Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лиссабон, Португалия Рим дәуірінде Municipium Cives Romanorum Felicitas Julia Olisipo (латынша: Olisippo немесе Ulyssippo; грекше: λισσιπών, Olissipn, немесе λισσιπόνα, Olissipóna) - Рим империясының бөлігі болған кездегі қазіргі Лиссабонның көне атауы.
Lisbon, Portugal in Roman times
Municipium Cives Romanorum Felicitas Julia Olisipo (in Latin: Olisippo or Ulyssippo ; in Greek: Ὀλισσιπών, Olissipṓn, or Ὀλισσιπόνα, Olissipóna) was the ancient name of modern day Lisbon while it was part of the Roman Empire.
Өмірбаян
Пуникалық соғыстар кезінде Ганнибал жеңілгеннен кейін римдіктер Карфагенді ең құнды иелігінен, Испаниядан айыруға шешім қабылдады. Карфагендіктерді Сципион Африканның шығыс Испанияда жеңгенінен кейін, батыс Испанияны тыныштыққа келтіру Консул Децимус Юниус Брут Каллаикус басқарды. Ол 138 жылы Рим Республикасына біріктіру арқылы Олисипоның одағын (солтүстік-батыс кельт тайпаларына қарсы римдік легиондармен бірге күресуге ер адамдарды жіберген) алды. 31 және 27 жылдар аралығында қала муниципиумға айналды. Жергілікті билік органдарына салықтан босатылған аумақты өз бетімен басқару құқығы берілді, оның азаматтарына (Галерия тайпасына жататын) Рим азаматтығының артықшылықтары берілді (Civium Romanorum), ал қала Рим провинциясы Лузитанияға (астанасы Эмерита Августа болды) біріктірілді. Децимус Юниус Брут Каллаикус қаланы нығайтып, Лузитаниялық шабуылдар мен көтерілістерге қарсы қорғаныс ретінде қала қабырғаларын салды. Латын тілінде сөйлейтіндердің көпшілігінің арасында грек саудагерлері мен құлдардың үлкен бір бөлігі өмір сүрді. Лиссабонның атын географ Помпоний Мела латын тілінде Улиссиппо деп жазды. Қала халқының саны сол кезде шамамен 30 000 адам болған. 60 жылы, б.з.д. 47 және 44 жылдар аралығында, б.з. 33 жылы және б.з. 382 жылы болған жер сілкінісі туралы деректер бар, бірақ қалаға келтірілген залалдың нақты мөлшері белгісіз.
During the Punic wars, after the defeat of Hannibal the Romans decided to deprive Carthage of its most valuable possession, Hispania. After the defeat of the Carthaginians by Scipio Africanus in eastern Hispania, the pacification of western Hispania was led by Consul Decimus Junius Brutus Callaicus. He obtained the alliance of Olisipo (which sent men to fight alongside the Roman legions against the northwestern Celtic tribes) by integrating it into the Roman Republic in 138 BC. Between 31 BC and 27 BC the city became a municipium. Local authorities were granted self rule over a territory that extended Exempt from taxes, its citizens (belonging to the Galeria tribe) were given the privileges of Roman citizenship (Civium Romanorum), and the city was integrated within the Roman province of Lusitania (whose capital was Emerita Augusta). Decimus Junius Brutus Callaicus also fortified the city, building city walls as a defence against Lusitanian raids and rebellions. Among the majority of Latin speakers lived a large minority of Greek traders and slaves. Lisbon's name was written Ulyssippo in Latin by the geographer Pomponius Mela. The city population is estimated to have been around 30,000 at the time. Earthquakes were documented in 60 BC, several between 47 and 44 BC, several in 33 AD, and a strong quake in 382 AD, but the exact amount of damage to the city is unknown.
