Кіріспе
Спорт лигаларының стандарты Жеңіс үшін үш ұпай - көптеген спорт лигаларында және топтық турнирлерде, әсіресе, футбол қауымдастығында қолданылатын стандарт, онда матчты жеңген командаға үш ұпай беріледі, ал жеңілген командаға ұпай берілмейді. Егер ойын тең болса, әр команда бір ұпай алады. Көптеген лигалар мен жарыстар бастапқыда жеңіс үшін екі ұпай, теңдік үшін бір ұпай, жеңіс үшін үш ұпай жүйесіне ауысудан бұрын. Бұл өзгеріс лига кестелерінде айтарлықтай, онда командалар әдетте маусымға 3040 ойын ойнайды. Жүйе жеңімпазға теңдікке қарағанда қосымша құндылық береді, сондықтан жеңімпаздар саны көп командалар жеңімпаздар саны аз, бірақ теңдіктер саны көп командаларға қарағанда жоғары орын алады.
Three points for a win is a standard used in many sports leagues and group tournaments, especially in association football, in which three points are awarded to the team winning a match, with no points awarded to the losing team. If the game is drawn, each team receives one point. Many leagues and competitions originally awarded two points for a win and one point for a draw, before switching to the three points for a win system. The change is significant in league tables, where teams typically play 30–40 games per season. The system places additional value on wins compared to draws so that teams with a higher number of wins may rank higher in tables than teams with a lower number of wins but more draws.
Негізгі себептері
"Жеңіс үшін үш ұпай" "жеңіс үшін екі ұпайға" қарағанда шабуылдау ойынды көбірек ынталандырады деп күтіледі, өйткені командалар егер екі қосымша ұпай алу мүмкіндігі (соңғы жеңіс голы үшін ойнап) матчты жоғалту үшін кеш ұпай соғу мүмкіндігіне қарағанда тең болса, теңге отырмайды. Екінші себеп - бұл командалар арасында келісімге жол бермеу, яғни турнирде алға жету үшін жеребеден өту керек немесе төмендеуден аулақ болу керек. Бір сарапшы бұл "жағымды, шабуылдау ойын" болып шыққанын айтады. Дегенмен, сыншылар ойынның соңында бір голдың басымдылығын алған командалар басымдықты қорғау үшін қорғанысқа көбірек кіріседі деп болжайды. Сонымен қатар, жалпы бәсекелестік тепе-теңдік ең үздік командалардың пайдасына төмендейді. Түркияның жоғары футбол лигасында матчқа шаққандағы голдардың орташа саны жеңіске үш ұпайдан ауысқаннан кейін айтарлықтай өсті. Чехия, Финляндия, Германия, Ресей, Швейцария және Швециядағы үш ұпайлы хоккей жүйесі ұпай санының өсуіне әсер етпеді. Байланыстардың салыстырмалы саны бойынша да осындай қорытынды жасауға болады.
Салдары
Бағалау жүйесін өзгерту ойынның қалай ойналуын өзгерте алады (немесе өзгерте алмайды), ал ойынның қалай ойналуы өзгермесе де, турнирдің нәтижелерін өзгерте алады. Бір маңызды нәтиже - жалпы нәтиже жеңіс үшін үш ұпайдан төмен (W3) және жеңіс үшін екі ұпайдан төмен (W2) болғаннан айырмашылығы.
Түзеулі өзгерістер
Төрт команданың турнирлік турнирінде жеңіс үшін екі ұпайдан (W2) төмен 16 мүмкін комбинация бар, мысалы, соңғы рейтингтік ұпайлар. 6 4 2 0 әр команда 6 ұпайға дейін ұпай жинауға қабілетті. Жеңіс үшін үш ұпайдан төмен (W3) 40 комбинация бар, мысалы. 9 6 3 0 әр команда нөлден 9 ұпайға дейін ұпай жинауға қабілетті (бірден-бір ұпай 8 ұпайға дейін ұпай жинауға болмайды). 