Кіріспе
Аляска мұнай кірістерінің тұрақты қоры – Аляска штатының Конституциясымен құрылған, мемлекеттік корпорация – Аляска тұрақты қоры корпорациясы (АТҚК) басқаратын тұрақты қор. Ол 1976 жылы Аляска штатының Конституциясының 9-бабы, 15-тармағына сәйкес, губернатор Джей Хаммонд пен Бас прокурор Аврум Гросс басшылығымен құрылды. 1976 жылдың ақпанынан 1980 жылдың сәуіріне дейін штаттың тұрақты қор активтерін Мемлекеттік кірістер департаментінің қазыналық бөлімі басқарды. 1980 жылы Аляска штатының заң шығарушы органы АТҚК-ны құрғанға дейін. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, қордың құны шамамен 64 миллиард долларды құрады, ол мұнай және кен өнімдерінен түскен кірістер есебінен қаржыландырылды және әр тұрғынға жылына шамамен 1600 доллар төледі (2019 жылғы шамамен). Қордың кірісінің басты мақсаты – тұрақты қор дивидендін (PFD) төлеу, көптеген авторлар оны негізгі табыс жүзеге асырылған жалғыз мысал деп көрсетеді.
The Alaska Permanent Fund (APF) is a constitutionally established permanent fund managed by a state owned corporation, the Alaska Permanent Fund Corporation (APFC). It was established in Alaska in 1976 by Article 9, Section 15 of the Alaska State Constitution under Governor Jay Hammond and Attorney General Avrum Gross. From February 1976 until April 1980, the Department of Revenue Treasury Division managed the state's Permanent Fund assets, until, in 1980, the Alaska State Legislature created the APFC. As of 2019, the fund was worth approximately $64 billion that has been funded by oil and mining revenues and has paid out an average of approximately $1,600 annually per resident (adjusted to 2019 dollars). The main use for the fund's revenue has been to pay out the Permanent Fund Dividend (PFD), which many authors portray as the only example of a basic income in practice.
Тарих
Алясканың Солтүстік беткейінен мұнай Транс-Аляска құбыр жүйесі арқылы нарыққа ағыла бастағаннан кейін көп ұзамай, Аляска Конституциясына енгізілген түзету арқылы Тұрақты қор құрылды. Ол инвестициялық қор ретінде жобаланған, онда мұнайдан түскен ақшаның кем дегенде 25 пайызы болашақ ұрпақтарға арналған жекелеген қорға салынбақ болған, олар енді мұнайды ресурс ретінде пайдалана алмайды. Бұл қор тек мұнай кірісінен ғана қаржыландырылады дегенді білдірмейді. Қорға мұнай компанияларының мүлкіне салынатын мүлік салығы мен мұнай корпорацияларының табыс салығы кірмейді, сондықтан ең төменгі 25 пайыздық салым, егер осы көздер де ескерілсе, шамамен 11 пайызды құрайды. Алясканың Тұрақты қоры мұнай кірісінің белгілі бір бөлігін Алясканың қазіргі және болашақ барлық ұрпақтарының игілігі үшін бөліп қояды. Көптеген азаматтар заң шығарушы органның 1969 жылы мұнай алаптарын жалға бергеннен кейін мемлекет алған 900 миллион долларлық бонусты тым жылдам және тиімсіз жұмсады деп ойлады. Осы ой мұнай кірісінің бір бөлігін тікелей саяси бақылаудан шығаруға деген ниетті күшейтті. Алясканың Тұрақты қоры корпорациясы Тұрақты қордың және басқа да мемлекеттік инвестициялардың активтерін басқарады, бірақ қор табысын жұмсау мәселесі заң шығарушы органның құзырында. Корпорацияның міндеті – қорды ең жоғары тиімділікпен және сақтықпен басқару, ал кейбір аляскалықтардың бастапқыда қалағандай, мемлекеттік жобаларды дамытуға арналған банк ретінде емес. Қор 1977 жылы 734 мың долларлық бастапқы инвестициядан 2015 жылдың 9 шілдесіне қарай шамамен 53,7 миллиард долларға дейін өсті. Өсімнің бір бөлігі тиімді басқаруға, бір бөлігі инфляциялық қайта инвестицияға, ал қалғаны өркендеу кезеңінде қосымша кіріс жинау туралы қабылданған заңнамалық шешімдерге байланысты болды. Әр жыл сайын қордың нақты табысы инфляцияға қарсы шараларға, операциялық шығындарға және жылдық Тұрақты қор дивидендіне бөлінеді. Қор Халықаралық мемлекеттік қорлар форумының мүшесі болып табылады және осы ретте мемлекеттік қорларды басқарудағы ең жақсы тәжірибелерге қатысты Сантьяго қағидаларына қол қойды. Қордың қазіргі бас инвестициялық директоры – Маркус Фрэмптон.
