Кіріспе
Қолмен жасалған тігіс
Боббиндік тігіс – жіптің ұзындығын тоқу және бұрау арқылы жасалған тоқыма тігіс, оларды басқару үшін боббиндерге оралады. Жұмыс барысында тоқыма тігіштермен бекітіліп тұрады, тігіштердің орналасуы әдетте үлгі немесе тігіс схемасымен анықталады, ол тігіс жастығына бекітіледі. Боббиндік тігіс жастық тігісі деп те аталады, себебі ол жастық үстінде тоқылады, сондай-ақ сүйек тігісі деп те аталады, өйткені алғашқы боббиндер сүйектен немесе азудан жасалған. Боббиндік тігіс – қолмен жасалған тігістердің екі негізгі түрінің бірі, екіншісі – инемен тоқылған тігіс, ол ертеректегі кесу өнерінен және ретицелладан шыққан.
Шығу тегі
1493 жылы Миландық Сфорца әулетінің өсиетінен он екі бұрандамен жасалған кесте туралы айтылады. Боббиндік кестеге арналған ең алғашқы белгілі үлгілердің сипаттамаларын қамтитын екі кітап бар: Венециядан шыққан Le Pompe және Цюрихтен Nüw Modelbuch. Изабелла Парасольдің танымал кесте үлгілері кітаптары да жарық көрді, онда ретицелла, инемен тігілген кесте және боббиндік кесте дизайндары болды. Осы кезеңдегі басқа үлгілер кітаптарының авторлары – Чезаре Вечеллио және Бартоломео Даниэли. Боббиндік кесте 16 ғасырдағы Италияда пасементериядан немесе өрімнен пайда болды. Алтын мен күміспен оралған жіптерден немесе түрлі-түсті жібектерден жасалған алғашқы қалың өрімдер бірте-бірте жіңірек болды, кейін киізден жасалған жіптерден өрімдер мен жиектер тігілді. Боббиндік кесте жасау 16 ғасырдың күрделі кестесін үйренуге қарағанда оңайырақ болды, ал киізден жасалған боббиндік кесте жасауға қажетті құралдар мен материалдар арзан болды. Сапасының шамасы жоқ боббиндік кестеге сұраныс көп болды, сондықтан Еуропаның барлық әйелдері орама, тігу, тоқу немесе басқа да үй шаруашылығы тоқыма өнерінен гөрі жақсы табыс әкелетін осы қолөнермен айналыса бастады. Боббиндік кесте жасау мейірімділік мектептерінде, қариялар үйлерінде және монастырьларда дамыды. Көзге көрінетін суреттердегі кестелердің толық бөліктерін ертедегі құрылымдық техникалар мен ерекшеліктерін білетін шеберлер қайта жасай алады.
Материалдар
Боббиндік тігу ірі немесе жіңішке жіптерден жасалады. Дәстүр бойынша, ол зығыр, жібек, жүн немесе кейін мақта жіптерінен, ал қымбат металдардан да жасалған. Бесс Хардвик 1549 жылы "сүйекті тігу" жасау үшін қызыл жібек, алтын және күміс жіп сатып алды, бұл осы өнер түріне қатысты ең ерте ағылшын тіліндегі жазба. Бүгінде боббиндік тігу әртүрлі табиғи және синтетикалық талшықтардан, сымдардан және басқа жіптерден жасалады. Адам шашынан жасалған тігу де бір кезде жеке естелік ретінде танымал болған.
Құрылымы
Бобиндiк тоқыманың элементтерiне туаль немесе туиле (мата тәсiлi), ретейк (тұтас тоқыманың желiсi), жеке тоқыма элементтерiнiң толтырулары, таспалар, гимп, пикоттар, таллилер, қабырғалар және роликтер кiре берiп, әр түрлi бобиндiк тоқыма стилiнде барлық элементтер кездеспейдi.
