Кіріспе
Юджин Бурдик пен Харви Уилердің романы Fail Safe - Юджин Бурдик пен Харви Уилердің америкалық бестселлер романы. Уилердің "Абрахам '59" атты қысқа әңгімесінен (алғашқыда Ф. Б. Айкен деген атпен 1959 жылы қысқы "Диссидент" журналында жарық көрген) кеңейтілген, ол бастапқыда Кубадағы зымыран дағдарысы кезінде 1962, 13, 20 және 27 қазанда "Saturday Evening Post" газетінде үш бөлімде сериялы түрде жарық көрген. Роман 1962 жылы 22 қазанда кітап түрінде жарық көрді, содан кейін 1964 жылы Сидни Люмет режиссерлік есімде Генри Фонда, Дэн О'Херлихи және Уолтер Маттау ойнаған фильмге бейімделді. 2000 жылы роман теледидардағы пьеса ретінде қайтадан бейімделді, CBS телеарнасында қара-ақ түсте тікелей эфирде көрсетілді. Үш шығарманың да тақырыбы бірдей, ядролық соғыс, сюжеті бірдей. Fail Safe бұрынғы романға, Red Alert (1958) сияқты көрінеді, содан кейін автор Питер Джордж және кино продюсері Стэнли Кубрик (оның өзінің алдағы суреті Доктор Странгелов Джордж романынан еркін бейімделген) авторлық құқықтарды бұзу туралы айыптау бойынша сотқа шағымданып, соттан тыс шешім қабылдады.
Fail Safe is a bestselling American novel by Eugene Burdick and Harvey Wheeler. Expanded from Wheeler's short story "Abraham '59" (originally published in the Winter 1959 issue of Dissent under the pen name F. B. Aiken), it was initially serialized in three installments in the Saturday Evening Post on October 13, 20, and 27, 1962, during the Cuban Missile Crisis. The novel was published in book form on October 22, 1962, and was then adapted into a 1964 film of the same name directed by Sidney Lumet and starring Henry Fonda, Dan O'Herlihy, and Walter Matthau. In 2000, the novel was adapted again for a televised play, broadcast live in black and white on CBS. All three works have the same theme, accidental nuclear war, with the same plot. Fail Safe was purported to be so similar to an earlier novel, Red Alert (1958), that the latter's author, Peter George, and film producer Stanley Kubrick (whose own forthcoming picture Dr. Strangelove was loosely adapted from George's novel) sued on a charge of copyright infringement, settling out of court.
Атау
Атауы Стратегиялық әуе қолбасшылығы (СВК) кез келген СВК-тың бомбалаушысының Кеңес әуе кеңістігіне кездейсоқ кіруіне және ядролық соғысқа әкеп соғуына жол бермеу үшін қолданатын "қауіпсіз пунктке" сілтеме жасайды. Жалпы алғанда, ақаудан қауіпсіз машина мүмкіндігінше, машина немесе процесс бірдеңе дұрыс болмаған жағдайда жағдайды нашарлатпайды. Атаудың ирониясы - SAC-тің қателік қауіпсіз протоколдарының табиғаты жағдайды нашарлатады, бұл алдын алу үшін жасалған оқиғаға әкелуі мүмкін.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
1967 жылы АҚШ Әуе күштері командалық орталығы Еуропадан беймәлім ұшақ келе жатқаны туралы ақпарат алады. Стратегиялық әуе қолбасшылығының (САК) бомбалаушы күштерінің дайындық деңгейі көтерілді, бұл - жасырын шабуылға қарсы стандартты сақтық шарасы. Кейін белгісіз ұшақ радардан жоғалып кетеді, бұл ескертудің деңгейін одан әрі арттырады, нәтижесінде бомбалаушылар қауіпсіз пункттерге жіберіледі. Сол жерден олар тек арнайы шабуыл кодын алған жағдайда ғана нысаналарына қарай жүре алады. Аз уақыттан кейін белгісіз нысана қайтадан анықталып, бағытынан ауытқыған коммерциялық ұшақ ретінде анықталады. ШҚО-ның қауіп деңгейі дереу төмендетіліп, бомбалаушылар флотына кері шақыру бұйрығы жіберіледі. Ескертудің биіктігінде байқалмаған электрондық техникалық ақаулық шабуыл кодын кездейсоқ алты Vindicator үстіртоңқы бомбалаушысынан тұратын Алтыншы топқа жіберуге мүмкіндік береді. Топтың басшысы полковник Грейди Небраска штабының Омаха қаласындағы SAC штабымен байланыс орнатып, оңды тексеру (позитивті тексеру) деп аталатын қауіпсіздікті тексеруге тырысады, бірақ совет радиосы Грейдиді оларды естуге