Кіріспе
209 - 174 жылдар аралығында Сюньну империясының Чаню Modu, Maodun, Modun (, көне қытайша (220 б.з.д.): *mouH tuən немесе *mək tuən, 234 - 174 жылдар) - Туманның ұлы және Сюньну империясының негізін қалаушы. Ол билікке өз адамдарына б. з. д. 209 жылы әкесі Ахмедті өлтіруді бұйырған. Шығыс шекарасы Ляо өзеніне дейін созылып, империяның батыс шекарасы Памир тауларына дейін жетсе, солтүстік шекарасы Байкал көліне дейін жетті. Модуның орнын оның ұлы Лаошанг бағындырды. Моду Чанью да Қытайдан салық алады. Қытай жыл сайын ханшайымына қымыз, күріш береді.
Modu, Maodun, Modun (, from Old Chinese (220 B. C. E.): *mouᴴ tuən or *mək tuən, c. 234 – c. 174 BCE) was the son of Touman and the founder of the empire of the Xiongnu. He came to power by ordering his men to kill his father in 209 BCE. The eastern border stretched as far as the Liao River, the western borders of the empire reached the Pamir Mountains, whilst the northern border reached Lake Baikal. Modu was succeeded by his son Laoshang. Also Modu Chanyu take tax from today's China. In year China always give princess to Xiongnu and some wheat, rice.
Атауы
Оның аты Модун (Wade Giles: Motun) кейінгі хан қытай және орта қытай тілдерінде айтылады; есімнің көне қытай тіліндегі айтылуы *baɣtur деген шет тіліндегі сөздің айтылуын білдірген болуы мүмкін, бұл сөз кейіннен куәландырған Орталық Еуразия мәдениетінің туысы baɣatur "батыр". Оның есімі Модун 墨頓 (MC: *mək tuənH; Сима Чжэннің Шиджи туралы түсініктемесін ұстанған) және Моду 墨毒 (MC: *mək duok; Song Qi-дің Ханшу туралы түсініктемесін ұстанған) деп оқылды, соңғысы, Пулейбланктің айтуынша (1999), фонологиялық жағынан "мағынасы жоқ".
Сюньнулардың өрлеуін талдау
Никола Ди Космо оқиғалар тізбесін қорытындылай келе, Ордос жазығының (Сары өзеннің бұрылысындағы аймақ) Цин шапқыншылығы еркін Сюньну конфедерациясының басшылығы дағдарысымен бір уақытта болды. Моду Цинь шабуылдарына жауап ретінде пайда болған Сюньну әскерилендіру процесін пайдаланып, өзінің империясын мүмкін ететін жаңа орталықтандырылған саяси құрылымды шеберлікпен құрды. Оған Циньдің тез құлдырауы және Ханның бастапқыда тәуелсіз "патшалықтарды" құрғаны көмектесті, оның басшылары, Ханның патшасы Синь сияқты, Сионьнумен одақтасып, Ханға қарсы шабуыл жасау мүмкіндігін болды. Ханның әлсіздігі Моду мен оның мұрагерлерін сән-салтанат пен негізгі сыйлықпен қамтамасыз етті, олар оларды қолдаған аристократияға бере алды. Бұл алымсыз, сионгулер кеңейіп, билікті ұстап тұра алмады.
Кейінгі аңыздар
Кристофер И. Беквит жас Модудың оқиғасы кең таралған халық аңыздарына ұқсайтынын атап өтті. Онда жас батыр тастап кетеді, ізденіске шығады, өз құнын дәлелдейді, сенімді серіктер тобын алады, туған еліне оралады, күшті тұлғаны өлтіреді және патша болады. Моду атауы Огуз түркілерінің ата-бабасы Огуз Хағанмен байланысты. Мұның себебі - түркі-парсы дәстүріндегі Оғуз қағанның өмірбаянының (Рашид әл-Дин Хамадани, Хусейни Исфахани, Әбу әл-Гази Бахадур) қытайлық дереккөздердегі Моду өмірбаянымен (әке мен бала арасындағы қақтығыс және біріншісінің өлтірілуі, жаулап алудың бағыты мен реті және т.б.) таңқаларлық ұқсастығы. ), бұл тұңғыш рет Хьяцинт байқаған (Жыйынтықтар жинағы, 56-57 бб.). Басқа бір болжам бойынша, бұл атау мажарлар патшалық тайпасының атымен және олардың қашықтағы туыстары, қазір жойылған маторлармен байланысты. Моду болгар хандарының Номиналиясынан белгілі Дуло кланымен, ал бұл түрінде *Duh klah Tuqi King, венгр Гюла кланымен байланысты. Оның есімі Бикстун немесе Бецтур ретінде Иоганн де Тюроцтың Хроника Венгарорумдағы Атилланың ата-бабасы ретінде туысқандықта кездеседі деп айтылады.
Мұра
Моду Чаню бірнеше түркі тілдерінде Мете Хан (әсіресе, түрікше Мете Хан) деп те аталады. Түрік құрлық әскерлері оның билігінің басталуы 209 жылы өзінің символикалық құрылтай күні ретінде мәлімдейді.