Кіріспе

1964 жылы жарық көрген "Circus World" (Ұлыбританияда "The Magnificent Showman" деп аталды) - Джон Уэйн, Клаудия Кардинале және Рита Хейворттың қатысуымен түсірілген 1964 жылы шыққан американдық драмалық батыс фильмі. Оны Генри Хатауэй режиссерлік және Самуэль Бронстон продюсерлік етті. Сценарийді Бен Хехт, Джулиан Зимет (Жулиан Халеви псевдонимімен жазды) және Джеймс Эдвард Грант Бернард Гордон мен Николас Рэйдің әңгімесінен жазды. "Цирк әлемі" идеясы сценарий жазушы Бернард Гордоннан шыққан. Николас Рейге бастапқыда жобаны жүргізу тапсырылды, бірақ ол Пекинде 55 күн түсіру кезінде жүрек соғысынан қайтыс болды. Оның орнына кейіннен жазушы Джеймс Эдвард Грант пен Джон Уэйнмен шығармашылық келіспеушіліктерге ұшыраған Франк Капра келді. 1963 жылдың жазында Капраның орнына Генри Хатауэй тағайындалды. Фильм түсірілімі 1963 жылдың қыркүйегінде басталып, 1964 жылдың ақпанында аяқталды. Фильмнің түсірілуі алдында "Рим империясының құлдырауы" (1964) фильмінің қаржылық сәтсіздіктері Сэмюэл Бронстонның продюсерлік компаниясына қаржыгер Пьер С. Дюпон III-ге қарызы көп болды. Бұл Испаниядағы Бронстон шығарған үлкен бюджет эпостарының соңғысы болмақ. Фильмнің премьерасы 1964 жылы 25 маусымда Лоу кинотеатрында өтті. Фильм сыншыларынан әртүрлі пікірлер алды және қаржылық жағынан өкінішті болды.

