Кіріспе
Вьетнамдық революциялық ақын және саясаткер То Хью (1920 жылы 4 қазан - 2002 жылы 9 желтоқсан) - Вьетнам революциялық ақын және саясаткері. То Хю ХХ ғасырдағы ең маңызды вьетнамдық ақындардың бірі болып саналады. Оның өлеңдері лирикалық сұлулығы, саяси белсенділігі және вьетнамдықтарға қатысты түсініктерімен танымал. То Хуның поэзиясы Вьетнам революциясы мен Вьетнам халқының тәуелсіздік үшін күресі туралы құнды жазба болып табылады. Оның өлеңдері - өлеңнің құдіреті туралы куәлік, ол қуғын-сүргінге ұшырағандарға да, дауыс беретіндерге де күш береді. Ол жеті өлең жинағын жариялады, оның біріншісі 1946 жылы Từ ấy (Одан кейін) деп аталатын жинақ болды, онда оның 1937 және 1946 жылдар аралығында жазылған көптеген танымал және ықпалды шығармалары бар. Вьетнам Демократиялық Республикасы құрылғаннан кейін ол Вьетнамның биліктегі Коммунистік партиясының көрнекті тұлғасына айналды.
Tố Hữu (4 October 1920 – 9 December 2002) was a Vietnamese revolutionary poet and politician. Tố Hữu is considered one of the most important Vietnamese poets of the 20th century. His poems are known for their lyrical beauty, their political engagement, and their insights into the Vietnamese people. Tố Hữu's poetry is a valuable record of the Vietnamese revolution and the Vietnamese people's struggle for independence. His poems are also a testament to the power of poetry to inspire and to give voice to the oppressed. He published seven collections of poems, the first of which was the 1946 collection entitled Từ ấy (Thenceforth), which included many of his most popular and influential works that were written between 1937 and 1946. Following the establishment of the Democratic Republic of Vietnam, he became a prominent figure in the ruling Communist Party of Vietnam.
Өмірбаян
То Хью, оның шын аты Нгуен Ким Чан, 1920 жылы 4 қазанда Хой Ан қаласында, Куан Нам провинциясында, отбасының кіші ұлы болып дүниеге келген. 9 жасында әкесімен бірге үйге оралып, Фу Лай ауылында тұрды. Әкесі кедей ғалым, күнкөріс таба алмай, жан-жаққа күрескен, бірақ өлеңді жақсы көретін, мақал-мәтелдер мен халық әндерін жинайтын. Ол То Хуға ескі өлеңдерді жазуды үйретті. Оның анасы да ғұламаның қызы болған, Хьюдің көптеген халық әндерін білген және оны қатты жақсы көрген. Ата-анасы То Ху поэзиясының жан-дүниесін өсіруге көмектесті. 1938 жылы ол ұстазына кездеседі, ол оған "Tố Hữu" деген псевдонимді береді, бұл Đỗ Thị сөйлемінен алынған, яғни "олымның үлкен ерік-жігері бар" дегенді білдіреді. То Хью бұл есімді қабылдады, бірақ оны "таза дос" деп түсіндірді. Оның анасы 12 жасында қайтыс болды. 13 жасында Хюэ ұлттық университетіне оқуға түседі. Мұнда ол Маркс, Энгельс, Ленин, Горький идеяларына тікелей ұшырады және кітаптар арқылы, Вьетнам Коммунистік партиясының мүшелерінің жұмылдырылуымен (Ле Дуан, Фан Данг Лу, Нгуен Чи Диу) қосылып, көп ұзамай коммунистік идеалдарға жақындады. 1936 жылы Индокитай Демократиялық Жастар одағына мүше болды. 1938 жылы Индокитай коммунистік партиясына қабылданды. 1939 жылы сәуірде ол тұтқындалып, азап шекті және Тхуа Фу түрмесіне (Хуэ) айдалды және Лао Бао түрмесіне (Кванг Три) және Орталық таулы аймақтағы көптеген басқа түрмелерге ауыстырылды. 1942 жылдың наурыз айында ол Дьэк Глей түрмесінен (қазіргі Кон Тумда) қашып, Тан Хоаға барып, партиямен байланысқа түсті (Тан Хоа провинциясының Хоу Лұқ ауданындағы құпия қызметі арқылы). 1945 жылы тамыз төңкерісі басталғанда, ол Тхуа Тхен Хуэдің көтеріліс комитетінің төрағасы болып сайланды. То Ху Вьетнамның Коммунистік партиясы болып қалыптасқан. Біріктіру алдындағы кезеңде (1975 жылға дейін) То Ху Солтүстік Вьетнамның мәдени саясатын орнатуда, әсіресе интеллектуалдар мен суретшілердің осы қатаң бақылаудағы кезеңде жариялаулары мен орындауына рұқсат етілгеннің шекараларын шешуде ең ықпалды болды. Оның интеллектуалды және көркемдік өндірісті басқаруына Trường Chinh және Hồ Chí Minh-тің өзі ғана теңесті. Бұл бақылауға зияткерлік наразылықты ақын Ле Дхат білдірді, ол Nhân Văn ісі кезінде То Ху жазушылар мен суретшілерді ұсақ буржуазиялық элементтер деп санайтынын және әдебиетті тек саясат құралы деп санайтынын мәлімдеді. Мысалы, ол Нам Цаоның жағдайын атап өтті, оны То Ху ауылдағы салық жүйесі туралы жұмыс жазуға мәжбүр етті, бұл тақырып жазушымен мүлдем таныс емес еді. Ол көптеген маңызды партиялық және үкіметтік лауазымдарды, соның ішінде Политбюро мүшесі, Орталық Комитет хатшысы, Министрлер Кеңесінің төрағасының орынбасары (содан кейін үкіметтік кабинет деп аталды) және кейіннен вице-премьер болып қайта аталатын сол лауазымдарды иеленіп отырды. Мәдениет бөлімінің басшысы ретінде ол Nhân Văn ісі кезінде зиялыларды қудалаудың басты бастамашысы ретінде аталды. Алайда, музыкант Ван Цаоның айтуынша, бұл саясаттың басты авторы сол кездегі коммунистік партияның бас хатшысы Чжун Чинь болды. Ван Цаоның айтуынша, То Ху, ақын ретінде, мұндай саясатты өз бетімен жүргізу үшін жеткілікті қатал болған жоқ. (Вьетнамдық Википедиядағы мақаланы қараңыз). Өзінің мансабында То Хуу Алтын Жұлдыз орденімен, 60 жылдық мүшелік белгісімен және Вьетнам мемлекетінің әдеби және көркемдік жетістіктері үшін берілетін ең жоғары наградасы - Хо Ши Мин сыйлығымен марапатталды. То Хью партия мен үкіметте күрт көтеріліп, сол сияқты күрт және күрт құлдыраумен аяқталды. Ол 1985 жылы ақша реформасын жүзеге асырудағы апатты әрекеті мен оны жүзеге асырудан туындаған апатты инфляция үшін кінәлі деп табылды. 1986 жылы инфляция 700% -ға өсті. То Хью вице-премьер лауазымынан кетуге мәжбүр болды және Вьетнамда бұдан былай саяси рөл атқармады. Саяси жағынан құлдырауына қарамастан, То Ху коммунистік партияның лауреат ақыны болып қала берді. Ол 2002 жылы 80 жасында қайтыс болды.