Кіріспе

Клан МакЛеодтың басшыларының мұралық заты Феялар туы (Шотланд гаэл. Am Bratach Sìth) - Клан МакЛеодтың басшыларының мұралық заты. Ол Дунвеган замогында басқа да елеулі мұралық заттармен бірге, мысалы Дунвеган кубогы және Сэр Рори Мордың мүйізімен бірге өткізіледі. Әншілер туы келт жұлдыздарының көптеген дәстүрлері және оған байланысты сиқырлы қасиеттерімен танымал. Ту жібектен жасалған, сары немесе қоңыр түсті, ал екі жағы төрт бұрышты. Соңғы екі ғасырда көптеген рет тексерілген, ал жағдайы біршама нашарлаған. Ол жыртылған және сынық, өте нәзік болып саналады. Тудың үстінде қызыл "эльф нүктелері" орналасқан. XIX ғасырдың басында байрақта кішкентай айқыштарды да орнатты, бірақ олар қазір жоқ. Тудың жібектері Қиыр Шығыста пайда болған деп айтылады, сондықтан өте құнды болды, бұл кейбіреулерді ту қандай да бір маңызды жәдігер болуы мүмкін деп сендірді. Басқалары желекті крест жорықтарымен немесе тіпті Британ аралдарындағы түрлі викинг басшылары қолданған деп айтылатын қарға байрағымен байланыстыруға тырысты. Тумен байланысты көптеген дәстүрлер мен әңгімелер бар, олардың көпшілігі оның сиқырлы қасиеттері мен құпия шығу тегімен байланысты. Тудың пайда болуы: сәбиге әулиеге жұлдыздар сыйлық ретінде; әулиеге жұлдыз сүйіктісімен бірге; зұлым рухты жеңгені үшін сыйлық ретінде. Әнші-жандықтың түрлі күші: кланның әскери күшін көбейту қабілеті; белгілі бір клан адамдарының өмірін құтқару қабілеті; ірі қара малдың обасын емдеу қабілеті; құнарлы болу мүмкіндігін арттыру қабілеті; және Дунвеган көліне селеу әкелу қабілеті. Кейбір дәстүрлер бойынша, егер желек үш реттен артық ашылып, желбіретілсе, ол жоғалады немесе мәңгілік күшінен айырады. ХІХ ғасырдың басында сақталған кланның дәстүрі, Әншілер Туын тұқым қуалайтын туысқа қалай сеніп тапсырғанын айтады. Тек осы отбасының үлкен еркек баласына ғана туықты көтеруге рұқсат етілді; алғашқы тұқым қуалайтын туықты алып жүретін адамға Ионаның қасиетті аралында басшылардың қабіріне жерлеу құрметін берді. Дәстүр бойынша, 15-ші және 16-шы ғасырларда байрақ бірнеше кландық шайқаста ашылған; байрақтың сиқырлы күші кем дегенде бірін жеңген деп айтылады. 19-ғасырдағы тағы бір дәстүр MacLeod кланының құлдырауын алдын ала айтқан пайғамбарлықпен байрақты байланыстырды; бірақ ол сондай-ақ "қазақ болашақта" клан өзінің күшін қайтарып, ар-намысын бұрынғыдан да жоғары көтереді деп пайғамбарлық етті. XX ғасырдың ортасында Әншілер туы Дунвеган замонындағы өртті сөндірді және Екінші дүниежүзілік соғыста бомбалау миссиясын ұшқан әскерилерге сәттілік берді.

