Кіріспе

Гженгангер (Gjenganger, Attergangar немесе Gjenferd; Genganger немесе Genfærd; Gengångare) скандинавия фольклорында өлген адамның рухы немесе арбағы деп аталатын.

Сипаттамалары

Гженгангердің өлімнен қайта оралуының бірнеше себебі болуы мүмкін. Қылмысқа түскендер мен олардың қылмыскерлері қабірде тыныштықпен ұйықтай алмайды. Өзін-өзі өлтірген адамдар жиі генгенгере болып қайтып келеді. Кейде адамдар қабірден бірдеңе жасамай кеткендіктен қайта оралған. Көбінесе олар тыныштыққа қол жеткізгенше, осыған көмектесетін біреуді қажет ететін. Скандинавия дәстүріндегі гженгангер мүлдем тәндік түрде жасалды. Әдетте оның қандай да бір қасиеттері жоқ еді. Ежелгі дәстүрлерде гженгангер өте зұлым және қатыгез жан еді, ол қабірден туыстары мен достарын қинауға қайта оралған. Олардың туыстары олардың қабірде қалуына қамқорлық жасады. Бұл дәстүрлі күшті gjenganger викингтер дәуірінен басталады, онда олар көптеген исландтық сагаларда кездеседі, басқалары: Греттис сагасы, Эйрбигги сагасы және Қызыл Эрик сагасы. Бұл дәстүр бойынша, гженгангер - өлі жан. Бұған мысал ретінде Греттердің гженгангер Гламрды семсерімен өлтіргенін келтіруге болады. Бұл викингтер дәуіріндегі gjengangere жиі draugr деп аталатын, ал екеуі бір құбылыстың әртүрлі атаулары болуы мүмкін.

Қазіргі заман

Жаңадан пайда болған дәстүр бойынша, гженгангер - бұл, тіпті, тікелей емес, бірақ ауруды таратуға бейімделген зұлым тұлға. Бұл gjengangere адамдар өлі адам қыспағымен (dødningeknip) шабуылдайды. Бұл дәрі көбінесе адам ұйықтап жатқан кезде беріледі. Орманның жаратылысы (хулдра) мен су рухтары (нøkken) де солай істеді деп айыпталды, олар шабыт орнына тістеуді қолданады, көбінесе құрбанның бетін нысанаға алады. Адамдарға ұйқыда шабуылдайтын жаратылыстарға деген сенім белгілі бір орындарда, яғни зират, тау немесе су маңында ұйықтауға бармауға ескерту ретінде қолданылған. Кейінгі швед фольклорында швед тілінде gengångare деп аталатын дәстүрлі gjenganger мен гаст деп аталатын арбаның басқа түрі арасында айырмашылық бар. Генгангаре тірі адамға ұқсас болса, гаст мөлдір және / немесе скелеттік болып көрінгендіктен, фантомның тірі кезінде кім болғанын көру мүмкін емес. Ал шведтердің "генгенгаре" түрі зиянсыз болса, ауруды тудыратын - гаст. Олар, сондай-ақ, адамдарды қорқытып, апатқа ұшырататын, себебі олар бұл әрекеттерді ұнататын. Бүгінде бұл көбінесе арбаулардың заманауи пікірімен салыстырылады, көбінесе формасы бойынша эфирлі және табиғаты бойынша зорлық-зомбылықсыз. Гженгангер сөзі аз қолданылады, қазіргі кездегі жұлдыз (spøkelse) сөзі көбінесе пайда болды. Гженгангер термині кездескен кезде оны жай ғана арбақ сөзінің синонимі ретінде қарастыруға болады. Келесі сөз тіркесі қайтадан жүр (gå igjen) - бұл "талай" деп айтудың бір жолы ғана.