Кіріспе

Еуропалық фри-джаз - әлемдік фри-джаз сахнасының өзіндік дамуы мен ерекшеліктері бар бөлігі. Еуропалық фри-джаздың негізін қалаушылар кім екенін анықтау қиын, өйткені Еуропаның әр түрлі елдерінде әртүрлі дамулар болды. Алайда, Еуропалық фри-джаздың дамуы Америка фри-джазынан басталғанын, онда Орнетт Коулман сияқты музыканттар ойнау тәсілін революциялағанын сенімді түрде айтуға болады.

Америкалық шығу тегі

Фри-джаз өзінің атауын Орнет Коулманның 1960-шы жылдардағы американдық авангард джазын сипаттау үшін жазған "Free Jazz" альбомынан алған. "Авангард" деп аталумен қатар, оны "жаңа толқын", "жаңа нәрсе", "акция джазы" және Еуропада "импровизациялық музыка" деп атады. Еркін джаз музыкасының коммерциялық жетіспеушілігіне байланысты, сондай-ақ азаматтық құқық қозғалысы сияқты нәсілдік мәселелерге байланысты көптеген американдық еркін джаз музыканттары Еуропа құрлығын аралап, жаңа авангард стилін бүкіл Еуропаға ойнай бастады. Жаз музыканттары Орнет Коулман, Альберт Айлер, Дон Черри, Бад Пауэлл, Дон Бьяс Еуропаны аралап, өнер көрсетті. Америкада коммерциялық жетістіктерінің жоқтығына қарағанда, көптеген американдық фри-джаз музыканттары Еуропада коммерциялық жетістіктер мен қабылдауды да бастан кешірді, бұл Еуропаның гастрольдеріне және ұзақ уақытқа созылатын резиденцияларға әкелді. "Джаз музыканттарының көбі әлемнің басқа жерлеріне көшіп барды, бірақ олар жоғары мәдениеттің ең жоғары көрінісі деп саналғандықтан, керісінше жауап алды. Осылайша олардың көбі елден қуылмай, дүниежүзілік соғыстардан кейін Францияда, Германияда, Жапонияда, Скандинавияда және Нидерландыда теңдесі жоқ табысқа қол жеткізді". Американың көпшілігі бұл музыканың құрылымы аз, қозушы және күлкілі деп санаса да, кейбір еуропалық тыңдаушылар "диссионтты және көрінетін ығы-зығылы музыканы" ұнатты. "Көптеген еуропалықтар фри-джазды Атлантиканың екі жағындағы бұқаралық ақпарат құралдарында африкалық америкалықтар мен Батыс Еуропалық джаз қауымдастықтарында жалын сияқты жанған музыкалық қозғалысты сипаттау үшін ең көп қолданылатын сипаттама ретінде қарастырды. Әлеуметтік контекст екі жағдайда да музыканттардың негізгі джаз мәдениетіне қарсы реакциясын қамтиды, олар өз күшін сынаған кезде, өзінен-өзі нәсілшіл, тарихи империалистік және қанаушылық, құмарлықпен құлдыраған және зұлымдыққа ұшыраған батыс үстемдігімен келісіп отыр деп санайды ". Музыканың қоздырғышы табиғатына, сондай-ақ музыкантқа да, тыңдаушыға да берген бостандығына байланысты көптеген еуропалықтар америкалық қоғамға қарсы фри-джаздағы қарсы әсерді 1960-шы жылдардың соңында Еуропадағы қарсы мәдениет пен антиимпериалистік қозғалыстармен байланыстырды.