Сипаттама

XIX ғасырда жазушы Рев. Норман Маклиод (17831862) 1799 жылы балалық шағында Әншілер Туын көргенін еске алды (төмендегі тиісті бөлімді қараңыз). Ол сол кездегі тудың алтын жіптен жасалған айқышқа және бірнеше "эльфтік нүктелерге" тігілгенін сипаттады. Н. МакЛоуд байрақ тексерілген кезде, уақыт өте келе оның бөлшектері алынып тасталғанын еске алды; соншалық, кейінірек өмірінде ол байрақ әлі де бар деп сенбеді. Джон Фрэнсис Кэмпбелл 1871 жылы туды көріп, оны "қызыл түсті фигуралар мен дақтармен сары түсті шикі жібектен жасалған" деп сипаттады. Туды ХХ ғасырдың басында А. Дж. Оның айтуынша, жібек Сирияда немесе Родоста тоқылған, ал дарн - Таяу Шығыста жасалған. Оның ойынша, тудың бастапқы күйінде өте құнды, мүмкін, әулие шапанының реликвиясы сияқты. Бұл зерттеу кезінде МакЛеодтар XI ғасырда Константинополде біраз уақыт өткізген Харальд Хардраданың ұрпағы екендігіне сенді. Осы сенімге сәйкес, туы Гарральд Хардрададан Леод кланының атақты ата-бабасына берілуі мүмкін деген болжам айтылды. Бұл жерде басқа да елеулі мұралар бар, мысалы, Данвеган кубогы мен Сэр Рори Мордың мүйізі.

Томас Пеннант (1772)

1772 жылы Томас Пеннант Хебрид аралдарын аралап, кейіннен өзінің саяхаттары туралы баяндама жариялады. Скай аралына барған кезде Пеннанттың байқаған бір нәрсесі - бұл Әншілер туы. Пеннанттың айтуынша, тудың аты "Браолаух ши" болып, оны МакЛеодтарға феялардың патшасы Оберонның әйелі Титания "Бен ши" берген. Титания байрақты үш рет көтергенде пайда болатын күшпен жарылқады. Үшінші рет байрақ пен оны көтерген адамды көрінбейтін бір зат алып кетеді, олар енді қайтып көрінбейді. "Клан и Файтер" отбасысының міндеті - туды алып жүру болды, ал олардың қызметі үшін олар Брэкадалдегі еркін жерлерге ие болды. Пэннант байрақтың үш рет жасалғанын айтып берді. Бірінші рет МакЛеодтар мен Кланранольдтың Макдональдтары арасындағы теңсіз шайқаста болды. Байрақ көтерілген кезде Маклаудтың әскері он есе көбейді. Екінші рет туы кланның әйелінің өмірін сақтап қалу үшін ашылды, осылайша кланның мұрагері құтқарылды. Содан кейін Пеннант туының үшінші рет көтерілгенін, өз өмірін сақтап қалу үшін жасалғанын мәлімдеді. Ол сол кездегі тудың өте бүлінгенін, Титания оны қайтарып алуға тұрарлық емес деп ойлаған көрінеді. Пеннант сонымен қатар МакЛеодтың скандинавтық ата-бабалары бар деген сенімге және Британ аралдарында викингтер қолданған сиқырлы қарға байрақтарына назар аударды.

Ту туралы XIX ғасырдағы қолжазбалар

Әнші-флагтың дәстүрлі тарихының көп бөлігі қолжазба түрінде сақталған. ХХ ғасырдың басында Фред Т. МакЛеод 1800 жылы жазылған бір қолжазбаны атап өтті, ол туы туралы ең егжей-тегжейлі сипаттама деп есептеді. Фред Т. МакЛеод келтірген оқиға Баннатин қолжазбасында кездесетін оқиғамен бірдей, ол МакЛеод кланының дәстүрлі тарихын құжаттандырды. Баннатин қолжазбасы 1830-шы жылдары жазылған, бірақ ол ертерек дәстүрлерге негізделген деп есептеледі.

