Кіріспе

Метафизикалық шындықтың табиғаты туралы білімсіздік немесе қате түсініктер индустар ойлауында ұқсас ұғым Авидия (санскрит: अविद्या;; тибет фонетикасы: ма ригпа) будда әдебиетінде әдетте "білімсіздік" деп аударылады. Бұл ұғым метафизикалық шындықтың табиғаты туралы білімсіздікке немесе қате түсініктерге, әсіресе шындық туралы уақытша және анатта ілімдеріне қатысты. Бұл дуккханың (азап, ауырсыну, қанағаттанбаушылық) түпкүллі себебі және буддалық феноменологияда қайта-қайта тууға әкелетін процестің бірінші буыны ретінде мәлімделеді. Авидия буддалық ілімдерде түрлі жағдайларда надандық немесе түсініспеушілік ретінде аталады: Төрт асыл шындық Тәуелділік туындаудың он екі байланысының бірінші буыны Махаяна буддалық дәстүрдегі үш улы заттардың бірі Махаяна абыдхарма ілімдеріндегі алты түбір клештің бірі Тхеравада дәстүріндегі он шынжырдың бірі Тхеравада абыдхарма ілімдеріндегі мохаға тең. Тәуелділік туындаудың он екі байланысының аясында авидия әдетте соқыр немесе көзін байлаған адаммен бейнеленеді.

Этимология

Авидия - бұл ведикалық санскрит сөзі, ол префикс пен видьядан құралған, яғни "видья емес" дегенді білдіреді. Видья сөзі санскриттің vid түбірінен алынған, яғни "көріп, біліп, білу" дегенді білдіреді. Сондықтан, авидья "көрмеу, білмеу" дегенді білдіреді. Вид* терминдері Ригведада және басқа да Ведаларда кеңінен кездеседі. Бұл сөз Proto Indo European *weid түбірінен алынған, "көріп" немесе "білуге" дегенді білдіреді. Бұл латын тіліндегі vidēre ("көріп") және ағылшын тіліндегі wit етістіктерінің туысы.

Шолу

Авидья әр түрлі буддалық ілімдер мен дәстүрлер бойынша әртүрлі жолдармен немесе әртүрлі деңгейде түсіндіріледі. Ең негізгі деңгейде бұл шындықтың табиғатын түсінбеу немесе түсінбеушілік; Әсіресе, өзіндік емес табиғаты және тәуелді шығу ілімдері туралы. Питер Харвидің айтуынша, авидья - бұл ақпараттың жетіспеушілігі емес, "реалиияның терең тамыр жайған дұрыс емес түсінігі". Гетин авидьяны білімнің болмауы емес, "жағымды қате түсінік" деп атайды. Бұл буддизмдегі негізгі ұғым, онда күнә емес, шындықтың табиғаты туралы авидья дуккханың негізгі тамыры деп саналады. Бұл авидьяны жою дуккханы жеңуге әкеледі. Алекс Уэйманның айтуынша, буддизм мен басқа да үнді философияларында кездесетін авидияны көбінесе "білмеушілік" деп аудару керек, бірақ бұл қате аударма, өйткені ол білімсіздіктен гөрі көп нәрсені білдіреді. Оның айтуынша, "ақылсыздық" деген сөзді дұрыс аударған жөн. Бұл термин тек қараңғылықтан шыққан надандықты ғана емес, сонымен қатар қараңғылықты, қате түсініктерді, шындыққа деген иллюзияны немесе тұрақты емес, тұрақты немесе азапты болу үшін бақытты болу немесе өзін-өзі тану үшін (бұлтсыздық) болып табылады. Сонам Ринчен Авидьяны он екі сілтеме аясында былай деп айтады: "[Білімсіздік] адамның немесе басқа құбылыстардың ішкі болмысы жоқ деген түсініктің қарама-қарсысы. Осы беймәлімдікке ұшырағандар өздерін одан әрі дүниелік өмірге итермелейтін іс-әрекеттер жасайды". Төрт адал шындықты түсінбеу, оның мәнін түсінбеу - бұл да авидья.

Буддистік дәстүрлерде

Авидья әр түрлі буддалық дәстүрлерде шындықтың табиғаты туралы екі ілімде талқылаудың негізгі тақырыбы ретінде пайда болады. Бірі Анатта (Анатман) іліміне қатысты, яғни "Өзін-өзі тану" туралы білімсіздік немесе қате түсініктер, бірақ шын мәнінде буддизм бойынша тек өзін-өзі тану жоқ. Екіншісі аникка іліміне қатысты, яғни шындықтың табиғаты уақытша болғанда, "тұрақтылық" туралы білімсіздік немесе қате түсініктер.

Тхеравада

Бхикху Бодхи Авидья - бұл Тхеравада абидхарма ілімінің маңызды бөлігі деп мәлімдейді. Мұндай жағдайлардың бірі - білімсіздіктің салдарынан пайда болған кармалық құрылымдар. Басқаша айтқанда, Бодхидің айтуынша, абайсыздық (авиджа) "көрінетін заттарды көруді қараңғылық қалай бұғаттаса, нәрселердің шынайы табиғатын түсінуді де солай бұғаттап қояды". Суттанда бұл білімсіздік төрт асыл ақиқатты білмеуді білдіреді. Абидхарма әдебиетінде төрт асыл ақиқаттан басқа, бұл адамның "өткен өмірлер" мен "өлімнен кейінгі болашақ өмірлер" туралы және тәуелді пайда болу туралы білімсіздігі.

Махаяна

Махаяна дәстүрі шындықтың табиғаты мен ежелгі өткен өмірлер туралы білімсіздікті бастапқы күш деп санайды, оны тек Бос (суньята) түсінігі арқылы бұзуға болады. Алайда, басқа буддалық дәстүрлермен салыстырғанда, Дженс Браарвиг, Авидияға көп көңіл бөлінбейді, оның орнына түпкілікті шындық Бос болған кезде тұжырымдамаға негізделген "иллюзорлы шындықты құруға" баса назар аударылады. Авидия - ең үлкен арамдық және қайғы-қасіреттің, қайта туылманың басты себебі. Garfield және Edelglass-тың айтуынша, Бос орындылық туралы түсінік, яғни "барлық құбылыстардың, соның ішінде жеке адамның да, табиғи табиғатының болмауы, арамдықтарды кесіп тастайды", Бос орындылық туралы түсінік толық оянуды береді.

Ваджраяна

Ваджраяна дәстүрі надандықты сансараға құлдықтың шынжыры деп санайды, ал оның ілімі мұғалімнің басшылығымен тантрикалық жолға бағытталған, бұл авидьяны алып тастау және бір өмірде азаттыққа қол жеткізу. Авидия - тәуелді пайда болудың он екі буынының біріншісі (он екі нидана) - бұл тіршілік иесінің неге реинкарнацияланып, сансараға, алты болмыс әлеміндегі қайталанатын туылма мен өлім циклына байланысты екенін сипаттайтын буындар тізбегі.