40 W3 комбинациясының тек төртеуі ғана W2 балл жүйесі болса, әр түрлі орын алады. Олар төменде келтірілген (футбол (футбол) қауымдастығы жағдайында, онда гол айырмасы ұпайларды бөлудің келесі критерийлері болып табылады): W3 7 4 3 2 W2 5 3 2 2 болады. W3 3-ші орын 1 жеңісі мен 2 жеңілісі үшін 3 ұпай жинады, бұл W2-ге сәйкес 2 ұпайға дейін төмендейді. W3 4-ші екі теңдік пен бір жеңіліске 2 ұпай жинады. Егер 4-ші орынды иеленген топтың гол айырмасы 3-ші орынды иеленген топқа қарағанда жақсы болса, гипотетикалық W2 нәтижесі нақты W3 нәтижесіне қарағанда өзгеше болады. Егер мақсат айырмашылықтары тең болса, басқа теңдік критерийлері қолданылады. W3 7 4 3 1 дегеніміз W2 5 3 3 1 болады. W3 2nd 1 жеңіске, 1 жеңіске және 1 теңестіруге қол жеткізді, ал W3 3rd 3 теңестіруге қол жеткізді, сондықтан гол айырмасы = 0. Егер W3 2-ші орынның гол айырмасы теріс болса, олар W2 3-ші орынға түседі. Егер олардың гол айырмасы = 0, басқа теңдік критерийлері қолданылады. Төмендегі нақты жағдайды қараңыз. W3 5 4 3 2 дегеніміз W2 4 3 3 2 болады. Жоғарыда көрсетілген W3 7 4 3 1 жағдаймен бірдей, егер W3 2-ші орынның гол айырмасы теріс болса, олар W2 3-ші орынға түседі, ал егер олардың гол айырмасы = 0, басқа теңдік критерийлері қолданылады. Төмендегі нақты жағдайды қараңыз. W3 4-ші 3 теңдікке жетті, сондықтан гол айырмасы = 0. W2 бойынша олар W3 2nd немесе W3 3rd-тің бір немесе екеуінен алға шығады, егер W3 2nd немесе W3 3rd-тің 1 жеңісі, 1 жеңісі және 1 тең нәтижелерінен теріс гол айырмасы болса. (W3 1-ші топтың гол айырмасы > 0 болуы керек, өйткені кем дегенде бір команданың оң гол айырмасы болуы керек.) ФИФА әлем чемпионаттарында екі жағдай бар, онда жеңіс үшін 3 ұпайдан төмен нәтиже жеңіске жету үшін 2 ұпайдан төмен болатын гипотетикалық нәтижеден өзгертілген немесе өзгертілуі мүмкін. Біріншісі - Словакияның 2010 жылғы ФИФА ерлер әлем чемпионатының F тобында 2-ші орын алуы. F тобының W3 топтық көрсеткіші 5 4 3 2 болды, бұл W2 бойынша 4 3 3 2 болады. Жаңа Зеландия үш теңдікпен 3-ші орынды иеленді (осылайша, гол айырмасы = 0). Словакия 1 тең, 1 жеңіліс және 1 жеңіс (Біздің 5-ші орындағы Италияны жеңуіміз Италияның әлем чемпионатынан ерте шығуына себеп болды). Бірақ Словакияның гол айырмашылығы 1 болды. Сондықтан Жаңа Зеландия 16 раундқа гипотетикалық түрде W2 астында өтетін еді және осылайша олардың ең табысты әлем чемпионаты болар еді (олар топтық кезеңнен ешқашан өспеген). Оның орнына, W3 бойынша Словакия 16 раундта Нидерландыға 1 2 жеңіліп, алға шықты. Әлем чемпионатының финалына кімнің өтетінін әсер ететін W3/W2 айырмашылығының тек екі оқиғасының екіншісі 2015 жылғы FIFA әйелдер әлем чемпионатының D тобында болды. D тобы W3 7 4 3 1 аяқтады, бұл W2 бойынша 5 3 3 1 болар еді. Матильдалар (Австралияның әйелдер футбол командасы) W3 2-орынды гол айырмасы = 0, Швеция W3 3-орынды гол айырмасы = 0-мен аяқтады. Екі команда да 4 гол соқты, бір-бірімен ойнағанда тең түсті. W2 гипотетикалық теңдігін бұзу үшін жеребе салу басталды ("әділ ойын" нүктелері, өйткені теңдік басталмады). Бұл гипотетикалық жеребе салу жеңілгенді алға жылжытуды тоқтатпайды, өйткені W2 3-ші әлі де 3-ші ең жақсы W2 3-ші орынға ие болған (Швеция шын мәнінде 4-ші ең жақсы W3 3-ші болып алға жылжыды), бірақ ол нокаут раундының қай тармағына орналастырылғанын өзгертеді. W3 құрамасында 2-ші орынды иеленген Matildas командасы 7-ші орынды иеленген Бразилиямен ойнады және 1-0 жеңіп алды, содан кейін Жапонияға 1-0 есебімен жеңілді, ал 3-ші орынды иеленген Швеция 16-шы раундта 1-0 есебімен жеңілген Германиямен кездесті. Сонымен, Матильдалар W2-ге қарағанда W3-де ойнаудан пайда көрді, ал Швеция W2-де гипотетикалық жеребелер жеңілісінен зардап шекті, бұл, мүмкін, Матильдалар үшін әлем чемпионатында ең жоғары рейтингтегі Германияға қарсы 16-шы раундтың гипотетикалық W2-інде жеңіліске ұшырайтын.