Сипаттама

1800 жылы қолжазбада МакЛеод кланының құрметі мен өмір сүруінің өзі Әулиелер туын сақтауға байланысты деп есептелді. Байрақ көтерілген кезде оны күзетуге тек "адамзаттың ең жоғары және таза қаны" және ең атақты батырлар ғана таңдалды. Сол он екі адам семсерін қолдарына ұстап, әрдайым алдыда тұрған әміршінің артында тұрып жатты. Бір отбасы туынан туындайтын туыны ұстайтын адамдарды шығарды; және осы отбасының ең үлкен еркегі ғана туыны көтере алатын. Бұл отбасы "Тормад Вик Вурхие кланы" ("Муркхадтың ұлы Тормодтың балалары") деп аталды және Сиол Торкайлдан тарады. Бұл отбасының тұңғышы Айона аралында кланның басшысымен бірге жерленген. Екінші және соңғы алып жүруші - Роделдегі Санкт-Клемент шіркеуінде жерленді. Бұл адамның сүйегін керемет ескерткіш жауып тұрды; оның денесі қойылған тас сандық алты фут тереңдікте болды. Оның қақпағынан екі метрдей жерде жылжымалы темір тор тұрды. Оның ұрпақтары да осы табытқа қойылды. Бұл дегеніміз, жаңадан қайтыс болған адамды салғанда, оның сүйектері мен шаң-тозаңдары төмендегі табытқа сіңіріліп, тесік арқылы өткізілетінін білдіреді. Қолжазбаның авторы өз әкесі заманында осы отбасының соңғы еркегі осылай жерленгенін айтады. Сонда қабірді оның қызы бекітіп қойды. 1800 жылы қолжазбада бұл отбасы жойылғанға дейін өте кедей болды. Р. С. МакЛеод Иона аббатшылығындағы МакЛеодтың мүсіні кланның алғашқы басшыларының, сондай-ақ Уильям Дубдың және аталған штандартты тасымалдаушының жерленуін белгілеуі мүмкін деп болжады. Уильям Дуб Ионада жерленген соңғы Маклеодтық бас болған деп саналады; оның ұлы Аласдейр Кротак (14501547), Харристегі Сент-Клементс шіркеуінде жерленген.

Глендейл шайқасында өрбіген

Баннатин қолжазбасына сәйкес, Әншілер туы Глендейл шайқасында да ашылған, бұл қолжазбада шамамен 1490 жылы болған деп айтылған. Осы қақтығыстың бір кезеңінде Харрис пен Данвеганның МакЛеодтары мен Льюис МакЛеодтары басқыншы МакДональдтарға жол берудің алдында болды. Дәл осы сәтте Харис пен Данвеганның МакЛаудтар әулетінің басшысы Аласдейр Кротактың анасы Әншілер Туын көтерілуді бұйырды. Нәтижесінде екі МакЛаод кланы да қаһарланып соғысты қайтадан бастады және үлкен шығынға қарамастан, ақырында жеңіске жетті. МакЛаудтың қаза тапқандарының арасында байрақты көтеріп жүретін Пол Дуб болды, ол өлімге дейін жанжал кезінде Әнші байрағын көтеріп жүрді. Баннатин қолжазбасында Пауыл Дубтың 1800 жылы қолжазбада берілгенге ұқсас металл тормен терең тас табында құрметпен жерленгені баяндалады. Баннатин қолжазбасының авторы әр түрлі байрақты көтергендердің осы қабірге жерленгенін және жазушының өз бабасының 18 ғасырда соңғы рет өткен дәстүрді көргенін айтады. Баннатин қолжазбасында қабір Роделдегі Сент-Клемент шіркеуінің солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан деп жазылған. Р. С. МакЛеод мұндай табуттың немесе қабірдің ешбір ізін таба алмағанын атап өтті, бірақ ол оны қабырғаға көміп немесе қабырғаға салып қойған болуы мүмкін деп болжады.

