Кіріспе
Мавритания мен Сенегалдың құлдырап бара жатқан бербер тілі Зенега (өзіндік атауы: Tuẓẓungiyya немесе āwӓy ən uẓ̄nӓgӓn) – қазіргі уақытта Мавритания мен Сенегалдың солтүстігінде бірнеше жүз адам ғана сөйлейтін, жойылуға жақын бербер тілі. Зенега бербері Мавританияның оңтүстік-батысындағы Медердра қаласынан бастап Атлантика мұхитының жағалауына дейін және Сенегалдың солтүстігінде ана тілі ретінде қолданылады. Бұл тіл Мавритания үкіметі тарапынан мойындалған. Ол Марокко мен Алжирдегі басқа бербер тілдерімен негізгі тілдік құрылымын бөліседі, бірақ ерекше ерекшеліктері айқын түрде өзгеше. Шындығында, Зенега – қазірге дейін сақталған бербер тілдерінің ең ерекшесі болып саналады, оның дыбыстық жүйесі айтарлықтай өзгеше, ал > және > сияқты дыбыс өзгерістерінен одан да алыстатылған, сондай-ақ глотталық үнсіздердің түсіндіруге қиын көптігі бар. Зенега атауы ежелгі бербер тайпасы Изнаген (Iẓnagen) –нан шыққан, олар араб тілінде Санхаджа деп белгілі. Адриан Румның «Африкалық жер-су атаулары» еңбегі Мавританиядағы кейбір жер-су атауларының Зенегамен байланысты болу мүмкіндіктерін көрсетеді.
Zenaga (autonym: Tuẓẓungiyya or āwӓy ən uẓ̄nӓgӓn) is a Berber language on the verge of extinction currently spoken in Mauritania and northern Senegal by a few hundred people. Zenaga Berber is spoken as a mother tongue from the town of Mederdra in southwestern Mauritania to the Atlantic coast and in northern Senegal. The language is recognized by the Mauritanian government. It shares its basic linguistic structure with other Berber idioms in Morocco and Algeria, but specific features are quite different. In fact, Zenaga is probably the most divergent surviving Berber language, with a significantly different sound system made even more distant by sound changes such as > and > as well as a difficult to explain profusion of glottal stops. The name Zenaga comes from that of a much larger ancient Berber tribe, the Iznagen (Iẓnagen), who are known in Arabic as the Sanhaja. Adrian Room's African Placenames gives Zenaga derivations for some place names in Mauritania.
Қосындылар
Еріндік-тістікАльвеолярлықАльвеолдық/ЖұдырықтықЖұдырықтықЖұдырықтықЖақсұйықтықФарингеалдықГлотальдықЖай, дауыссыз, дауыстыТырнақталған, дауыссыз, дауыстыМұрындықДірілдемеліЖандықЖақын дауысты
+Екі еселенген дауыс ЕріндікАльвеолярлықАльвеолдықЖұдырықтықЖақсұйықтықЖай, дауыссыз, дауыстыТырнақталған, дауыссыз, дауыстыМұрындықЖандықДірілдемелі
[v] дыбысы /f/ дыбысының бір түрі ретінде естілуі мүмкін. [tˤ] және [sˤ] дыбыстары жиі кездеспейді. /ħ, ʕ/ көмей дыбыстары араб тілінен алынған сөздерде естіледі.
+Geminated consonantsLabialAlveolarPost alveolarPost palatalVelarplainphar. PlosivevoicelessvoicedFricativevoicelessvoicedNasalLateralTrill
[v] can be heard as an allophone of /f/. Sounds [tˤ] and [sˤ] occur marginally. Pharyngeal sounds /ħ, ʕ/ are heard from Arabic loanwords.
Диалектілері
Зенега ішінде маңызды диалектілік айырмашылықтар бар, әсіресе Ид аб-Лахсен және Тендга диалектілері арасында.