Кіріспе
Five Foot of Georgetown Penang - бес аяқты жол (малайша / индонезияша: kaki lima) - Малайзия, Сингапур және Индонезиядағы дүкендердің алдында кездесетін, сонымен қатар коммерциялық қызмет үшін пайдаланылатын жабық үздіксіз жаяу жүргінші. Бұл атау жолдың енін білдіреді, бірақ бес фут жол бес футтан тар немесе кең болуы мүмкін. Көшелердегі Еуропалық аркада сияқты көрінгенімен, бұл жергілікті климатқа сәйкес келетін және осы аймақтың қала көрінісі мен қалалық өмірін сипаттайтын құрылыс ерекшелігі. Сондай-ақ, Тайланд, Тайвань және Оңтүстік Қытайдың кейбір жерлерінде де кездеседі. Бұл термин Hokkien тілінде ngó kha ki (五脚基) деп аударылуы мүмкін; сонымен қатар têng á kha (亭子脚) деп аталады. "Бес фут" деген термин жаяу жүргіншілердің енін сипаттайды. Үстіне ілінген шатыр, шатырдың ұзартылуы немесе бес фут жолдың үстіндегі жоғары қабат жаяу жүргіншілерді күн мен жаңбырдан қорғайды. Қала орталығында орналасқан коммерциялық ғимараттардың көпшілігінің жер төбесінде дүкендер немесе тамақханалар орналасқандықтан, бес фут жолдар адамдар терезе арқылы дүкен сатуға немесе сергіту үшін дәліздер ретінде қызмет етеді. Бұрын саудагерлер осы дәліздерді шағын бизнес құру үшін пайдаланған, қазір де көптеген елдерде осылай пайдаланылады.
A five foot way (Malay/Indonesian: kaki lima) is a roofed continuous walkway commonly found in front of shops in Malaysia, Singapore, and Indonesia which may also be used for commercial activity. The name refers to the width of the passageway, but a five foot way may be narrower or wider than five feet. Although it looks like European arcade along the streets, it is a building feature that suits the local climate, and characterizes the town scape and urban life of this region. It may also be found in parts of Thailand, Taiwan, and Southern China. The term might be translated into Hokkien as ngó͘ kha ki (五脚基); it is also called têng á kha (亭子脚). The term "five foot" describes the width of the covered sidewalks. The overhanging canopy, roof extension or projected upper floor on top of the five foot ways provides a cover to shield pedestrians from the sun and the rain. As the ground floor of most commercial buildings in downtown areas is occupied by shops or eating places, the five foot ways also function as corridors for people to window shop or look for refreshment. These corridors were used by traders to set up various small businesses in the past, and are still used this way in many countries.
Батавия
Батавия (қазіргі Джакарта) 17 ғасырдың басында Голландияның Шығыс Үндістан компаниясының астанасы болды. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) генерал-губернаторы Ян Питерсзуон Коэн Джейакарта портын жаулап алғаннан кейін, ол еуропалық үлгі бойынша құрылыс жұмыстарын бастады. XVII ғасырдың ортасында Йохан Ньёухоф орталық галереялармен қатар екі базар ғимаратының қалай жүретінін сипаттады. Нюхоф ғимараттың "бес жүріс" немесе галереяларға бөлінгенін атап өтті. "Бес қадам" - бұл kaki lima, бұл жолдың ені емес, кеңістігіне қатысты ". Британдық Шығыс Үндістан компаниясы (БШК) Наполеон соғысы кезінде Голландиялық Шығыс Үндісті басқарған кезде, Томас Стэмфорд Раффлс 1811-1815 жылдары Голландиялық Шығыс Үндістанның лейтенант-губернаторы болып тағайындалды. Раффлс 1811-1815 жылдары британдық Ява дәуірінде Батавияда губернатор болған және Батавияның верандаларын, жаяу жүргінші жолдарын және үздіксіз шыңдарын байқаған болуы мүмкін.
Сингапур
1819 жылы Раффлс қазіргі Сингапурды құрған кезде, және осы аймақтың сәулет ерекшелігі ретінде бес аяқты жолдың нық орнығуы Сингапурда болды, ол мұны және басқа да мәліметтерді 1822 жылғы қала жоспарына енгізді. Раффлс 1822 жылы Сингапур үшін жасаған жоспарында жаңа колонияны қалай ұйымдастыруға болатындығы туралы нұсқаулар жинағын шығарды. Ол жаңадан құрылған колониядағы ғимараттар біркелкі болуы керектігін және өрт қаупін азайту үшін кірпіш пен плиткадан салынуы керектігін талап етті. Ол былай деп қосты: "Әрбір үйдің белгілі бір тереңдіктегі верандасы болуы керек, ол әрқашан көшедің әр жағында жалғасқан және жабық жол ретінде ашық болуы керек. Бұл бес фут жолға айналды, ал Сингапурдағы дүкендердегі бұл ерекшелік 1840 жылдары Сингапурлық Джон Тернбулл Томсонның суреттерінен байқалады. Жерді жалға алған адам дүкендері мен үйлерінің алдында белгілі бір ені бар қоғамдық жаяу жүргіншілер жолын орнатуы керек еді. Олар екінші қабатты қоғамдық жаяу жүргіншілер жолынан жоғары тұрғызған кезде, көше бойымен жалғастырып жатқан жаяу жүргіншілер жолы пайда болды. Ол қоғамдық жаяу жүргінші ретінде жоспарланғанымен, бес фут жол саудагерлердің сауда-саттық жасайтын жері болды, ал ол сауда, қойма және тіпті тұрғын жай ретінде пайдаланылды. Сингапурдағы 1880 жылдары жаяу жүргіншілерді бөгеп тұрған жолдарды тазалау әрекеттері "Вернда көтерілістеріне" әкелді.