Шығармашылық аңыз

1800 ж. қолжазбасында Әулие туының шығу тегі туралы аңыз бар. Бұл аңыз қасиетті жерге крест жорығына аттанған МакЛаодқа қатысты. Меккейд үйге қарай сапарға шыққанда Палестина шекарасындағы қауіпті таулы асудан өтуге тырысты. Мұнда ол тамақ пен баспана берген бір ермекті кездестірді. Шілденуші МакЛеодты жонықты қорғайтын қауіпті рух туралы ескертті, ол шынайы сенушілерді жоя алмайтын. Алайда, Шынайы айқышқа бір бөлшектің және ермектің белгілі бір нұсқауларының көмегімен МакЛеод "Ол шайтанды" жеңе алады, оны "Нейн Фаипен немесе Күн күркірі қызы" деп атайды. Ол кейбір достарына жынның білуге тілеген құпиясын жеткізгені үшін МакЛаодқа "Кланның болашақ тағдырын" ашты. 1800 жылы қолжазбаның авторы бұл білімді осы адамның отбасы жойылғанға дейін сақтаған деп мәлімдеді. Содан кейін рух МакЛойдке оның белбеуін беріп, оны байраққа айналдыруды тапсырды. Содан кейін МакЛауд өзінің найзасын ту бағанасы ретінде қолданды. 1800 жылы қолжазбаның авторы найзаның жоғалғанын және МакЛеодқа жеткізілген құпиялар мәңгілікке жоғалғанын айтты. Жазушы сондай-ақ, "Әулие туы" туындысының шығу тегі туралы өз пікірін білдірді. Жазушы байрақ, ең алдымен, Киелі жерде қолданылған байрағы ретінде пайда болғанын және оны аңызда бейнеленген кейіпкер үйге әкелгенін айтты. 1705 жылы шілдеде оның Tormod есімді ұлы дүниеге келді.

1800 жыл шамасында жарым-жартылай орындалған пайғамбарлық

Өмірінің соңына таман жазушы Норман МакЛоуд (17831862) қыздарының біріне туысқа қатысты ескі гельдік пайғамбарлықты естігенін және оның балалық шағында болған оқиғалар пайғамбарлықтың ішінара орындалғанын көрсеткен мысалдар ретінде баяндалған. Бұл пайғамбарлықтың қысқаша нұсқасы XIX ғасырдың аяғында оның бір ұлының өмірін баяндаған жазбада басылып шықты. Көп ұзамай 1878 жылы Александр Маккензи Н. Маклиодтың нұсқауы бойынша пайғамбарлық Коинх Одхардың (брахан көруші деп танымал) пайғамбарлықтарының бірінің бөлшекті есімі болуы мүмкін деп ұсынды. Н. МакЛоудтың пайғамбарлық туралы әңгімесі былай: МакЛоудтар отбасы туралы мен айтып берер жағдайдан кем дегенде жүз жыл бұрын пайғамбарлық етілген. Мен айтып отырған пайғамбарлықта, Норманның, үшінші Норманның ('Tormaid nan' tri Tormaid'), қатты сүйекті ағылшын әйелінің ('Mac na mnatha Caoile cruaidh Shassanaich') ұлы, кездейсоқ өліммен құритынын; MacLeod 'Maidens' (MacLeod елінің жағалауындағы белгілі бір тастар) Кемпбелдің меншігіне айналған кезде; Қасқырдың сарайларының бірінде төл болған кезде, әсіресе, Әулие сиқырлы байрағы соңғы рет көрінген кезде, MacLeod отбасының даңқы кетеді; Еліміздің үлкен бөлігі басқаларға сатылуы керек, сондықтан шағын 'курраг немесе қайық' барлық MacLeod атын Dunvegan кездері арқылы алып жүреді; бірақ басқа бір алыс Джон, ол иеліктерді құтқарып, құрметті биліктерді көтереді және үйдің орныннан жоғары көтереді. Н. Маклиод бала кезінде Дунвеган қаласында жұмыс істейтін ағылшын теміршісімен жақын болғанын айтып берді. Бір күні Smith оған құпия түрде айтты, туы бар сандық келесі күні таңертең мәжбүрлі түрде ашылуы керек еді, және ол Гектор Макдональд Бьюкененнің Smith қажетті құралдармен қамалға баратынын ұйымдастырғанын айтты. Н. Маклеод Бьюкененнен қатысуға рұқсат сұрады және оған ешкімге, әсіресе басшыға, не істеуге болатынын айтпау шартымен рұқсат берілді. Келесі күні таңертең сандықты күшпен ашып, ағаш қоршаудың ішінде туы бар екені анықталды. Н. Маклиод сол кездегі туды төрт бұрышты формадағы матадан жасалған, алтын жіппен жасалған кресттермен және оған тігілген бірнеше "эльфтік нүктелермен" сипаттады. Байрақ тексерілгеннен кейін, оны қайтадан қоршауына салып қойды. Н. МакЛоудтың айтуынша, осы уақытта бас әміршінің мұрагері Норманның теңізде қаза тапқаны белгілі болды. Н. Маклеодтың айтуынша, шамамен сол уақытта Маклеодтың қыздары Энсейдің Кэмпбеллге сатылды. Ол сондай-ақ, қамалдың батыс мұнарасында тұратын төлді балаларымен бірге көргенін айтты. Н. Маклиод пайғамбарлықтың ең нашар бөлігі орындалмай қалғандығына және оның негізгі отбасы әлі де ата-бабаларының жеріне иелік еткеніне қаншалықты риза екенін айтты. ХХ ғасырдың басында жазған Р. К. МакЛеод бұл пайғамбарлық орындалғандай көрінді. Сол кезде Маклиодтың басшысы өзінің үйінде өз кланынан бірде-бір ер адам жалға алушы болған жоқ; сонымен қатар, Іан Брейк есімді отбасы мұрагері Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. Р. К. МакЛеод пайғамбарлықта "Джон Брек" (гейл: Иан Брек, "Бөртпелі Иан") отбасының байлығын қалпына келтіретінін айтты. Р. К. МакЛеод, Иен Бректің "оның нәсілі ежелгі күндері даңққа ие болған адалдық пен батылдықты жоғалтпағанын көрсетті" деп, ұлының жоғалуына өкіне отырып, бұл әлі де болуы мүмкін деген сенімін білдірді.

