Кіріспе
Әлеуметтік-әлеуметтік тұжырымдама теорияны және эмпирикалық зерттеуді біріктіреді Роберт К. Мертон әзірлеген орта ауқым теориясы - теория мен эмпирикалық зерттеулерді біріктіруге бағытталған әлеуметтану теориясының әдісі. Қазіргі уақытта бұл, әсіресе, АҚШ-та әлеуметтану теориясын құрудың іс жүзінде басым тәсілі болып табылады. Орташа ауқым теориясы эмпирикалық құбылыстан басталады (әлеуметтік жүйе сияқты кең ауқымды абстрактілік тұлғадан айырмашылығы) және деректер арқылы тексерілетін жалпы мәлімдемелерді жасау үшін одан абстракттанады. Бұл тәсіл функционализм және көптеген конфликттік теориялар сияқты әлеуметтік теорияның бұрынғы "үлкен" теоретикасына қарама-қайшы келеді. Реймонд Будон "орталық ауқым" теориясы басқа ғылымдардың көпшілігі "теория" деп атаған тұжырымдамамен бірдей деп дәлелдеді. Аналитикалық социология қозғалысының мақсаты - осындай теорияларды абстракцияның жоғары деңгейінде үйлесімді парадигмаға біріктіру.
Middle range theory, developed by Robert K. Merton, is an approach to sociological theorizing aimed at integrating theory and empirical research. It is currently the de facto dominant approach to sociological theory construction, especially in the United States. Middle range theory starts with an empirical phenomenon (as opposed to a broad abstract entity like the social system) and abstracts from it to create general statements that can be verified by data. This approach stands in contrast to the earlier "grand" theorizing of social theory, such as functionalism and many conflict theories. Raymond Boudon has argued that "middle range" theory is the same concept that most other sciences simply call "theory". The analytical sociology movement has as its aim the unification of such theories into a coherent paradigm at a greater level of abstraction.
Анықтама
"Орталық ауқым теориясы" термині нақты теорияға қатысты емес, керісінше теорияны құруға арналған тәсіл. Реймонд Будон орта диапазон теориясын екі идеяға деген берік сенім ретінде анықтайды. Біріншісі оң, және мұндай теориялардың не істеу керектігін сипаттайды: барлық ғылыми теориялар сияқты әлеуметтану теориялары да, басқаша бөлінген гипотезалар мен эмпирикалық жүйелілікті нығайтуға бағытталған болуы керек; "егер "теория" жарамды болса, ол "түсіндіреді", басқаша айтқанда, "бірлестіреді" және өз тарапынан басқаша бөлінген көрінетін эмпирикалық жүйелілікті біріктіреді ". Екіншісі теріс, ол теорияның істей алмайтын нәрселеріне қатысты: "Барлық әлеуметтік процестерде жұмыс істейтін жалпы тәуелсіз айнымалыны анықтауға тырысу үмітсіз және беймәлім, немесе әлеуметтік құрылымның негізгі белгісін анықтауға тырысу, немесе барлық әлеуметтік құбылыстарды талдау үшін жеткілікті болатын екі, үш немесе төрт түбір түсінікті табу".
Тарих
Орташа ауқымды Роберт Мертон Талкотт Парсонстың жалпы әлеуметтік теорияларынан ауытқу ретінде әзірлеген. Мертон Парсонспен келісті, бұл тар эмпиризм, ол толығымен қарапайым статистикалық немесе байқау жүйеліліктерімен, табысты теорияға жете алмайды. Алайда, ол Парсонстың "формуляциялары мәдениет пен қоғамның байқалатын әлемдеріне теорияға бағдарланған эмпирикалық зерттеуге проблемалық және бағыт беруден алыс екенін" анықтады. Осылайша ол әлеуметтік өмірдің барлық аспектілерін қамтитын тұтас теориялық жүйе құруға тырысатын ғалымдардың абстрактілік теориясына тікелей қарсы болды. Орташа ауқым теориясының бағдарламасын енгізумен ол әлеуметтанушылардың бүкіл әлеуметтік әлемді түсіндіруге тырысудың орнына, жеке әлеуметтік құбылыстар ретінде зерттелетін әлеуметтік шындықтың өлшенетін аспектілеріне назар аудару керектігін ұсынды. Ол орта ауқымдағы теорияның тәсілдерін де, орта ауқымдағы теориялардың өздерін де уақытша деп қарастырды: олар жетілгенде, табиғи ғылымдар сияқты, орта ауқымдағы теориялар жүйесі әмбебап заңдарға айналады; бірақ, сол уақытқа дейін әлеуметтік ғылымдар әмбебап теорияны құруға тырысудан аулақ болуы керек. Мертонның құрылыстағы алғашқы фольгасы Талкотт Парсонс болды, оның әрекет теориясы К. Райт Миллс кейіннен "үлкен теория" деп жіктелді. (Парсонс бұл категорияны қатаң түрде қабылдамады.) Орташа ауқымдағы теориялар әдетте эмпирикалық зерттеулерге теорияны құру әдістерін қолдану арқылы құрылады, олар әлеуметтік әлем туралы жалпы ұсыныстарды шығарады, олар өз кезегінде эмпирикалық түрде сыналуы мүмкін. Орта диапазондық теориялардың мысалдары - анықтамалық топтар, әлеуметтік мобильділік, нормаландыру процестері, рөлдер қақтығысы және әлеуметтік нормалардың қалыптасуы теориялары. Орташа ауқымдағы тәсіл социологияны эмпирикалық бағыттағы пәнге айналдыруда маңызды рөл атқарды. Бұл соғыстан кейінгі ой-пікірде де маңызды болды. Соғыстан кейінгі кезеңде орта диапазон теориясы барлық өзгермелі негізделген әлеуметтік ғылымдардағы теория құрылысына басым тәсілге айналды. "Біздің бүгінгі негізгі міндетіміз - шектеулі тұжырымдамалық диапазонға қолданылатын арнайы теорияларды әзірлеу, мысалы, девиантты мінез-құлық теориясы, мақсатты әрекеттің күтпеген салдары, әлеуметтік қабылдау, анықтама топтары, әлеуметтік бақылау, әлеуметтік институттардың өзара тәуелділігі, осы және басқа да орта диапазон теорияларын алуға жеткілікті тұжырымдамалық құрылымын іздеуден гөрі". Роберт К. Мертон