Кіріспе

Лиссабон, Португалия Рим дәуірінде Municipium Cives Romanorum Felicitas Julia Olisipo (латынша: Olisippo немесе Ulyssippo; грекше: λισσιπών, Olissipn, немесе λισσιπόνα, Olissipóna) - Рим империясының бөлігі болған кездегі қазіргі Лиссабонның көне атауы.

Өмірбаян

Пуникалық соғыстар кезінде Ганнибал жеңілгеннен кейін римдіктер Карфагенді ең құнды иелігінен, Испаниядан айыруға шешім қабылдады. Карфагендіктерді Сципион Африканның шығыс Испанияда жеңгенінен кейін, батыс Испанияны тыныштыққа келтіру Консул Децимус Юниус Брут Каллаикус басқарды. Ол 138 жылы Рим Республикасына біріктіру арқылы Олисипоның одағын (солтүстік-батыс кельт тайпаларына қарсы римдік легиондармен бірге күресуге ер адамдарды жіберген) алды. 31 және 27 жылдар аралығында қала муниципиумға айналды. Жергілікті билік органдарына салықтан босатылған аумақты өз бетімен басқару құқығы берілді, оның азаматтарына (Галерия тайпасына жататын) Рим азаматтығының артықшылықтары берілді (Civium Romanorum), ал қала Рим провинциясы Лузитанияға (астанасы Эмерита Августа болды) біріктірілді. Децимус Юниус Брут Каллаикус қаланы нығайтып, Лузитаниялық шабуылдар мен көтерілістерге қарсы қорғаныс ретінде қала қабырғаларын салды. Латын тілінде сөйлейтіндердің көпшілігінің арасында грек саудагерлері мен құлдардың үлкен бір бөлігі өмір сүрді. Лиссабонның атын географ Помпоний Мела латын тілінде Улиссиппо деп жазды. Қала халқының саны сол кезде шамамен 30 000 адам болған. 60 жылы, б.з.д. 47 және 44 жылдар аралығында, б.з. 33 жылы және б.з. 382 жылы болған жер сілкінісі туралы деректер бар, бірақ қалаға келтірілген залалдың нақты мөлшері белгісіз.

Ғимараттар

Август кезінде (б.з.д. 63 жылдан 14 жылға дейін) римдіктер үлкен театр салды (ол 57 жылы Кай Хейус Примустың бұйрығымен қалпына келтірілді). Қазіргі Rua da Prata астындағы галереялар біздің заманымыздың 20-35 жылынан басталады; олар біздің заманымыздың 330 жылы қайта салынған. 1771 жылы Лиссабонды жер сілкінісі құртқаннан кейін ашылған бұл Рим жер асты өткелдерінің нақты мақсаты әртүрлі түсіндіріледі. Қазіргі консенсус олардың криптопортикус болуына бағытталған. Бұл Рим империясы заманындағы құрылымдық инновация, маңызды құрылыстардың, әсіресе тегіс емес жерлердің жерін тұрақтандыру және тегістеу үшін пайдаланылған. Thermae Cassiorum (Квинт Кассиус Лонгинус пен Люций Кассиус есімдерімен аталған Кассиан ванналары) б. з. б. 44 жылы салынған. Ғимарат 336 жылы қайта жаңартылған. Қалада бірнеше ғибадатханалар салынған, олар Юпитерге, Конкордияға, Ливияға, Дианаға немесе Минерваға (қалдық төбесінде), Кибелеге (қазіргі Ларго да Мадаленаның жанында), Тетис (қазіргі Сан-Николау шіркеуі) және Фригияға (Кіші Азиядан шыққан сирек кездесетін құлшылық), Императорлық культке және Вестальдық қыздарға (Челаларда) арналған. Біздің заманымыздың 1-4 ғасырларында Праса да Фигейраның астында үлкен некрополь болған және үлкен форум (бәлкім, қазіргі Ларго-дос-Лоис) мен су құбыры салынғаны белгілі. Біздің заманымыздың 3 немесе 4 ғасырында цирк пен ипподром салынған. Қазіргі заманғы қамал төбесі мен орталық аралығындағы аймақта инсулалар (көп қабатты пәтер ғимараттары) сияқты ғимараттар болған. Қала қабырғасы біздің заманымыздың 4-ші - 5-ші ғасырларында нығайтылды, ал қаланың айналасында көпірлер (Сакаве мен Алькантарада) және виллалар болды.