a still further accommodation will be afforded to the public by requiring that each house should have a verandah of certain depth, open at all times as a continued and covered passage on each side of the street. This became the five foot way, and this feature of shophouses in Singapore was observable by the 1840s from the drawings of Singapore John Turnbull Thomson. The land leaseholder had to provide public walkways of certain width in front of their shops and houses. As they constructed the second floor above the public walkways, it formed roofed continuous walkways along the street. Although it was planned as a public walkway, the five foot way would also become a place for hawkers to trade, and it was used as retail, storage, and even living spaces. Attempts in Singapore to clear the walkways of hawkers who were obstructing the walkway in the 1880s led to the so called "Verandah Riots".
Басқа да бұғаздық елді мекендер
Мұндай веранда жаяу жүргіншілерін талап ететін заңдар мен заңдар 19-шы ғасырдың ортасынан 20-шы ғасырдың басына дейін Малай теңізінің маңындағы елді мекендер мен малай қалаларында қабылданған. Мысалы, 1884 жылы Франк Светтенхэмнің Куала-Лумпурды қайта құру кезінде енгізген заңдары бойынша жолдың жанында 5 фут өткелдерді енгізу көзделген. Алайда, "бес аяқты жол" термині мұндай жарлықтарда және заңдарда нақты айтылмаған, керісінше аркада, веранда немесе веранда жолы немесе бес аяқты жол сияқты сөздер қолданылған. Бұл терминді құрылысшылар жаяу жүргіншілердің ең төменгі еніне жауап ретінде қолданған болуы мүмкін. Жаяу жүргінші жолы Малайя түбегіндегі көршілес британдық колониялардағы көптеген елді мекендердің ажырамас бөлігіне айналады, ал 19 ғасырдың соңғы жартысында ерекше "Страйттық елді мекендер стилі" ғимараттарының бір ерекшелігіне айналды. Ол әлі күнге дейін Малайзияның қалаларында кеңінен таралған. Ол бастапқыда отарлау дәуіріндегі ғимараттардың бір ерекшелігі болғанымен, Малайзиядағы отарлаудан кейінгі дәуірдегі көптеген ғимараттарда әлі де сарай түрінде емес, қорғалған жаяу жүргінші бар.
Оңтүстік Қытай, Тайвань және Гонконг колониясы
Бес аяқты жол немесе веранда ережелері Тайваньда 19-шы ғасырдың аяғында және Қытай Республикасы кезінде 20-шы ғасырдың басында Оңтүстік Қытайда қала құрылысы үшін қолданылды. Веранда осы аймақтардың qilou (аркада) ретінде кездеседі. Гонконгтың отарлау кезеңінің басында қоғамдық жаяу жүргіншілер жолынан жоғары кез келген құрылыс пен жобалауға рұқсат етілмеген, бірақ отарлаушы үкімет 1878 жылы "Вернда ережелерін" шығарды. Бұл жер жалға алушыларға жаяу жүргіншілер жолынан жоғары екінші қабатты төсеуге мүмкіндік берді.
Оңтүстік-шығыс Азия
Бұл сәулет ерекшелігі 19-ғасырдың ортасынан кейін Таиланд, Филиппин, Бруней және Бирма сияқты Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа елдеріне де тарады. Мұндай ерекшелік Бангкокқа 1871 жылы Рама V Сингапурға келгеннен кейін енгізілген болуы мүмкін, ал Таиландтың оңтүстігіндегі қалаларға Малайяға жақын болуы әсер еткен. Бұл Сингапур мен Малайзияның сәулет өнерінің көрнекті элементі болып қала береді.
Индонезиядағы Каки Лима
Индонезияда kaki lima сөзін тротуар (французшадан голландшаға: trottoir) сөздерімен алмастыруға болады, өйткені екеуі де жаяу жүргіншілерге немесе жаяу жүргіншілерге қатысты. Индонезияда "Trading kaki lima" деген сөз көше саудагерлеріне қатысты. Индонезиядағы Каки Лима тарихи түрде киім, шұлық, блузка, құмыра және табалар сияқты тауарлардың сортын ұсынды. Қазіргі кезде олар көбінесе шағын тамақханалар мен стендтермен қамтылған.