Уолтер Скотт, 1814 жыл

1814 жылы сэр Уолтер Скотт Данвеган қамалына барғанда, ол аймақ пен кланға қатысты бірнеше дәстүрлі аңыздарды білді. Оған Әнші байрағының үш сиқырлы қасиеті бар екені айтылды. Біріншісі, ол жауынгерлердің санын көбейтті. Екіншісі, оны төсекке жапқанда, әйелдің ұрық алуына септігін тигізеді. Үшіншісі - көлге селеу әкелгені.

Әдебиеттің әндері

Р. С. МакЛеод жоғарыда аталған "әдеби ғашықтар" дәстүрін басқа бір бейнетпен байланысты деп санайды. Бұл дәстүр 19 ғасырдың соңғы жартысында клан барды болған Нил МакЛеодтан бастау алған; ол бұл дәстүрді "МакЛеод еліндегі" бірнеше қарт әйелдерден алған. Бұл салтты тақпақ бойынша, күзгі бір түнде бір сұлу қаз өлең Дунвеган қамалына келіпті. Ол бірнеше жабық есіктен өтіп, бас ұрпағының сәбиі жатқан балабақшаға кірді. Бөлмеде отырған бала күтуші қыз да сиқырдың әсерінен құдіреті жоқ болып қалды. Ол тек перидің сәбиді тізесінде алып, оған ұйқы әнін айтып жатқанын ғана көруіне мүмкіндік алды. Бұл ән өте керемет болды, ол бала күтушінің жадында сақталды, кейін ол баланы осы әнді айтып ұйықтатты. Р. К. МакЛеодтың айтуынша, уақыт өте келе бұл әнді әндеген отбасылардың кез келген сәбиі жұлдыздардың күшімен қорғалады деп сенді. Бір кездері бұл отбасында осы әнді айта алмайтын медбикелер жұмыс істемейтін. Содан кейін 200 жыл өтті, содан кейін қалада бірде-бір басшы туылмады, ал жұлдыздың биін ән айту әдетінің орындалуы тоқтады, бірақ Р.С. МакЛеодтың айтуынша, мүлдем ұмытылмады. Р. С. МакЛеод 1847 жылы қалада бала күтуші қыздың бұл әнді оның кішкентай ағасы үшін жырлағанын мәлімдеді, ол кейіннен кланның 27-ші басшысы МакЛеодтың сэр Реджинальд МакЛеод (18471935) болды.