W3 7 4 3 2 would be W2 5 3 2 2. W3 3rd scored 3 points for their 1 win and two losses, which drops to 2 points under W2. W3 4th scored 2 points for their two draws and a loss. The hypothetical W2 outcome would differ from the actual W3 outcome if W3 4th had a better goal difference than W3 3rd. If goal differences are equal, other tie breaker criteria applies. W3 7 4 3 1 would be W2 5 3 3 1. W3 2nd scored 1 win, 1 loss & 1 draw, whereas W3 3rd achieved 3 draws and therefore a goal difference = 0. So if W3 2nd had a negative goal difference they would drop to W2 3rd. If their goal difference = 0, other tie breaker criteria applies. See below for a real world case. W3 5 4 3 2 would be W2 4 3 3 2. Same as the W3 7 4 3 1 case above, if W3 2nd had a negative goal difference they would drop to W2 3rd and if their goal difference = 0, other tie breaker criteria applies. See below for a real world case. W3 4 4 4 3 would be W2 3 3 3 3. W3 4th had 3 draws and therefore goal difference = 0. Under W2 they would jump ahead of one or two of W3 2nd or W3 3rd if W3 2nd or W3 3rd had a negative goal difference from their 1 win, 1 loss and 1 draw results. (W3 1st's goal difference must be > 0 as at least one team must have a positive goal difference.) There are two instances in FIFA World Cups where the result under 3 points for a win would have or could have been changed from the hypothetical outcome that would have occurred under 2 points for a win. The first was when Slovakia finished W3 2nd in Group F of the 2010 FIFA Men's World Cup. The Group F W3 standings were 5 4 3 2 which would be 4 3 3 2 under W2. New Zealand finished W3 3rd with three draws (and so, a goal difference = 0). Slovakia had 1 draw, 1 loss and 1 win (the win over 5th ranked Italy causing Italy's early World Cup exit). But Slovakia's goal difference was 1. Therefore New Zealand would have advanced to the Round of 16 hypothetically under W2 and so would have had their most successful World Cup (they have never advanced from the group stage). Instead, under W3, Slovakia advanced, losing to Netherlands 1 2 in the Round of 16. The second of only two instances of the W3/W2 difference potentially affecting who progressed in a World Cup final tournament occurred in Group D of the 2015 FIFA Women's World Cup. Group D finished W3 7 4 3 1 which would have been 5 3 3 1 under W2. The Matildas (Australia's women's soccer team) finished W3 2nd with a goal difference = 0, Sweden W3 3rd also with a goal difference = 0. Both teams had 4 goals each, and drew when they played each other. To break the hypothetical W2 tie, drawing lots would have been instigated ('fair play points' as a tie breaker had not begun). That hypothetical drawing of lots would not have stopped the loser advancing, as the W2 3rd would still have advanced as 3rd best W2 3rd place getter (Sweden actually progressed as 4th best W3 3rd) but it would have changed which branch of the knockout round they were placed in. Under W3, in the knockout rounds W3 2nd the Matildas played 7th ranked Brazil and won 1 0, then lost to Japan 0 1 in their QF, while W3 3rd Sweden met top ranked Germany losing 1 4 in the Round of 16. So the Matildas benefited from playing under W3 rather than W2 while Sweden suffered as a hypothetical drawing lots loss under W2 would have likely resulted in a less successful World Cup for the Matildas up against top ranked Germany in the hypothetical W2 Round of 16.
Топтама
Ресейлік Банди Суперлигасы 1995 жылы Алдын ала турда жеңіске 3 ұпай, теңеуге 1 ұпай, жеңіске 0 ұпай жүйесін қолдана бастады. 1996 жылы барлық турларда жеңіс үшін 3 ұпай, теңдік үшін 1 ұпай, жеңіліс үшін 0 ұпай жүйесі қабылданды.
Далалық хоккей
1998 жылдан бастап FIH жеңіске 3 ұпай, теңеуге 1 ұпай, жеңіске 0 ұпай жүйесін қолданды.
Су полосы
FINA су полосы әлем лигасы 3 ұпайды ереже бойынша жеңіс үшін, 1 ұпай теңдік үшін, 0 ұпай ереже бойынша жеңіліс үшін 2003 жылы және 3 ұпай ереже бойынша жеңіс үшін, 2 ұпай атыс жеңіс үшін, 1 ұпай атыс жеңіліс үшін, 0 ұпай ереже бойынша жеңіліс үшін 2004 жылдан 2022 жылға дейін пайдаланды. 2023 жылы Су полосы бойынша Әлемдік лигасы аяқталды және ерлер мен әйелдер арасындағы Әлем кубогы ереже бойынша жеңіс үшін 3 ұпай, атыс жеңіс үшін 2 ұпай, атыс жеңілісі үшін 1 ұпай, ереже бойынша жеңіліс үшін 0 ұпай ұпай жүйесін қабылдады. 2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ереже бойынша жеңіс үшін 3 ұпай, шабуылда жеңіс үшін 2 ұпай, шабуылда жеңіліс үшін 1 ұпай, ереже бойынша жеңіліс үшін 0 ұпай қолданылады.
