Кіріспе

Бомфиология, сондай-ақ верборум бомбус деп аталады, сөйлеуші тым мақтанатын риторикалық әдіс.

Тарих

Верборум бомбус термині он алтыншы ғасырдағы ағылшын риторигі Ричард Шери өзінің 1550 жылғы "Схемалар мен тропалар туралы трактатында" қолданған. Онда Шерри "Verborum bombus" деп айтады, яғни кішкентай және ұсақ заттар үлкен сөздерді құрастырады. Бұған мысал ретінде мақтанатын жанкүйер Терренстің мысалын келтіре аламыз. Шерри римдік драматург Плаут пьесаларындағы Майлз Глориус кейіпкерін атап өтті. Miles gloriosus (мағынасы "қасқауылдайтын сарбаз") - Плауттың пьесасында орнатылған Плауттың кейіпкері. Майлз Глориоз - қорқақ болса да, өткен өмірінің оқиғалары туралы мақтанатын сарбаз. Театрдағы ең танымал "Майлс Глориус" - Шекспирдің "Сэр Джон Фальстафф". Фальстаф - бұл ағылшын патшасының қызметіндегі ескі, семіз ер салт атты, ол қорқақ әрі шайқасқа қарсы болғанына қарамастан, өзінің шайқас тәжірибесін мақтан тұтады. Бір көріністе Фальстафф менің есімім жау үшін соншалықты қорқынышты болмағанын қалаймын дейді. Мен тотықпен өлтірілгенімнен гөрі мәңгілік қозғалыспен ештеңеге айналғаннан гөрі жақсырақ едім (Генри IV, 2-бөлім 1.2.218 221). Бұл жерде Фальстаф өзінің есімі соншалықты қорқынышты болғандықтан, жаулар онымен күресуден аулақ екендігіне өкініп отыр. Бұл Фальстаффтың бомфиологиясы.

Қолданылуы

Бомфиология комедиялық әсер үшін қолданылуы мүмкін, мысалы жоғарыда көрсетілген гиперболалық жағдайда Фальстаф кейіпкері. Бұл терминнің ирониялық қолданылуы, өйткені Фальстаф - ескі, семіз маскүнем, ол өз айтқанындай жауларды қорқытатын жағдайда емес. Эдгар Аллан По бомфиологияны өзінің стиліне енгізді. Мұның бір мысалы келесі жол екі мысықтар менің бетпе-бет қарама-қарсы отыр, менің мұрнымның қарапайым қарастыру үшін әдепсіз дау-дамайға ұшырады. ("Тыныс жоғалту" 2:159) Бұл сөзді "Екі мысық менің мұрнымды таласты" деп те айтса болар еді. Оның орнына По өзінің баяндаушысының жеке басын толықтыратын стильді нұсқасын ұсынады. Оқырманға бұл оқиғаның абыройлы емес, тым көп айтып беретін адам айтып отырғанын білдіреді.