Сюжет

Мэтт Мастерс (Джон Уэйн), Буффало Билл Кодидің үлгісіндегі Уайлд Вест циркінің жұлдызы, 1885 жылы банкротқа ұшыраған циркті сатып алып, оны үш сақиналы және Уайлд Вест экстраваганцасы комбинациясына қайта құруға қол жеткізді. Ол он жылдан астам уақыт бойы АҚШ-та сәтті гастрольдер жасады. Енді ғасырдың басында ол өзінің шоуын Еуропаға алып барғысы келеді. Оның цирк шебері Кап Карсон (Ллойд Нолан) шоуды Атлантикадан алып өтуге қарсы. Ол Еуропа американдық цирктер үшін жаман сәт деп санайды. Ол сондай-ақ Мэттке Еуропалық турнеге шығу себебін айтады: Мастерс өзінің өміріндегі жоғалған үлкен махаббатын, Лили Альфредоны (Рита Хейворт) табуды қалайды және бұл тур оның баласын, Тони Альфредоны (Клаудия Кардинале), Мастерстің асырап алған қызымен көрінуден басқа себеп болмаса, оны түтінге айналдырады. Оның батыс жұлдыздарының бірі және серіктесі болғысы келетін Стив МакКейб (Джон Смит) де Мастерсті көндіруге тырысады, бірақ нәтиже бермейді. Мастерс жүк кемесін сатып алып, оны "Circus Maximus" деп атайды, шоу Еуропаға жөнелтіледі. Барселонада, алғашқы портта, Circus Maximus кемежайда құлап, шоуды тоқтатады. Мастерстерс өзінің орындаушыларының көпшілігін босатып, жануарларын босатып, Еуропа циркінің негізгі бөлігі болып табылатын Эд Пурдидің "Жай батыс шоу" үшін қайтадан өнер көрсетуі керек. Мастерс апатты текке жібермейді. "Еуропалық турнеде Эд Пурдидің есебінен", - дейді Мастерс, ол, Кап, Стив және Тони Мастерстерстердің Матт Мастерс циркін бұрынғыдан да үлкен және жақсы іске қосуына мүмкіндік беретін скауттар. Оның алғашқы жаңа жалдауы - Тохо клоун және сым билеуші балерина (ретімен Ричард Конте және Катарина). Олардың ерекшелігі бар; Тоджо клоун болып киінеді, бірақ балет бишісіне (оның немересі Джованна) жерге балдақпен билегенде, арыстандар толған қақпақ үстінде жүріп жүреді. Сахна артында Мастерс Тохоның өзінің сүйіктісі Лили Альфредоның қайын інісі Альдо Альфредо екенін біледі. Мүмкін болатын жауды жалдауға деген оқта-тектеріне қарамастан, Мастерс бұл әрекетті қолға алады және ол да, Алдо да Тониге, Алдоның немересіне, бұрын кездескендерін мойындамайды; немесе Тохо клоун оның ағасы екенін. Алдо Мэттке өшпенділік аяқталғанын айтады, ал Джованна би биін билеуге дайындықты бастайды. Оның екінші жаңа рөлі - француз жануарларды баптаушысы Эмиль Шуманның рөлі. Ол рингте оған жатып жатқан арыстандарды қатыстыратын тамаша рөлі бар. Мастерс оны арыстандардан жолбарыстарға ауыстыра алса, қарсы алуға ұсыныс жасайды (Мастерсте жолбарыстары көп, бірақ арыстандары аз). Тренер жолбарыстармен жұмыс істеуге ауысуды қаламайтынын айтады; әйелі оны бұған көндіреді. Цирк қайта іске қосылуға дайын болған кезде, Эмиль басқа үлкен мысықтармен жұмыс істеуге бейімделген, сондықтан жұп ауырып қалған кезде, ол Мастерстен "Оның жолбарыстарына" дәрігер жалдауын талап етеді. Өнерпаздар тізімінен үшінші орынды биік трапеция суретшісі Марго Анжели алады, ол Тонидің "Жай батыс" шоуында немесе Мэтт оны жұмыс істеуге мәжбүрлеген Клоун Аллеясының бір бөлігі ретінде жұмыс істегісі келетін жері. Шын мәнінде, Марго - жоғалған Лили Альфредо, ол сүйіспеншілік үшбұрышына түсіп, өзін ұшқыш күйеуінің өлімі үшін кінәлайды немесе ол сүйіспеншілік үшбұрышының бір бөлігі екенін білгеннен кейін Алдоның аулауын әдейі жіберіп алды ма? Ол цирк әлемінен қашып, жүгіріп жүрді, алдымен шіркеуден, содан кейін бөтелкеден жұбаныш тапты. Мастерс үміттенгендей, қызының қызығушылығы Лилиді жасырындығынан шығарады. Ол өзінің қызымен Эд Пурдидің "Жай батыс шоу" қойылымы кезінде өзін таныстырмай сөйлеседі, ал Мастерс оны байқайды. Екеуі барда жан-жақты қақтығысады, Мастерс Лилидің алдына брендидің толық бөтелкесін шауып, оған спирт немесе оның баласы оған маңыздырақ екенін шешуі керек екенін айтады; бірақ егер ол өзін өзі жинап алмаса, ол үшін ол өлі. Лили ішімдікті тастап, жаңа Мэтт Мастерс циркінде, содан кейін Мадрид маңындағы қысқы бөлмеде жұмыс іздеу үшін жаттығуларға барады. Осы арада Тони Стивке ғашық болады, ал Стив оған, кем дегенде он жылдық жас айырмашылығына қарамастан. Мэтт өзінің асырап алған қызының өз еркімен ойланатын ересекті әйел екеніне көз жеткізе білуі керек. "Маргоның" қайта пайда болуы көмектеседі, ал ол Тонидің оны Мэттпен жұптастыруға тырысуынан жасырын түрде көңілін көреді. Тонидің айтуынша, Мэтт өздігінен жақсы жұмыс істейді. Ол асырап алған әкесін жақсы көреді және оның бақытты болғанын қалайды. Шындықтың өзі белгілі болады. Венадағы �...

Даму

Фильмнің алғашқы идеясын сценарий авторы Бернард Гордон ойлап тапқан. 1961 жылы Филип Йордан Гордонға тағы бір ірі фильм түсіруді ұсынды, онда Гордон Еуропадағы цирк фильмін ұсынды. Өзінің өмірбаянында Гордон "өте үлкен цирк әлемді айналып, әр түрлі түсті орын өзін ерекше және батыл трюк жасауға ыңғайлы болатынына" тоқталды. Сэмюэл Бронстонның тағы бір фильмін түсіру келісімшарты кезінде режиссер Николас Рей бұл идеяға келісті және Гордонмен Парижде емделуде жұмыс істеді. 1962 жылдың тамызында Paramount Pictures компаниясы Бронстонмен бірлесіп цирк туралы фильм түсіретіндерін жариялады. Джон Уэйнді басты рөлге таңдап, жобаны Николас Рэй басқаратын. Фильм түсірілімі Испанияда 1963 жылдың тамызында, Пекинде 55 күн (1963) және Рим империясының құлдырауы (1964) аяқталғаннан кейін басталады. Бюджет 6,5 миллион долларды құрауы күтілді. Алайда, келесі айда Рей Пекинде 55 күн түсіру кезінде жүрек соғысынан қайтыс болды. Қарашада Бронстон Рейдің орнын Фрэнк Капра алады деп жариялады, сол кезде жобаның атағы Цирк болып өзгерді. Сол айда The New York Times басылымы Капраның фильмді жеңіл комедияға айналдырғысы келгенін, ал Бронстон романтикалық мелодрама болуын талап еткенін жазды. Олар сондай-ақ, жазғы уақытта да түсірілім жалғасатынын хабарлаған болатын. Хатауэймен бірге ол бастапқыда сценарийді құтқару үшін Венделл Мейске көмек сұрады, бірақ ол қазірдің өзінде Twentieth Century Fox үшін басқа фильм жобасымен келісімшартқа отырды. Кейін Хатауэй Бен Хехтке екі апта ішінде сценарийді қайта құруға тапсырды, ол алғашқы кеме апаты мен үлкен өрт көріністерін сақтап қалды, бірақ қалғандарын импровизациялады. Сценарист Джулиан Халеви (Джулиан Зиметтің псевдонимі) де қайта жазу үшін тартылды.