Қазіргі заманғы байламдар
Машинамен тігілген кружевоның пайда болуы алдымен кружево жасаушыларды ертедегі машиналардың мүмкіндіктерінен тыс күрделі дизайнға, содан кейін баға бойынша бәсекелесу үшін қарапайым дизайнға итермеледі, нәтижесінде оларды бизнестен дерлік толығымен шығарып тастады. Кружево жасаудың қайта жандануы жақында ғана болған құбылыс және көбінесе хобби ретінде жасалады. Кружево жасау топтары әлі күнге дейін Англияның Девоншир және Калифорнияның Оранж округі сияқты әртүрлі аймақтарда жиналады. Еуропалық қалаларда, кружево бұрын маңызды өнеркәсіп немесе танымал қолөнер болған жерлерде, әсіресе Бельгия, Англия, Испания (Камариньяс және Альмагро), Португалия (Азор аралдары, Каминья, Лагос, Ниса, Ольяо, Пенише, Повоа-де-Варзим, Сезимбра, Сетубал, Силвеш, Виана-ду-Каштелу, Вила-ду-Конде және Визеу (Фарминьян), «Renda de Bilros» деп белгілі), Франция және Словенияда кружевошылар әлі де өнерлерін көрсетіп, өнімдерін сатады, бірақ олардың клиенттері бай ақсүйектерден қызығушы туристерге ауысқан. Сонымен қатар, 3D Rosalibre және түрлі түстерді сақтау үшін Duchesse кружевосынан орамдарды қарыз алып, Милан кружевосының түрлі түсті нұсқасы сияқты жаңа кружево түрлері жасалуда. Басқа суретшілер тігістерді, шыналардың арақашықтығын, жіптің өлшемін немесе түсін өзгертіп, бұрмалап, негізге маңызды рөл береді. Осы өзгерістер тәжірибе, математика және алгоритмдер арқылы зерттеледі. Кружевоның қатаңдықсыз пішінін сақтауы енді талап етілмейді. 2006 жылы голландиялық дизайн түлегі канат байлам техникасының әсем қоршау жасауға қолданылатынын тапты. Алғашқы қоршаулар мұражай экспонаттарына айналды. Қазіргі кезде қоршаулар Бангалор қаласында бетон арматурасымен тоқылған плиталар арқылы өндіріледі.
Құралдар
Бобиндік тігудің негізгі құралдары - жастық, бобиндер, инелер және үлгілер. Жеке бөліктерді тігу үшін тігіс ілгегі қажет, ал өте жұқа тігу үшін өте жұқа ілгектің өзі керек. Жастықтар мен бобиндердің түрлері аймақтарға, дәуірлерге және тігу түріне қарай әртүрлі болады.
Жіп жасау ұйымдары
Байлам жасау – техникасы мен материалдары әлем бойынша кеңінен әртүрлі келетін халықтық өнер саласы саналады. Көптеген байламшылар өз туған елдерінің аймақтық гильдияларының мүшелері болып табылады. Гильдиялар белгілі бір түріне, көбінесе жергілікті жерде дамыған байламға арналған болуы мүмкін, немесе барлық түрлерін жасаушыларды қамтуы мүмкін. АҚШ-та көптеген гильдиялар Халықаралық Байлам Ұйымының бөлімшелерінде құрылған, сондай-ақ оған Канадалық байлам гильдиялары да кіреді. "Бюллетень" журналының тоқсан сайынғы басылымдарында ағымдағы жобалар мен шаралар, тарихи зерттеулер, жылдық жиналыстар туралы мәліметтер, үлгілер және басқа да мақалалар жарияланады. Халықаралық деңгейде, International Organisation de la Dentelle au Fuseau et à l'Aiguille (OIDFA, Халықаралық Шелгілік және Инелік Байлам Ұйымы) – байламшылар үшін басты басқару және байланыс құралы болып табылады. OIDFA жыл сайын жаһандық конгрестер, аймақтық көрмелер мен жергілікті жиындар ұйымдастырып, байлам жасау өнерін бағалау мен танылуын кеңейтеді.