Аляска тұрақты қор корпорациясы
Аляска тұрақты қоры корпорациясы – Аляска штатының Аляска тұрақты қорының және заңмен белгіленген басқа қорлардың активтерін басқару және инвестициялау үшін құрылған мемлекеттік мекемесі. Вильям Г. Моран, төраға, 2018 жылы губернатор Уокер қайта тағайындады. Стив Ригер, орынбасар төраға, 2020 жылы губернатор Данливи қайта тағайындады. Корри Фейге, 2018 жылы губернатор Данливи тағайындады. Ол Табиғи ресурстар министріне бөлінген орынды иеленеді. Лусинда Махони, 2019 жылы губернатор Данливи тағайындады. Ол Кірістер министріне бөлінген орынды иеленеді. Этан Шутт, 2020 жылы губернатор Данливи тағайындады. Крейг Ричардс, 2021 жылы губернатор Данливи қайта тағайындады.
Steve Rieger, Vice Chair, reappointed 2020 by Gov. Dunleavy
Corri Feige, appointed 2018 by Gov. Dunleavy She holds the seat designated for the Commissioner of Natural Resources
Lucinda Mahoney, appointed 2019 by Gov. Dunleavy She holds the seat designated for the Commissioner of Revenue
Ethan Schutt, appointed 2020 by Gov. Dunleavy
Craig Richards, reappointed 2021 by Gov. Dunleavy
Жыл сайынғы жеке төлем
Бұл қордың АҚШ долларымен жылдық жеке төлемдер тарихы. Жыл Дивиденд сомасы (АҚШ доллары) Инфляцияға орай түзетілген дивиденд сомасы (АҚШ доллары) Ескермелер 1982 1 000,00 1 000,0 1982 жылғы 1 000,00 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1983 386,15 386,15 1983 жылғы 386,15 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1984 331,29 331,29 1984 жылғы 331,29 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1985 404,00 404,0 1985 жылғы 404,00 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1986 556,26 556,26 1986 жылғы 556,26 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1987 708,19 708,19 1987 жылғы 708,19 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1988 826,93 826,93 1988 жылғы 826,93 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1989 873,16 873,16 1989 жылғы 873,16 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1990 952,63 952,63 1990 жылғы 952,63 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1991 931,34 931,34 1991 жылғы 931,34 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1992 915,84 915,84 1992 жылғы 915,84 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1993 949,46 949,46 1993 жылғы 949,46 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1994 983,90 983,9 1994 жылғы 983,90 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1995 990,30 990,3 1995 жылғы 990,30 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 1996 1 130,68 1997 1 296,54 1998 1 540,88 1999 1 769,84 2000 1 963,86 2001 1 850,28 2002 1 540,76 2003 1 107,56 2004 919,84 919,84 2004 жылғы 919,84 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 2005 845,76 845,76 2005 жылғы 845,76 