Ғимараттар
Август кезінде (б.з.д. 63 жылдан 14 жылға дейін) римдіктер үлкен театр салды (ол 57 жылы Кай Хейус Примустың бұйрығымен қалпына келтірілді). Қазіргі Rua da Prata астындағы галереялар біздің заманымыздың 20-35 жылынан басталады; олар біздің заманымыздың 330 жылы қайта салынған. 1771 жылы Лиссабонды жер сілкінісі құртқаннан кейін ашылған бұл Рим жер асты өткелдерінің нақты мақсаты әртүрлі түсіндіріледі. Қазіргі консенсус олардың криптопортикус болуына бағытталған. Бұл Рим империясы заманындағы құрылымдық инновация, маңызды құрылыстардың, әсіресе тегіс емес жерлердің жерін тұрақтандыру және тегістеу үшін пайдаланылған. Thermae Cassiorum (Квинт Кассиус Лонгинус пен Люций Кассиус есімдерімен аталған Кассиан ванналары) б. з. б. 44 жылы салынған. Ғимарат 336 жылы қайта жаңартылған. Қалада бірнеше ғибадатханалар салынған, олар Юпитерге, Конкордияға, Ливияға, Дианаға немесе Минерваға (қалдық төбесінде), Кибелеге (қазіргі Ларго да Мадаленаның жанында), Тетис (қазіргі Сан-Николау шіркеуі) және Фригияға (Кіші Азиядан шыққан сирек кездесетін құлшылық), Императорлық культке және Вестальдық қыздарға (Челаларда) арналған. Біздің заманымыздың 1-4 ғасырларында Праса да Фигейраның астында үлкен некрополь болған және үлкен форум (бәлкім, қазіргі Ларго-дос-Лоис) мен су құбыры салынғаны белгілі. Біздің заманымыздың 3 немесе 4 ғасырында цирк пен ипподром салынған. Қазіргі заманғы қамал төбесі мен орталық аралығындағы аймақта инсулалар (көп қабатты пәтер ғимараттары) сияқты ғимараттар болған. Қала қабырғасы біздің заманымыздың 4-ші - 5-ші ғасырларында нығайтылды, ал қаланың айналасында көпірлер (Сакаве мен Алькантарада) және виллалар болды.
During the time of Augustus (63 BC to 14 AD) the Romans built a large theatre (which was restored in 57 AD on the order of Caius Heius Primus). The galleries underneath the current Rua da Prata date from 20–35 AD; they were rebuilt in 330 AD. Uncovered in 1771 following Lisbon's devastating earthquake, the true purpose of these underground Roman passages has been subject to varying interpretations. Contemporary consensus leans towards them being a cryptoporticus—a structural innovation of the Roman Empire times, used to stabilize and level the ground for significant constructions, particularly in uneven terrains. The Thermae Cassiorum (Cassian Baths, named for Quintus Cassius Longinus and Lucius Cassius, were built in 44 AD. The building was renovated in 336 AD. Several temples were built in the city, dedicated to Jupiter, Concordia, Livia, Diana or Minerva (on the castle hill), Cybele (near current Largo da Madalena), Tethys (current São Nicolau church) and Phrygiae (an uncommon cult from Asia Minor), to the Imperial Cult and to Vestal Virgins (in Chelas). A large necropolis from the 1st–4th centuries AD existed under Praça da Figueira and it is known that a large forum (probably in current Largo dos Lóis) and an aqueduct were built. A circus and hippodrome was built around the 3rd or 4th century AD. Buildings such as insulae (multi storied apartment buildings) existed in the area between the modern castle hill and downtown. The city wall was strengthened in the 4th to 5th century AD, and around the city there were also bridges (in Sacavém and Alcântara) and villae.
Экономика
Экономикалық жағынан Олисипо өзінің гарумымен танымал болды, бұл империяның элитасы жоғары бағалаған және Римге және басқа қалаларға амфораларда экспортталған балық соусы. Сондай-ақ, шарап, тұз және қаланың әйгілі жылдам аттары экспортталды. Қала пираттық әрекеттерді басу және технологиялық жетістіктер арқылы өте өркендеді, бұл Британияның жаңа Рим провинцияларымен (әсіресе Корнуоллмен) және Рейнмен сауда-саттық пен Рим мәдениетінің Испанияның ішкі жағында Тагос өзенінің бойында тұратын тайпаларға енгізілуіне мүмкіндік берді. Қала Батыс Испанияның тағы екі ірі қаласына - Тарраконенсис провинциясындағы Бракара-Аугустаға (қазіргі португалша Брага) және Лузитанияның астанасы Эмерита-Аугустаға (қазіргі Испаниядағы Мерида) кең жолмен байланысты.
Economically, Olisipo was known for its garum, a sort of fish sauce highly prized by the elites of the Empire and exported in amphorae to Rome and other cities. Wine, salt and the city's famously fast horses were also exported. The city came to be very prosperous through suppression of piracy and technological advances, which allowed a boom in the trade with the newly Roman Provinces of Britannia (particularly Cornwall) and the Rhine, and through the introduction of Roman culture to the tribes living by the river Tagus in the interior of Hispania. The city was connected by a broad road to Western Hispania's two other large cities, Bracara Augusta in the province of Tarraconensis (today's Portuguese Braga), and Emerita Augusta, the capital of Lusitania (now Mérida in Spain).