Кастинг

1963 жылдың наурыз айында Дэвид Нивен мен Клаудия Кардинале актерлік құрамға қосылуға келіскені туралы хабарланды. Алайда келесі тамыз айында Нивен Род Тейлормен алмастырылды және Рита Хейворт актерлік құрамға қосылды. Суретке түсіруден аз уақыт бұрын Тейлор өзінің рөлінің көлемінен қанағаттанбағандықтан жобадан шығып, оның орнына Джон Смит келді.

Түсірілім

[[Файл:El Retiro 02.]] Бұл - біздің жаңалықтарымыз. JPG дерегіthumb дерегіЖалпы шоудың аяғында Ретиро паркі тоғайындағы Альфонсо XIII-ге арналған ескерткіш (2012 жылы көрінді) пайда болады. 1963 жылдың желтоқсан айының соңында цирктегі өрт оқиғасын түсіріп жатқанда, түсірілім алаңында өрт пайда болып, Аранхуэстегі түсірілім алаңының 40 шаршы метрін өртеп жіберді. Уэйн, Хейворт және басқа студия қызметкерлері зардап шекпей шықты, ал әртүрлі жануарлар түсірілімнен шығарылды. Кинотарихшылар бұл фильм түсірілген кезде Рита Хейворттың Альцгеймер ауруының ерте басталуынан зардап шегуі мүмкін деп болжады. Фильм түсірілген кезде оның жасы 46-да ғана болатын, ол жиі түсірілімге кешігіп, өзінің репликаларын есте сақтау қиындықтарымен күрескен, сондай-ақ ол жиі мас болып, түсірілім кезінде қорлық көрсеткен. Джон Уэйн бұған дейін онымен жұмыс істеуге асыққан, бірақ кәсіби емес мінез-құлық деп қараған нәрсеге немқұрайды қараған.

Шығару

Фильмнің түсіріліміне дейін Paramount Pictures бұрын қаржылай өкініш тудырған Рим империясының құлдырауы фильмін шығарған болатын. 1964 жылдың наурыз айында Пьер С. Дюпон III-тің Сэмюэл Бронстон Продакшнді бас сенімгер ретінде қабылдағаны туралы хабарланды, бұл Цирк әлемі аяқталатынына кепілдік берді. Осыған қарамастан, Paramount компаниясының Circus World-ке инвестициясы қорғалып қалатынын және тарату жоспарлары жоспарланғандай жалғасатынын хабарлады. 1964 жылы 25 маусымда фильмнің премьерасы Лоудың кинотеатрында орындықтар бойынша өтті.

Үй медиасы

2014 жылдың 7 сәуірінде Anchor Bay Entertainment Ұлыбританияда B аймағы Blu ray нұсқасын шығарды.

Кассалық жинақ

Фильм Солтүстік Америкадағы кассаларда 1,6 миллион доллар жинады. Time журналы: "Бронстонның ең қарапайым көрінісі жер бетіндегі ең керемет шоумен салыстыруға болмайды. Бұл тек қана аздап романтикалық жастықты, бұл Stella Dallas with stardust". Олар фильмді "фильмді көру 2 сағат 15 минут бойы құлақтағы филтті ұстап тұрумен бірдей. Бұл жерде не бар екенін өлшеуге де болмайды, бірақ ол белгілі бір әсер қалдырады: үлкен, жылы жүректі және балаларға өте қызықты". Variety журналы фильмді "үлкен экран, үлкен кассалық үйлену салтанаты және романтика" деп мақтады. Бұл барлық жердегі көпшіліктің, әсіресе әйелдер мен балалардың көңілінен шығуы керек. Генри Хатауэйдің нұсқауы бойынша, жылдамдық баяулайды. Сюжетте экшн, түс, еуропалық пейзаж, мелодрама, өрт апаты мен су апаты біріктірілген. Барлығының негізінде отбасылық жыныстық қатынас, ескірген мораль және мол шмальц жатыр". Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің 5 пікірге негізделген 40% мақұлдау рейтингі бар, орташа бағасы 4.64/10.