кедергі келтіреді. Қауіпсіз бұйрықтың орындалмауы және радиотыңлау тек ядролық соғыс болуы мүмкін деген қорытындыға келіп, Грейди Алтыншы топқа Мәскеуге ұшып кетуді бұйырады. Омахадағы кездесулерде, Пентагонда және ақ үйдегі палаудан қорғалған жерде америкалық саясаткерлер, генералдар мен ғалымдар шабуылдың себебі мен салдарын талқылайды. Пентагонға кеңес беретін ықпалды "ядролық дана" профессор Гротешеле АҚШ-тың осы кездейсоқ шабуылдан кейін Кеңес Одағын берілуге мәжбүрлеу үшін толық көлемді шабуыл жасауын ұсынады. Жаңа Англия акцентімен АҚШ-тың жас президенті (аты аталмаған, бірақ Джон Ф. Кеннедидің үлгісі бойынша) мұндай әрекет жасауды қарастырудан бас тартады. Оның орнына Президент әуе күштеріне бомбалаушыларды түсіруді бұйырады. Кейбір офицерлер SAC және ұшқыштардың ұшқыштары бомбалаушыларды оңай ұстай алмайтынын және мұздық мұхиты үстінде отынның түсіп қалуын айтады. Президент оларға қалай болса да тырысуға бұйрық береді, ал аймақтағы алты "Skyscraper" үстіртоңқы ұшақтары (F 104 Starfighter сияқты ұшақтар) олардың күйдірушілерін іске қосып, отын бітіп бара жатқанда, бомбалаушыларды соғу үшін зымырандарын атуды бастайды. Ұшқыштар теңізге құлап, ұшқыштар жоғалып кетеді. Президент Кеңес Одағының премьерімен (кітапта нақты Никита Хрущев деп аталады) байланысады және топқа шабуыл жасауға көмек ұсынады. Кеңестер бастапқыда қарсылық білдіреді, бірақ көп ұзамай оны қабылдауға шешім қабылдайды. SAC штабында кеңестермен бірге өздерінің ұшағын түсіру идеясы бойынша жанжал басталды. Әуе күштері генералы Боган шабуылды тоқтатуға тырысады, бірақ оның атқарушы офицері, полковник Кассио, оның жалғасуын қалайды. Кассио SAC командалығын алуға тырысады, бірақ оны әуе полициясы тоқтатады. Алайда, құнды уақыт жоғалып кетті. Осы арада, Кеңес Одағының ПВО "Странный" әуе қорғанысы күштері алты ұшақтың тек екеуін ғана атып түсіре алды. Кеңестер американдық көмекті қабыл алып, үшінші ұшақты атып түсіреді. Екі бомбалаушы және көмекші ұшақ Мәскеуге қарай бағытталып жатыр. Боган совет әуе қорғанысының қолбасшысы маршал Невскийге No6 ұшақты (радарлық қалжыңдар мен электрондық қарсы шаралар бар қолдау ұшағы) елемеуді айтады, өйткені ол ядролық қаруды көтермейді. Боганға сенім артпайтын Невский оның орнына өзінің кеңес ұшақтарына үш ұшаққа да шабуыл жасауға бұйрық береді. 6-ұшақтың соңғы амалы қалған екі бомбалаушының сәтті шабуыл жасай алатынына кепілдік береді. Невский сәтсіздікке ұшырағаннан кейін құлдырады. Екі ұшақ Мәскеуге жақындаған кезде полковник Грейди радио арқылы SAC-пен байланыс жасап, олардың бомбаларын тастайтынын хабарлайды. Соңғы күш ретінде Кеңестер ядролық ұшақпен жабдықталған зымырандарды от шары етіп, төмен ұшқан "Азаттық" ұшақтарын аспаннан құлатуға тырысады. "Азаттықтың қайырмалы" соңғы бір жемді атып, совет зымырандарын жоғары көкке шығарады. Алайда, бір зымыран күтілгеннен ерте жарылады; екінші бомбалаушы ұшақ жарылады, бірақ полковник Грейдидің ұшағы аман қалады. Радио арнасы әлі де ашық болған кезде Президент Грейдиді соғыс жоқ деп сендіруге тырысады. Мұндай кеш қайта шақыру әрекеті кеңестердің айла-амалы болуы керек деп сеніп, Грейди оларды елемеді. Жақын жердегі кеңестік зымырандардың жарылысы бомбалаушы экипажға үлкен мөлшерде радиация әсер етті, ал Грейди өз командасына: "Біз жай жарақаттанға�...
Сот ісі
Кітап Питер Джорджның 1958 жылғы "Қызыл ескерту" романына ұқсайды (оны Джордж пен Стэнли Кубрик 1964 жылы өзара кепілдендірілген жойылу сатирасы Доктор Стрейнджлоувқа бейімдеген) Джордж авторлық құқықтарды бұзғаны үшін сотқа шағым жасады, ол Fail Safe-тен бұрын доктор Стрейнджлоувты босатуға рұқсат етілуін көздеді. Сот ісі соттан тыс шешілді, "Fail Safe" фильмінің "Др. Странгеллав" фильмінің жарық көргеннен кейін көп күтуге келісілді, бұл фильмнің кассадағы танымалдылығын төмендетеді, өйткені олардың жалпылығы бар.