Еуропалық қабылдау

Америка Құрама Штаттарында қабылданған еркін джаз музыкасына қоғамның реакциясына қарама-қайшы, көптеген еуропалықтар (музыканттар, сыншылар және жастар) осы музыка стилімен сәйкестенді. Көптеген африкалық американдықтар бұл авангард стилін Америкадағы Азаматтық құқық қозғалысымен байланыстырған болса, 1960 жылдары көптеген еуропалықтар, әсіресе колледж жасындағы студенттер, бұл музыка стилін бүкіл Еуропада бір уақытта орын алған антиколониалистік қозғалыстармен байланыстырды. "Free jazz" рубрикасы бойынша музыка - Орнет Коулман, Сесил Тейлор, Альберт Айлер, Джон Колтрейн, Sun Ra және олардың топтары, Еуропадағы ең көп әсер еткен негізгі ізашарларды атау - 1960 жылдардың ортасынан аяғына дейін сол жердегі джаз сахналарын жандырды. Кейінгі еркін джаз қозғалысы олардың елінде 1968 жылғы студенттік наразылық пен көтерілістердің оқиғалары мен рухымен байланысты болды Париж және Берлин ("68-шілер") Америкадағы қара нәсілділердің жаңа сәйкестігін растады. Америка Құрама Штаттарына тән нәсілдік қақтығыс Еуропада халықаралық радикалды солшылдыққа айналды. Ол жастық ақ жүзді ашулы қара жүзге қарағанда батыс империалистік капитализміне және жалған мәдениетке қарсы. Америкалық фри-джаз музыканттары бүкіл Еуропада ойнауын жалғастыра бергенде, фри-джаз жанры мен онымен байланысты Еуропадағы мәдени қозғалыстар да тарай бастады, бұл көптеген еуропалық джаз музыканттарына авангардтық ойнау стилін еліктеуге және өзінің жеке дыбысын жасау үшін оның әдістерін қабылдауға ықпал етті. "Олардың әртүрлі ортасын көрсететін бұл музыканттар көбінесе бірнеше ғасырлар бойы Еуропалық формаларға тән кейбір дыбыстық бейнелермен афрологиялық көзқарасты еске түсіретін жеке әңгімелерді біріктіреді".