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 2006 1 106,96 2007 1 654,00 2008 2 069,00 Дивидендпен бірге 1 200 АҚШ доллары көлемінде Аляска ресурстарына төленген сыйлық 2009 1 305,00 2010 1 281,00 2011 1 174,00 2012 878,00 878,0 2012 жылғы 878,00 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 2013 900,00 900,0 2013 жылғы 900,00 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 2014 1 884,00 2015 2 072,00 2016 1 022,00 Дивиденд 2 052 долларға бағаланған, бірақ губернатор Билл Уокердің ветосы оны қысқарды 2017 1 100,00 Дивиденд 2 300 доллардан астам сомаға бағаланған, бірақ заң шығару шараларымен қысқартылды 2018 1 600,00 Дивиденд 2 700 долларға бағаланған, бірақ заң шығару шараларымен қысқартылды 2019 1 606,00 2020 992,00 992,0 2020 жылғы 992,00 доллар шамамен қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең 2021 1 114,00 2022 3 284,00 Дивидендтің 662 доллары энергиялық жеңілдік ретінде салықтан босатылды 2023 1 312,00
Конституциялық бюджеттік резерв
Конституциялық бюджеттік резерв (КБР) – 1991 жылы мұнай бағасына байланысты өзгеретін мұнай түсімдерінің құбылмалылығынан туындаған мәселелерді жеңілдету үшін құрылған Тұрақты қордың қосалқы қоры. КБР-ға түсімдер мемлекетке тиіс болған өтелмеген салықтар мен басқа да кірістерден құралады. КБР-дан жалпы қорға қаражат алу үшін заң шығарушы органның әр палатасының 3/4 дауысы қажет, және ол қаражат қайтарылуы тиіс. Бүгінгі күнгі жағдай бойынша, мемлекеттік шығыстардың тұрақты деңгейін сақтау үшін жалпы қор КБР-ға шамамен 4 миллиард доллар қарыз жинады. КБР-ға қарыздың мөлшері оны қайтару мүмкіндігіне күмән тудырады. КБР жалпы қордың тапшылығы уақыт өте келе өзгермейді деген болжамға негізделген (осы арқылы қайтарулар, алынулармен теңестіріледі). Бұл қателік деп санайтын сыншылар, мемлекет КБР қаражатын бюджетті қысқартудан, қарызды мойындаудан немесе салықтарды арттырудан жалтарту үшін пайдаланады деп айыптайды. Олардың пікірінше, мұнай түсімдерінің төмендеуі және шығындардың өсуі салдарынан қайтарулар, алынулардан кем болып, КБР-дың күйреуіне әкелуі мүмкін. Бұрынғы сенатор Дейв Донли (R, Анкоридж) КБР қаражатын жұмсау үшін қажетті жоғары дауыс беру талабының (әр палатаның 3/4-і) күтпеген және теріс салдары бар екенін мойындады. Бұл жоғары дауыс беру талабы КБР-дан қаражат алу сирек болсын деген мақсатта енгізілген, бірақ іс жүзінде мұндай алулар жиі болып жатыр. Донли түсіндіргендей, бұл жоғары дауыс беру талабы азшылық партияны (2000-2007 жылдары Демократиялық партия) күшейтеді, олар өздеріне қажеттілерді «Рождестволық ағаш заңы» арқылы (көпшілік пен азшылыққа да сыйлықтар) өз дауыстарының орнына ала алады (әдеттегі 51% дауыс беру ережесімен азшылық дауыстары қажет емес). Донли осылайша екі партияның да КБР қаражатын жиі жұмсау үшін жоғары дауыс беру талабын қалай пайдаланатынын түсіндіреді.