Камоги
2016 жылы Барлық Ирландияның Камоги Чемпионаты жеңіс үшін 3 ұпай, теңдестік үшін 1 ұпай, жеңіліс үшін 0 ұпай жүйесін қабылдады.
Әйелдер гейл футболы
2020 жылдан бастап Әйелдер Гейл футбол қауымдастығы барлық жарыстарда жеңіске 3 ұпай, теңеуге 1 ұпай, жеңіліске 0 ұпай жүйесін қолданады.
Волейбол
FIVB жазғы Олимпиада ойындары мен әлем чемпионатында 2011 жылы үш немесе төрт сетте жеңіске 3 ұпай, бес сетте жеңіске 2 ұпай, бес сетте жеңіліске 1 ұпай, үш немесе төрт сетте жеңіліске 0 ұпай ұпай ұпай жүйесі қабылданды. 2016 жылдан бастап жеңген матчтар бірінші рейдтік жүйе болып табылады.
Нұсқалар
1936 жылы бұрынғыдай қалалық командалар орнына "көрме командалары" (кейін "шеберлер командалары") арасында футболдан алғашқы КСРО чемпионаты басталды және лиганың дөңгелек турнирі ретінде өткізілді. Турнирдегі ұпайлар жеңіс үшін үш ұпай, ал теңдік үшін екі ұпай, ал жеңіліс үшін бір ұпай, ал көрмеген үшін ұпай берілмеді. Кейбір лигалар теңдестірілген матчтардан кейін тийбрейктерді қолданған. Мешірі Лигасы Футбол (19962000) үш ұпай үшін жеңіске, бір ұпай үшін шабуыл жеңіске, ешқандай ұпай үшін жеңіліске кез келген түрде (соның ішінде шабуыл). 2016-17 EFL Trophy және 2016-17 Scottish League Cup топтық кезеңдерінде бірдей жүйе қолданылады (екі жағдайда да қосымша уақыт ойнатылмайды). Ирак Премьер-лигасы осы жүйенің екі түрлі нұсқасын қолданды. Біріншісі 1988-89 маусымда болды, онда екі немесе одан да көп голмен жеңген үшін үш ұпай (әдеттегі немесе қосымша уақыттан кейін), бір голдан жеңген үшін екі ұпай (әдеттегі немесе қосымша уақыттан кейін), пенальти сериясында жеңген үшін бір ұпай және пенальти сериясында жеңілген немесе жеңілген үшін нөл ұпай берілді. Екінші нұсқа 1994-95 маусымда қолданылды, онда бір гол немесе екі голдың жеңісі үшін үш ұпай берілді, бірақ үш немесе одан көп голдың жеңісі үшін төрт ұпай берілді. Солтүстік Америкадағы Ұлттық хоккей лигасында 2004 жылы "үш ұпайлы жеңіске" деген жүйе ұсынылды, бұл ретте ереже бойынша жеңіс үшін үш ұпай, қосымша уақытта жеңіс үшін екі ұпай және теңдік үшін бір ұпай. Бұл ұсынысты 2004-2005 жылдардағы НХЛ блоктауы күтіп тұрды, ал кейіннен команда иелері 2007 жылдың ақпанында бас тартты. Оның орнына, НХЛ ережеде немесе қосымша уақыт / атыс жеңіс үшін екі ұпай, қосымша уақыт немесе атыс жеңілісі үшін бір ұпай, ал ережеде жеңіліске ұпай бермейді. Халықаралық хоккей федерациясы өткізетін халықаралық жарыстарда ереже бойынша жеңгенге үш, ал жеңілгенге нөл ұпай беріледі. IIHF жарыстарындағы ойындар тең аяқталуға рұқсат етілмейді; егер ойын ереже бойынша тең болса, әр командаға бір ұпай беріледі және кенеттен өлім-жітім соңынан атыс (қажет болса) өткізіледі, жеңімпазға қосымша ұпай беріледі (жалпы екі ұпай үшін). 2009 жылы Орталық колледждік хоккей қауымдастығы ережеге немесе үстеме жеңіс үшін үш ұпай, шабуылдан жеңіс үшін екі, шабуылдан жеңіліс үшін бір, және ережеге немесе үстеме жеңіс үшін бірде-бір ұпай жүйесін қабылдады. IIHF өзінің жарыстарында ұқсас жүйені қолданады, ережеде жеңіске үш ұпай, қосымша уақытта немесе атыс кезінде жеңіске екі ұпай, қосымша уақытта немесе атыста жеңіліске бір ұпай, ал ережеде жеңіліске ұпай берілмейді.