Әдеби музыка

Р. К. МакЛеодтың тағы бір риуаяты бойынша, клан басшылығының мұрагері туғаннан кейін белгілі бір оқиғалар орын алған. Бұл оқиғадан кейін Дунвеган қасабасында қуаныш болғандығы және сәбидің мейрамханасы төменгі залдағы мерекелерге қатысуға асыққандықтан, ол сәбиді бөлмесінде жалғыз қалдырды. Баланың жылап оянған кезде, ешкім оны өз бөлмесінен естімеді, бірақ жұлдыздар тобы пайда болып, сәбиді жұлдыздық туға орады. Сол кезде төмендегі қонақасы бар әулет өкілдері баланы көруді талап етті. Қызметші қызға баланы әкелуге бұйрық берілді. Ол ұлды байраққа орап алып шықты. Бөлмеде үш рет кланды құтқаратын күш бар екенін жариялаған әулиелер әнін естіді. Ән аяқталғаннан кейін, толған бөлмеде үндеу болды, байрақ сәбиден алынып, сандыққа жабылды, содан бері сақталып келеді.

Шығыс шығу тегі

Р. К. МакЛеод 1800 жылы қолжазбада кездесетінге ұқсас тағы бір дәстүрді атап өтті. Бұл нұсқаға сәйкес, МакЛауд крестоносцы әскеріне қосылып, Киелі жерге барды. Шөл далада жүргенде ол бір сиқыршыға тап болды, одан қашып құтылды. Содан соң ол өзенге тап болып, оны сағадан өтіп барады. Алайда судан бір қалыңдық пайда болып, оның жолын тосады. Бір-бірімен күрескеннен кейін МакЛауд қасқырды жеңіп, өзеннен өтті. Содан кейін ол қызбен дос болады. Олар бөлінгенге дейін, қалыңдық оған қорап иістенген ағаш берді; Бұл қорап, ол оған айтты, бірнеше басқа кіші қораптар, бір-біріне сәйкес келетін. Ол оған ең ішкі қорапта сиқырлы байрақ бар екенін айтты, оны желбіреткенде қарулы адамдар әскері оның иесіне көмектеседі. Әнші МакЛаудты ескертті, егер ол бір жыл мен бір күн ішінде қорапты ашса, онда оның жерінде егін өспейді, мал да, балалар да тумайды. MacLeod үйге оралғанда ол бастығының әйеліне қорап берді. Алайда, әйелі, MacLeod ескерту назардан тыс қалды, және қорапты ашты. Сол кезде қарулы адамдар пайда болды, ал сол жылы бала тумады. Дәстүр бойынша, сол кезден бастап, туы осындай әскердің кланның құтқарылуын білдіретін уақытқа дейін сақталған.

Көп рет ашылған

Р. К. МакЛеод тағы бір дәстүрге сүйеніп, 1580 жылы Уотерништегі шайқаста желектің желбірегенін, ал тағы бірде малдың індеті кезінде оның қалай желбірегенін және бұл соғысқа тосқауыл қоюды айтқан. Р. С. МакЛеод байрақ екі рет ғана желбіреген болар еді деген сенімін білдірді және сондықтан MacLeods жеңілісші жақта болғандықтан, оның Bloody Bay шайқасында ашылуы туралы дәстүрді қабылдамады. Р. С. МакЛеод сондай-ақ, бұл 1600-жылы, клан Слиттің Макдональдтарымен соғысу кезінде үмітсіз күйде болған кезде, маңдайға сай сайланғанын ойлады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кланның басшысы МакЛеодтың ханым Флора МакЛеод кланның бір мүшесінен хат алды, ол Германиядағы бомбалау миссиялары кезінде өзінің сәттілігін қалтасында алып жүрген туының фотосуретіне байланысты деп есептеді.