Үкімет
Қала екі отбасы - Джули мен Кассияның үстемдік еткен олигархиялық кеңеспен басқарылды. Кейсиллилер де біраз билік иелері болды. Бұл тілектер Емерита провинциясының губернаторына және император Тиберийге жолданған. 80 жылы римдік Квинт Серторий диктатор Суллаға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Осы кезеңде ол Лузитания (және Хиспания) тайпаларын ұйымдастырды және ол қайтыс болған кезде Серториан соғысында тәуелсіз провинция құрудың алдында болды. Қалаға екі дуумвири мен екі эдил билік жүргізді. Люций Юлий Маэло Каудикус - біздің заманымыздың 1-ші ғасырындағы дуумвирилердің бірі. Люций Юлий Юст (Луций Юлий Ребуррдың ұлы) б. з. б. 1-ші немесе 2-ші ғасырдағы қала әділдерінің бірі. 140 және 150 жылдар аралығында Олисипода губернатор Луций Стаций Квадрат болды. 185 жылы Лузитанияның губернаторы Секст Тигидий Переннис бұл аймаққа келді. 200 - 209 жылдары Олисипоға Юниус Целаний аттанған губернатор да келді. Луцидий 468 жылы қаланың римдік губернаторы болды, ол Ремизмундтың басшылығымен суэбтерге оны алуға көмектесті.
The city was ruled by an oligarchical council dominated by two families, the Julii and the Cassiae. The Caecilli also held some power. Petitions are recorded addressed to the governor of the province in Emerita and to Emperor Tiberius, such as one requesting help dealing with "sea monsters" allegedly responsible for shipwrecks. Around 80 BC, the Roman Quintus Sertorius led a rebellion against the dictator Sulla. During this period, he organized the tribes of Lusitania (and Hispania) and was on the verge of forming an independent province in the Sertorian War when he died. The city was administered by two duumviri and two aediles. Lucius Iulius Maelo Caudicus was one of the duumviri in the 1st century AD. Lucius Iulius Iustus (son of Lucius Iulius Reburrus) was one of the city aedils in the 1st or 2nd century AD. Between 140 and 150 Lucius Statius Quadratus, a governor, was in Olisipo. In 185 Sextus Tigidius Perennis, governor of Lusitania, visited the region. Between 200 and 209 Junius Celanius, a governor, also came to Olisipo. Lucidius was the native Roman governor of the city in 468, having helped the Suebi under Remismund to take it.
Дін
Олисипо, Батыс империясының көптеген ірі қалалары сияқты, христиан дінінің таралуының орталығы болды. Оның алғашқы куәландырған епископы - Қасиетті Потамий (шамамен 356 ж.), Диоклетианның қуғын-сүргіні сияқты қуғын-сүргін кезінде бірнеше шейіт болған; Вериссимус, Максима және Юлия - ең маңызды есімдер. Аңыз бойынша, бұл үшеуі Рим сенаторының ұлдары болды, IV ғасырда Лиссабонда император Диоклетианның кезінде Рим губернаторы Агейан немесе Тарквинийдің қол астында шейіт болды. Кейін Камполиде аймағында ғибадатхана салынды, оның қираған жерлері орта ғасырларда әлі де сақталған. Қасиеттілердің монументтері Сантос-о-Вельйо шіркеуінде сақталады. IV ғасырдың ортасында Олисипо епархиясы құрылды. Сондай-ақ, Лиссабонның алғашқы шейіт епископтарының бірі ретінде таныстырылған және Nossa Senhora do Monte часовнясында еске алынған Сент-Джинес (Сан-Дженс) туралы аңыз бар. Римдіктердің билігі аяқталған кезде Олисипо алғашқы христиандық қалалардың бірі болды.
Olisipo, like most great cities in the Western Empire, was a centre for the dissemination of Christianity. Its first attested Bishop was St. Potamius (c. 356), and there were several martyrs killed during persecutions, such as the Diocletianic Persecution; Verissimus, Maxima, and Julia are the most significant names. According to legend, the three were sons of a Roman senator, martyred in Lisbon in the 4th century, under the Roman governor Ageian or Tarquinius in the time of Emperor Diocletian. A temple was then built in the Campolide area, whose ruins still existed in the Middle Ages The relics of the saints are kept in the Santos o Velho Church. In the middle of the 4th century the Olisipo diocesis was formed. There is also the legend of Saint Ginés (São Gens), presented as one of the first martyr bishops of Lisbon and remembered in the Nossa Senhora do Monte chapel. At the end of Roman rule, Olisipo was one of the first Christian cities.
Аландар
Лиссабонды 409 - 429 жылдар аралығында аймақты басқарып отырған сармат аландары мен герман вандалдары басып алды. 419 жылы қала Валлияның қол астындағы вестготтармен басып алынды.
Lisbon suffered invasions from the Sarmatian Alans and the Germanic Vandals, who controlled the region from 409 to 429. The city was taken by the Visigoths under Wallia in 419.