Еуропадағы еркін джаздың дамуы

Бұл жаңа, авангардтық стильдің енгізілуі көптеген еуропалық джаз музыканттарына әсер етті, мысалы, алғашқы еуропалық фри-джаз музыканттарының бірі ретінде белгілі неміс саксофонист Питер Бротцман. Еуропалық фри-джаздың негізін қалаушылар әдетте классикалық джаздың негізінен шыққан, содан кейін бибоп пен хард-боптан фри-джазға өтті. Бротцман 1964 жылы фри-джаз ойнай бастады және "Питер Ковальд және Свен Аке Йоханссонмен бірге квинтет құрды. Келесі жылы ол Майк Мантлер мен Карла Блей бастаған квинтетпен Еуропаны аралады, олар Globe Unity Orchestra-мен 1981 жылға дейін жалғасқан қарым-қатынасты бастады ". Бротцман өзінің жоғары, жылдам ойнауымен танымал, бірақ оның ойнауындағы үйлесімділіктер жиі назардан тыс қалады. Оның әріптесі Питер Ковальд контрабаспен еркін джазды түсіндірді. Ковальд "FMP (1969) сияқты еркін джаздың концерттерін демеушілік ететін және жазбаларын шығаратын, Вупперталь еркін джаз шеберханасы және 360 ° Spielraum für Ideen, Вупперталдағы өнер галереясы мен орындау кеңістігі сияқты ұйымдарды құруға көмектесті". Александр фон Шлиппенбахтың "Глобус Юнити" оркестрі Берлинде дебют кезінде үлкен дау туғызды. Германияда екінші буын фри-джазшылардың кейбірі Георг Грейве, Тео Йоргенсманн немесе Ханнес Бауэр сияқты еуропалық музыкалық фоннан шыққан. Шығыс Германияда тромбоншы Конни Бауэр мен барабаншы Гюнтер Сомер социалистік блокта еркін джазды таратты. Бауэр 1982 жылы "Доппельмоппель" атты екі тромбон мен екі гитарадан тұратын квартет құрды және 1996 жылы 20 жылдығын атап өткен Еуропалық джаз ансамблінің турнесіне қатысты. Ұлыбританияда Джон Колтрейннің ықпалына түскен саксофонист Эван Паркер Британия үшін Бротсманның рөлін атқарды. Гитарашы Дерек Бейли мен тромбоншы Пол Рутерфорд та британдық сахнаны дамытты. Пол Рутерфорд та, Эван Паркер де өздерінің мансабының ұзақ кезеңінде сололық импровизациямен тәжірибе жүргізді. Слав/Вячеслав/Ганелин, совет Литвасынан, 70-жылдардың соңында Владимир Чекасин және перкуссионист Владимир Тарасовпен ойнап, жарыққа шықты. Лео Рекордс компаниясының Лео Фейгини олардың, сондай-ақ Шығыс блогының басқа музыканттарының ондаған альбомдарын шығарды. Еуропадағы еркін джаз музыканттарының өсуіне қоса, 1960 жылдары "жұмысты бастаған сыншылардың жаңа тобы пайда болды. Олар Ив Буэн, Мишель Ле Брис, Гай Копелович және Жан Луи Комолли сияқты жас зиялы адамдар болды. Осы уақыт аралығында фри-джаз америкалыққа қарағанда еуропалыққа айналды. "Еркін джаз және басқа да батыс музыкасының гармониясын, әуенін және ырғағын басқаратын диатоникалық / хроматикалық және метрикалық жүйелерден теориялық түрде бос спонтандық импровизацияны" қолдану арқылы еуропалық еркін джаз музыканттары батыс Еуропадағы тәжірибесіне негізделген интерпретацияларды жасады. Еуропада бұл музыка стилі өзінің музыкалық кезеңдерінде "боп, ерте джаз және свинг Америкада көрген табысқа қол жеткізді". Oxford Music Online-ге сәйкес, "Еуропада (әсіресе Англияда) еркін джаз, әсіресе, африкалық американдықтардың дыбыстарынан гөрі авангардтық өнер музыкасына стильдік байланысты назарға алатын қойылымдарда, "импровизациялық музыка" деп аталады". Осы уақыт ішінде еркін джаз саяси пікірлер механизмі ретінде ғана қарастырылса, ол өзінің өнер түрі ретінде жарамдылығын жоғалтады немесе ең нашар жағдайда Еуропа үкіметтерінің цензурасына ұшырайды деген қорқыныш болды. Осы мүмкіндікке байланысты еркін джаз қауымдастығында "еркін" сөзін әдетте байланысты саяси ортамен ажырату үшін толқын пайда болды. Бұл музыка жанрын саясаттанудан басқа, басқа сыншылар "Джаз енді оның өндірілген әлеуметтік жағдайларын немесе оның өндірушілері ұстаған саяси нанымдарды ашу қабілетіне қарай бағаланатын болса, онда оның белгілі бір қоғамдастықтың сыртындағыларға қатысы шектеулі болады. Басқаша айтқанда, джаз немесе фри-джазды белгілі бір идеологиямен немесе ойлау процесімен байланыстыра отырып, іс жүзінде тек ұқсас ойлау процесіне ие адамдар ғана оны толықтай түсіне алады немесе бағалай алады. Керісінше, егер еркін джаз жанры саяси пікірлер құралы ғана деген көзқарастан бөлініп, оның орнына оны көркемөнер түрі ретінде объективті түрде қараса, онда ол кең аудиторияға қол жетімді болатындай ғана емес, сонымен қатар ол саяси мәлімдеме жасауға тырыспауы мүмкін немесе тырыспауы мүмкін емес, бірақ өзін өнер ретінде бағалауға мүмкіндік береді.

Еркін джаздың салдары

1960-1970 жылдардағы Еуропадағы танымалдылықтан кейін импровизациялық музыка басқа музыка жанрларына әсер ете бастады және әсер ете бастады. Америка Құрама Штаттарында, Еуропада және әлемнің қалған бөлігінде музыканттар импровизациялық музыканы ойнауды жалғастырды, бірақ олар басқа жанрларға да шабыт алды. Бұл термин "импровизациялық музыка" сөздік мағынасында қолданылуы мүмкін, және ол әсіресе 1980 жылдан бастап музыка жасауды сипаттайтын жанрлық эклектизмге қатысты пайдалы, өйткені музыканттар еркін түрде джаз және қазіргі заманғы өнер музыкасынан ғана емес, сонымен қатар түрлі негізгі танымал музыкалардың (блюз, рок, соул, поп), ауыр металл және әлем музыкасының (этникалық дәстүрлер) аспектілерінен де алады немесе біріктіреді.