Дивидендтер мен шығындар
Тұрақты қор дивидендтерді төлегеннен кейін де үлкен артықшылықтар жасаса, мемлекеттік жалпы қор айтарлықтай тапшылықпен жұмыс істеді. Дегенмен, екі қордың – Жалпы және Тұрақты қордың – біріктірілген есебі көбінесе артық көрсеткішті көрсетеді. Қордың бастапқы мақсаттары оның құрылуы кезінде нақты айқындалмаған, сондықтан Қордан түсетін табыстың қазіргі және күтілетін мемлекеттік бюджет тапшылығын жабуда қандай рөл атқаруы тиіс дегенде келісім жоқ. Бірақ, кейбір адамдар бастапқы ниет – уақытша мұнай байлығы аяқталғаннан кейін мемлекеттік басқаруды қаржыландыру болды дейді, ал басқалары Қордың мақсаты 1976 жылы құрылғаннан кейін, 1982 жылы дивиденд бағдарламасы басталғанда өзгергенін атап өтеді. Қоғамдық пікір дивиденд бағдарламасын күшті қолдайды. Шындығында, 1999 жылы мұнай бағасы барреліне 9 долларға дейін төмендегенде, Алясканың мұнай жөніндегі кеңесшісі Дэниел Ергин «алдағы уақытта» бағаның төмен қалуын болжағанда, штат азаматтарына кеңес беру үшін дауыс беруге ұсынды: үкімет Қордан түсетін табыстың «бір бөлігін» мемлекеттік мақсаттарға жұмсауға бола ма? Губернатор Ноулз, вице-губернатор Олмер және көптеген басқа да сайланған шенеуніктер «иә» деп дауыс беруге шақырды. Науқанға жұмсалған қаржы «иә» жақтастарына айтарлықтай артықшылық берді. Осыған қарамастан, халық шамамен 84% «жоқ» деп дауыс берді. (Мұнай бағасы Ергиннің болжамынан екі аптадай кейін барреліне 60 доллардан асып кетті, бірақ өндірілген көлемі азаюда.) Дивиденд бағдарламасына деген сенім осыншалықты күшті болғандықтан, ол дивидендтің жалғасуын және Қордың негізгі капиталын сақтауды қамтамасыз етеді, себебі дивиденд төлемдеріне кері әсер ететін кез келген шара бүкіл халық үшін шығын болып есептеледі. Яғни, Қордың жылдық табысын иеленгісі келетін заң шығарушылар, халықтың дивидендін азайтуға әкелетін шаралардың жоғары саяси құнымен шектеледі.
Нарықтық құнның пайызы (POMV) ұсынысы
2000 жылы APFC Қамқоршылар кеңесі Тұрақты қордың басқару жүйесін Нарықтық құнның Пайыздық үлесі (PoMV) әдісіне өзгертуді ұсынды, бұл мемлекеттік конституцияға түзету енгізуді қажет етеді. PoMV ұсынысы бойынша, қордан шығарылатын қаражат жыл сайын қор құнының бес пайызынан аспауы тиіс, және осы қаражат Заң шығарушы органның қалауынша жұмсалады. Қазіргі уақытта Заң шығарушы орган қордың барлық түскен табысын игеруге құқылы. Алдын ала мақұлданбаған ұсыныстар осы бес пайыздық қаражаттың жартысы дивидендтерге, жартысы мемлекеттік шығындарға жұмсалатынын көрсетіп тұр, бірақ PoMV Заң шығарушы органда қолдау таппады, себебі көптеген депутаттар PoMV-ді осындай саяси тұрғыдан ұнамсыз шығындар ұсыныстарымен тығыз байланысты деп есептеді. Көптеген аляскалықтардың (1999 жылы 84%) пікірінше, үкіметтің қорға араласуына жол беруге болмайды, әсіресе егер бұл үкімет қордың табысын жұмсауы мүмкін болса. 