S. national located in that foreign territory (e. g. through nationalization).
Өмірбаян
Мемлекеттік доктрина актісі американдық заңға енген жағдайда Андерхилл қарсы Эрнандес, 1892 жылғы революцияда генерал Хосе Мануэль "Мочо" Эрнандес Венесуэланың қазіргі үкіметін қуып жіберді және талапкер Андерхилл тұратын және қала үшін су құбыры жүйесін басқаратын Сиудад Боливарды қолға алды. Америка азаматы Андерхилл Эрнандеске бірнеше рет шығу паспортын сұрады, бірақ оның өтініші қабылданбады, ал Андерхилл Сиудад-Боливарда қалып, су құбырын жүргізуге мәжбүр болды. Ақыры Эрнандес жеңілдеп, Андерхиллге АҚШ-қа оралуға рұқсат берді, онда ол Венесуэлада тұтқындалуы үшін шығынды өтеу үшін іс қозғады. Нью-Йорк соты айыпталушыны қолдап, Эрнандестің әскери қолбасшы ретінде әрекет еткенін анықтады, сондықтан оның әрекеттері Венесуэла үкіметінің әрекеттері болды. Сондықтан сот Андерхиллдің мемлекеттік ілімге негізделген үкіметтің талап-арызын тыңдаудан бас тартты. Сотта былай делінген: "Әрбір егемен мемлекет басқа мемлекеттердің тәуелсіздігін құрметтеуге міндетті, ал бір елдің соттары өз аумағындағы басқа мемлекеттің әрекеттерін қарастырмайды".
Banco Nacional de Cuba v. Sabbatino (Куба Ұлттық банкі)
Banco Nacional de Cuba v. Sabbatino, 2003 жылы АҚШ Жоғарғы Соты мемлекеттік ілім актісін мемлекеттік іс-әрекет халықаралық заңды бұзған жағдайда да қолданды. Бұл жағдай Кубаның қант өнеркәсібін мемлекет меншігіне айналдырып, оның өндірісін және басқа да компанияларды Куба революциясынан кейін өз бақылауына алғаннан кейін пайда болды. Бұл компанияларға қаржы салған көптеген америкалықтар Куба үкіметі басқаруды қолға алған кезде өз қаржыларын өтемақысыз жоғалтты. Алайда, АҚШ азаматтарының зардап шеккеніне қарамастан, Жоғарғы Сот Кубаның ішкі іс-әрекетінің жарамдылығын қабылдап, мемлекеттік ілім актісін қолдады және сондықтан АҚШ азаматтарының Кубаға қарсы жоғалтқан инвестициялары үшін талап арызын қабылдамады. Саббатино соты мемлекеттік доктрина актісінің негізін қайта қарастырды, ол билік бөлу тұжырымдамасында "конституциялық негізге" ие екенін атап өтті. Жоғарғы Сот 1964 жылы шетелдік мемлекет иелігінен айыру туралы дауларды шешу бойынша халықаралық стандарттар болмағандықтан, мұндай дауларды сот билігі шешпеуі керек деп түсіндірді, өйткені бұл шешімдер атқарушы биліктің сыртқы істерді жүргізуіне кедергі келтіре алады. Banco Nacional de Cuba v. Sabbatino, 376 U. S. 398 (1964) деген заңға сәйкес. Саббатино шешімі өте даулы және ілімдік айырмашылықтар, әкімшілік практика және көптеген сот ерекшеліктері Құрама Штаттарда ілімді қолдануды қиындатады. Марк Фельдман Ауызша тарих, Дипломатиялық зерттеулер және оқыту қауымдастығы, 50 б. https://adst. org/OH%20TOCs/Feldman. Марк. - Айтшы. pdf?swcfpc=1
Екінші Хиккенлупер түзетуі
Іс-әрекеттің нәтижесіне жауап ретінде Конгресс "Екінші Хикенлупер түзетуі" деп аталатын, заң жобасының иесі, Айова сенаторы Бурк Б. Хикенлупердің есімімен аталған, "Аталған заңға қарсы" заң жобасын қабылдады. Жалпы, Хиккенлупер түзетуіне сәйкес, соттар мемлекеттік ілім актісін шетелдік егемендіктің иелiктен айыру жағдайларын тыңдаудан бас тартуға кедергі ретінде қолдануға тиіс емес. Егер атқарушы орган сотқа мемлекеттік ілім актісін қарауды сұраса, себебі сот араласуы сыртқы саясат мүдделеріне зиян келтіруі мүмкін, онда ерекше жағдай бар: бұл тармақша (2) Президент мемлекеттік ілім актісін қолдануды АҚШ-тың сыртқы саяси мүдделері талап етеді деп анықтаған және осыған қатысты ұсыныс сол жағдайда оның атынан сотқа берілген кез келген жағдайда қолданылмайды.
this subparagraph shall not be applicable (2) in any case with respect to which the President determines that application of the act of state doctrine is required in that particular case by the foreign policy interests of the United States and a suggestion to this effect is filed on his behalf in that case with the court.
Англия құқығы
Шетелдік мемлекеттік акті ағылшын заңына сәйкес қолданылады. 2018 жылдың сәуірінде ағылшын коммерциялық соты бұл ереже ағылшын төрелікте де қолданылады деп шешті. [Англия заңына негізделген шығу тегі мен қолданысын түсіндіру үшін өңдеу]
Канадалық құқық
Невсун Ресурс Лтд / Арайя (2020) ісінде Канаданың Жоғарғы соты мемлекеттік ілімнің актісі Канада заңына қолданылмайтынын анықтады. Оның орнына, заңдар қақтығысы мен сот шектеуінің заңгерлік тәжірибесі мемлекеттік ілімнің актісін "толықтай қамтыды".