Кіріспе

Бернардино де Сахагунның мәтіні Флоренттік кодекс - испан францискан монах Бернардино де Сахагунның Мезоамерикада 16-ғасырдағы этнографиялық зерттеу зерттеуі. Сахагун оны бастапқыда La Historia General de las Cosas de Nueva España (ағылшынша: Жаңа Испанияның жалпы тарихы) деп атаған. Аударма қателігінен кейін оған Historia general de las Cosas de Nueva España деген атау берілді. Ең жақсы сақталған қолжазба Флоренция кодексі деп аталады, өйткені ол Флоренциядағы (Италия) Лауренция кітапханасында сақталған. Сахагун бұрын өзінің студенттері болған науа ақсақалдары мен авторларымен бірлесіп Colegio de Santa Cruz de Tlatelolco колледжінде зерттеулер жүргізді, дәлелдерді ұйымдастырды, өз зерттеулерін жазды және редакциялады. Ол бұл жобаны 1545 жылдан бастап 1590 жылы қайтыс болғанға дейін жүргізді. Бұл шығарма он екі кітапқа бөлінген 2500 беттен тұрады; жергілікті суретшілер жасаған 2000 астам суреттер осы дәуірдің көркем суреттерін береді. Бұл кітап "батыс мәдениетінен тыс мәдениеттің ең керемет жазбаларының бірі" деп сипатталған. Алғашқыда Чарльз Диббл мен Артур Андерсон бұл кодексті науатль тілінен ағылшын тіліне аударып, оны 30 жыл бойы толықтай орындады. 2012 жылы Флоренция кодексі бар томдарының науаль және испан тілдеріндегі жоғары сапалы сканерленген нұсқалары бейнеленген суреттермен бірге Дүниежүзілік цифрлық кітапханаға қосылды. 2015 жылы Сахагунның шығармалары ЮНЕСКО-ның Әлемнің естеліктері тізіліміне енгізілген. 2023 жылы Гетти ғылыми-зерттеу институты толық қолжазбаға қол жеткізуге мүмкіндік беретін Цифрлық Флоренттік Кодексті шығарды.

Қолжазбаның тарихы

1575 жылы Үндістан кеңесі испан тажына жергілікті американдықтарды жергілікті тілдерді қолданудың орнына испан тілінде оқытуды ұсынды; осы себепті испан билігі Фрей Сахагуннан ацтек мәдениеті туралы барлық құжаттарын және оның зерттеулерінің нәтижелерін осы мәселе туралы қосымша мәлімет алу үшін тапсыруды талап етті. Бұл арада Сигуенза епискобы Диего де Эспиноса, сонымен қатар Кастилияның корольдік кеңесінің президенті және бас инквизитор, дін қызметкері Луис Санческе американдықтардың жағдайы туралы баяндауды тапсырды. Қолжазба Флоренция кітапханасының жинағына XVI ғасырдың соңында енгізілгеннен кейін кірді. Ал ғалымдар бұл кітапты тек XVIII ғасырдың аяғында, яғни 1793 жылы библиограф Анджело Мария Бандинидің латын тілінде жазған баяндамасында ғана білген. Бұл шығарма XIX ғасырда П. Фр. Марселлино да Сивецца 1879 жылы. Флоренция кодексі үш томдық қолжазбасына мұқият талдау жүргізіліп, Мадридтен табылған бұрынғы нұсқаларымен салыстырылды. Толоса қолжазбасы (Códice Castellano de Madrid) 1860 жылдары белгілі болды және оны Хосе Фернандо Рамирес зерттеді. "Толоса қолжазбасы" испан тілінде "Генаральды тарих" деп аталатын кітаптың барлық басылымдарының көзі болды. Флоренттік кодексінің он екі томдық толық науаль мәтінін ағылшын тіліне аудару Артур Дж.О. Андерсон мен Чарльз Дибблдің онжылдықтар бойы жасаған еңбегі болды, бұл мезоамерикалық этно тарихының зерттеуіне маңызды үлес қосты. 1979 жылы Мексика үкіметі Флоренция кодексі үш томдық факсимилесін басып шығарды. Архиво генераль де ла насьон (Dra. Alejandra Moreno Toscano, директор) ішкі істер хатшылығы (Энрике Оливарес Сантана, хатшы) жариялаған жобаны қадағалады. 2012 жылғы Дүниежүзілік цифрлық кітапхана қолжазбаның жоғары ажыратылатын цифрлық нұсқасын Мексика және ацтек тарихының осы көзіне қызығушылық танытқандардың бәріне онлайн режимінде толық қолжетімді етеді. 2023 жылы Гетти ғылыми-зерттеу институты толық қолжазбаға және бірнеше аудармаларға қол жеткізуге мүмкіндік беретін Цифрлық Флоренттік Кодексті шығарды.

Флоренттік кодекстегі суреттер

1979 жылы факсимильді басылым жалпыға қолжетімді болғаннан кейін, Флоренция кодексі суреттері егжей-тегжейлі талдауға мүмкіндік алды. Бұрын суреттер әртүрлі ерте басылымдарда кездесетін қара-ақ суреттер арқылы белгілі болған, олар әліпбилік мәтіннен бөлектелген. Флоренция кодексі суреттері үлкен жұмыстың ажырамас бөлігі ретінде жасалды. Көптеген суреттерде еуропалықтардың ықпалы байқалса да, бір ғалым мұқият талдағаннан кейін, оларды "тлакуило немесе жергілікті суретші жазушының мұрагерлік мамандығының мүшелері" жасаған деп болжайды. Суреттер мәтіннің бос орындарына енгізілген, ал кейбір жағдайларда бос орын толтырылмаған. Бұл қолжазбалар Испанияға жіберілгенде әлі толық жазылмаған екендігін көрсетеді. Суреттер екі түрлі: алфавиттік мәтіннің мағынасын кеңейтетін "негізгі фигуралар" және сәндік "орнаментальдар". 2500 суреттің басым бөлігі "бастапқы фигуралар" (шамамен 2000), қалғандары сәндік. Алдымен қара сызықпен, кейіннен түсті сызықпен суреттелген. Кодекске енген суреттерге жиырма екі суретші еңбек еткен. Бұл үшін суретші денелердің көздері, пішіні және дене өлшемі сияқты түрлі-түсті суреттерін зерттеді. Жазушылардың қандай көркемдік көздерден суреттер түсіргені белгісіз, бірақ Colegio de Santa Cruz de Tlatelolco кітапханасында европалық кітаптар мен суреттер мен оюлар бар еді. Суреттерде еуропалық элементтер, сондай-ақ "туған стильде" жасалған Жеңіс алдындағы суреттер бар. Бейнелердің біразында христиандық элементтер бар, оны Питерсон "христиандық редакциялау" деп сипаттады. Кодекстің барлық бөлігі науалардың сенімімен сипатталады: түстердің қолданылуы суретті белсендіреді және суреттелген заттың немесе адамның шынайы табиғатын немесе ixiptla-ны бейнелейді. Ацтектер үшін адамның немесе заттың шынайы болмысы сыртқы қабаты немесе тері арқылы көрініс тапқан. Суреттің түсіне түс қосу оны өзгертіп, суретке бейнеленген нәрсенің өзіндік сипатын береді. Түстер суреттің өзімен қатар жұмыс істейтін білім беру құралы ретінде де қолданылды.