2015–2017 жылдары PoMV әдісі тағы да қарастырылды. Солтүстік Slope мұнайының нарықтық бағасы 2014 қаржы жылында орташа есеппен бір баррелі 107,57 доллар болса, 2017 қаржы жылында 50,05 долларға дейін төмендеді. Бұл баға өзгерісі мемлекеттік кірістердің 80 пайызға төмендеуіне және миллиардтаған долларлық бюджет тапшылығына әкеп соқты. Заң шығарушы органның екі палатасы да Тұрақты қордың орташа қалдығының 5,25 пайызын (соңғы алты жылдың алғашқы бес жылының орташа көрсеткіші) жыл сайын алуды көздейтін заң жобасын қабылдады. Формула орташа мәнге негіделгендіктен, нақты алу шамамен 4,2 пайызды құрайды, бұл қордың құнын сақтауға жеткілікті, өйткені қор жыл сайын 9 пайызға жуық табыс әкеліп отыр. Заң шығарушы орган екі сессия бойы осы пайызды мұқият зерделеп, консенсусқа келді. Бұл алудан 2019 қаржы жылында 2,7 миллиард доллар түсуі күтілуде, және Тұрақты қордың қалдығымен бірге бұл көрсеткіш өседі. Алайда, негізгі келіспеушілік дивидендтің мөлшеріне қатысты: Заң жобасының Өкілдер палатасы нұсқасында үкіметке жұмсалатын қаражат 5,25 пайызды құрайды (дивидендтерге 33%, мемлекеттік қызметтерге 67%), сонымен қатар Тұрақты қордың инфляцияға қарсы қорғау үшін қосымша 0,25 пайыз қаражат тартылады. Бұл 2,7 миллиард доллар (үкіметке жұмсалатын 1,8 миллиард доллар, дивидендтерден таза 900,9 миллион доллар – әр аляскалыққа шамамен 1250,00 доллар), және бұл сома қордың құнымен бірге өседі. Сенаттың заң жобасы Өкілдер палатасының ұсынысындағыдай 5,25 пайызды қолдайды, бірақ дивидендтерге бағытталатын қаражаттың үлесі 25 пайызды құрайды. Бұл да 2,7 миллиард долларды құрайды, бірақ мемлекеттік қызметтерге 2 миллиард доллар, ал дивидендтерге 700 миллион доллардан аспайтын сома – әр адамға шамамен 1000,00 доллар бөлдіріледі, және бұл сома қордың құнымен бірге өседі. Мемлекеттік Кіріс департаментінің болжамына сәйкес, мұнай табысы 2027 қаржы жылына дейін өзгермейді, ал дәстүрлі бюджет резервтері 2019 қаржы жылына дейін таусылуы мүмкін. Бірақ Тұрақты қордың құны 60 миллиард доллардан асып түсетіндіктен, бюджет тапшылығын айтарлықтай азайтуға болады. PoMV ұсынысы тапшылықты толық жаба алмайтындықтан, заң шығарушы орган мүшелері салық заң жобасын да қарастыруда.
Әсері
2018 жылғы мақалада Алясканың тұрақты қорының "дивидендісі жұмыспен қамтуға әсер етпегені, ал жартылай жұмыспен қамтылуды 1,8 пайыздық тармаққа (17 пайыз) арттырғаны" анықталды. Біздің нәтижелеріміз көрсеткендей, жалпы және тұрақты ақшалай төлемдер жиынтық жұмыспен қамтуды едәуір төмендетпейді. 2019 жылғы зерттеуде "[Алясканың тұрақты қорынан] төлем жасалған күні есірткіге тәуелділік жағдайлары 14%-ға, ал келесі төрт аптада 10%-ға артқан. Бұл көрсеткіш мүліктік қылмыстардың 8%-ға төмендеуімен өтемалданады, бірақ зорлық қылмыстары өзгеріссіз қалды. Дегенмен, жылдық есеп бойынша төлемнен туындаған қылмыстық белсенділіктің өзгеруі шамалы. Құны бағаланған шығындар төлемнің жалпы сомасының өте аз бөлігін құрайды, бұл жалпы ақшалай төлемдер бағдарламасының қылмысқа байланысты алаңдаушылықтары негізсіз болуы мүмкін екенін ұсынады.