Кіріспе

Людвик Вачулик:Людвик Вачулик (23 шілде 1926 - 6 маусым 2015) - чех жазушысы және журналисі. Ол Моравия Валахиясының Брумов қаласында дүниеге келген. Ол 1968 жылы маусымда шыққан "Екі мың сөз" манифестінің авторы ретінде танымал болған.

1968 жылға дейінгі кезең

Чехословакия президенті және Коммунистік партияның жетекшісі Антонин Новотный және оның консервативті әріптестері 1967 жылдың маусым айында өткен алты күндік соғыстан кейін зиялы қауым мен жазушыларға қатысты әлдеқайда қысымшылық көзқарас таныта бастады. Келесі айда Вакулик, ол кезде әлі де коммунистік партияның мүшесі, Жазушылар одағының төртінші съезіне қатысты. Сондай-ақ, коммунистік партияның мүшелері Павел Кохаут, Иван Клима, Милан Кундера, сондай-ақ партия мүшесі емес Вацлав Гавел де қатысты. Вачулик партияның жетекші рөлін қажетсіз деп қабылдамай, оны шектеуші мәдени саясат пен әлеуметтік мәселелерді шешпегені үшін сынға алды. Хавел Вакуликтің пікірлеріне жазушы-қаламдастарының әртүрлі реакциясын еске алды: бір жағынан, олар "біреудің шындықты айтқанына қуанышты болды, бірақ [олардың] қуанышына саяси деңгейдегі тікелей қарсыласудың бір нәрсеге әкелетініне күмән келтірілді және ол билік орталығының қарсы шабуыл жасауына түрткі болуы мүмкін деген қорқынышпен". Новотный және оның жақтастары съезден кейін жазушылар одағын өз бақылауына алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Бұл бөліну Novotný-нің құлауына ықпал еткен.

Прага көктемі мен "Екі мың сөз"

Вачулик Коммунистік партияның ең прогрессивті мүшелерінің бірі болды, сондықтан 1968 жылдың қаңтарында партияның басшысы болған Александр Дубчекке қарағанда радикалды болды. Сондықтан Вацулик және басқалар жалпы алғанда сәуірдегі іс-қимыл бағдарламасындағы реформалар ең аз қажетті болып табылады және оларды тез әрі қатаң түрде жүзеге асыру керек деп санайды. Партияның алдағы съездік сайлауында сайлаушыларға ықпал ету үмітімен Вачулик "Еңбекшілерге, шаруаларға, ғалымдарға, суретшілерге және барлық адамдарға екі мың сөз" атты манифесті бірнеше ірі Прага газеттерінде жариялады, оған басқа да қоғам қайраткерлерінің қолдары қойылған. 1968 жылы 27 маусымда, ұлттық ассамблея алдын ала цензураны жойғаннан кейінгі күні. "Екі мың сөз" атты еңбегінде Вакулик халықтан "билікті теріс пайдаланған адамдардың отставкасын талап етуді" сұрады. Ол сондай-ақ реформаларға қатысты "жақындағы қорқынышқа" байланысты "Шетелдік күштердің" - Варшава келісім ұйымының" Чехословакияның ішкі дамуына араласуы мүмкін екендігіне" алаңдаушылық білдірді. Егер де осылай болса, Вакулик: <blockquote> біз тек қана өзімізді ұстап, ешқандай да провокацияларға жол бермеуіміз керек. Біз өз үкіметтерімізді, егер қажет болса, қару-жарақпен қамтамасыз ете аламыз, егер ол біздің тапсырмамызды орындаса. "Екі мың сөз" әскери араласу жағдайында жұртшылықтың іс-қимылын шақырды және сондықтан Вачуликтің 1967 жылғы баяндамасында болғандай, партияның жетекші рөлін жоққа шығарды. Ол бүкіл Чехословакияда зиялылар мен жұмысшылар арасында танымал болды, ал оның танымалдылығы партия оны ресми түрде айыптап шыққаннан кейін ғана артты. "Прага көктемін" сипаттау үшін "контрреволюция" терминін алғаш рет қолданды. Егер контрреволюция орын алса (әрі Кеңес Одағы Чехословакиядағы оқиғаларды осындай деп санауға барған сайын бейімделген, өйткені басқа радикалдар әрекет етуді жалғастырды және Дубчек олардың сенімін жеңе алмады), Кеңес Одағы оны қауіпке ұшырағандай көрді және 1968 жылдың 20-21 тамызында болған Варшава Шарты Ұйымының әскерлерінің басып кіруі ақталды деп саналды. Социализмге қауіп төндірілген жерде күш қолданудың осы саясаты Брежнев доктринасы ретінде танымал болды, ал Вачуликтің "Екі мың сөз" осы алғашқы қолданылудың ажырамас бөлігі болды.

Вакулик диссидент ретінде

1969 жылы Густав Хусак билікке келгеннен кейін және цензура күшейгеннен кейін Вачулик (қазір партия мүшесі емес) Чехословакиядағы диссидент жазушылардың шеңберінің мүшесі болды. 1973 жылы ол Edice Petlice (The Padlock Editions) атты самиздат сериясын бастады, оны 1979 жылға дейін жүргізді. Партияның құпия полициясы тарапынан қысымға қарамастан, басқалары өздерінің серияларын жасады. Кейбір самиздат авторлары, соның ішінде Вакулик те батыста жарияланды. Самиздат авторларының негізгі тобы ақырында 77 хартияның негізін қалау құжатын әзірледі және оған қол қойды; Вакулик 1976 жылдың желтоқсанында жоспарлау кездесулерінің екіншісіне қатысты. 1977 жылы 6 қаңтарда Вакулик Хавелмен және актер Павел Ландовскиймен бірге жарғының көшірмесін Чехословакия үкіметінің поштасына жіберу үшін пошта кеңсесіне апаруға тырысты. Олардың машинасын партияның құпия полициясы тоқтатып, үшеуін де тергеуге алды. Кейіннен басқа да қол қоюшылар тергеу мен үйлерін іздестіруге ұшырады. Алайда 1978 жылдың соңында Вакулик "Құрмет туралы ескертулер" мақаласын жариялады, бұл жарғылық ұйымдарды сынға алуға негіз болды. Бастапқы қол қоюшылардың көпшілігі Прага мен Брноның интеллигенциясынан шыққан, ал Вачулик және басқалар оларды оқшаулаудан сақтандырды, өйткені орташа азаматтар енді 77 Хартиямен байланыса алмайды. Оның сын-пікірі Хартияны мифологияға айналдырудың жолын кесіп, оның орны мен рөлін талқылауды жалғастырды.

Өлім

Вакулик 6 маусымда 2015 жылы Добричовицеде 88 жасында табиғи себептермен қайтыс болды.

Ағылшын тіліндегі жинақтар

Сұраушыммен бірге кофе ішу: Людвик Вачуликтің Прагалық хроникалары, аударма. Джордж Тейнер (Readers International, 1987)