Экономика

Экономикалық жағынан Олисипо өзінің гарумымен танымал болды, бұл империяның элитасы жоғары бағалаған және Римге және басқа қалаларға амфораларда экспортталған балық соусы. Сондай-ақ, шарап, тұз және қаланың әйгілі жылдам аттары экспортталды. Қала пираттық әрекеттерді басу және технологиялық жетістіктер арқылы өте өркендеді, бұл Британияның жаңа Рим провинцияларымен (әсіресе Корнуоллмен) және Рейнмен сауда-саттық пен Рим мәдениетінің Испанияның ішкі жағында Тагос өзенінің бойында тұратын тайпаларға енгізілуіне мүмкіндік берді. Қала Батыс Испанияның тағы екі ірі қаласына - Тарраконенсис провинциясындағы Бракара-Аугустаға (қазіргі португалша Брага) және Лузитанияның астанасы Эмерита-Аугустаға (қазіргі Испаниядағы Мерида) кең жолмен байланысты.

Үкімет

Қала екі отбасы - Джули мен Кассияның үстемдік еткен олигархиялық кеңеспен басқарылды. Кейсиллилер де біраз билік иелері болды. Бұл тілектер Емерита провинциясының губернаторына және император Тиберийге жолданған. 80 жылы римдік Квинт Серторий диктатор Суллаға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Осы кезеңде ол Лузитания (және Хиспания) тайпаларын ұйымдастырды және ол қайтыс болған кезде Серториан соғысында тәуелсіз провинция құрудың алдында болды. Қалаға екі дуумвири мен екі эдил билік жүргізді. Люций Юлий Маэло Каудикус - біздің заманымыздың 1-ші ғасырындағы дуумвирилердің бірі. Люций Юлий Юст (Луций Юлий Ребуррдың ұлы) б. з. б. 1-ші немесе 2-ші ғасырдағы қала әділдерінің бірі. 140 және 150 жылдар аралығында Олисипода губернатор Луций Стаций Квадрат болды. 185 жылы Лузитанияның губернаторы Секст Тигидий Переннис бұл аймаққа келді. 200 - 209 жылдары Олисипоға Юниус Целаний аттанған губернатор да келді. Луцидий 468 жылы қаланың римдік губернаторы болды, ол Ремизмундтың басшылығымен суэбтерге оны алуға көмектесті.

Дін

Олисипо, Батыс империясының көптеген ірі қалалары сияқты, христиан дінінің таралуының орталығы болды. Оның алғашқы куәландырған епископы - Қасиетті Потамий (шамамен 356 ж.), Диоклетианның қуғын-сүргіні сияқты қуғын-сүргін кезінде бірнеше шейіт болған; Вериссимус, Максима және Юлия - ең маңызды есімдер. Аңыз бойынша, бұл үшеуі Рим сенаторының ұлдары болды, IV ғасырда Лиссабонда император Диоклетианның кезінде Рим губернаторы Агейан немесе Тарквинийдің қол астында шейіт болды. Кейін Камполиде аймағында ғибадатхана салынды, оның қираған жерлері орта ғасырларда әлі де сақталған. Қасиеттілердің монументтері Сантос-о-Вельйо шіркеуінде сақталады. IV ғасырдың ортасында Олисипо епархиясы құрылды. Сондай-ақ, Лиссабонның алғашқы шейіт епископтарының бірі ретінде таныстырылған және Nossa Senhora do Monte часовнясында еске алынған Сент-Джинес (Сан-Дженс) туралы аңыз бар. Римдіктердің билігі аяқталған кезде Олисипо алғашқы христиандық қалалардың бірі болды.

Аландар

Лиссабонды 409 - 429 жылдар аралығында аймақты басқарып отырған сармат аландары мен герман вандалдары басып алды. 419 жылы қала Валлияның қол астындағы вестготтармен басып алынды.