Кіріспе

Ливанның тәуелсіздік күні (عيد الإستقلال اللبناني; ) - Ливанның ұлттық күні, ол 22 қарашада 1943 жылы Ливанға француз бақылауының аяқталуына орай, 23 жыл мандаттық билік жүргізгеннен кейін атап өтіледі.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Ливандықтар Ескі Келісім дәуірінен бастап шетелдік державалардан тәуелсіздік алу үшін үнемі күресіп келе жатқан болса, қазіргі Ливан тәуелсіздігі үшін күресті 16 ғасырдың аяғында Фахр аль-Дин II-нің пайда болуымен байланыстыруға болады. Фахр әл-Дин Батыс Еуропаны Ливан тауына қайта әкелді. Француз саяхатшысы Лоран д'Арвио Фахр-әл-Диннің саяси орталығы Сидондағы француз сауда ғимараттарын байқады, онда мұсылмандар, марониттер, православиелік мәсіхшілер, друздар мен яһудилер араласты. Оның тұсында баспа машиналары пайда болды, ал иезуит діни қызметкерлері мен католик монахинялары бүкіл елде мектептер ашуға шақырды. Фахр әл-Диннің өсіп келе жатқан ықпалы, мойынсұнбаушылық және амбициялары Осман империясының мүдделеріне қауіп төндірді. Османлы түрік әскерлері Фахр әл-Динді тұтқынға алып, оны 1635 жылы Стамбулда өлтірді. 1860 жылғы азаматтық соғыс кезінде марониттерді друздар қырғынға ұшыратқанына жауап ретінде 6000 француз әскері марониттік қауымдарды қорғауға бейрут маңында жерге қонды. Осман сұлтаны Абдул-Меджид I-нің француздардың Бейрут қаласына қонуын мақұлдап, Ливан тауының мәртебесін қайта қараудан басқа амалы болмады. 1861 жылы Осман империясы мен бес Еуропа державасы (Британия, Франция, Ресей, Австрия және Пруссия) Осман сыртқы істер министрі Мехмед Фуад-пашаның төрағалығымен құрылған комиссияда Ливан тауының жаңа саяси жүйесін келісті. Халықаралық комиссия друз иелерін соғыс қылмыстары үшін жазалау үшін трибунал құрды және комиссия Ливан тауының автономиялы провинциясы Ливан тауының Мутасаррифаты туралы келісімге келді. 1864 жылдың қыркүйегінде османдықтар мен еуропалықтар жаңа құрылымды айқындайтын Règlement Organique-ге қол қойды, оның ішінде француздар губернаторға кеңес беру үшін сайланған көп коммуналдық кеңестің ұсынысын енгізді. Сайлау өкілдіктері мен қауымдық мүшеліктің шамамен демографиялық салмағы автономиялы Ливан тауы провинциясының негізі қаланғаннан кейін құрылды. Екі кезеңді сайлау процесі бірнеше онжылдықта жетілдіріліп, 1907 жылы құпия дауыс беру енгізілді. Ливан тауы Осман империясының демократиялық жолмен сайланған, негізгі секталардың мүшелерін білдіретін жалғыз провинциялық кеңесі болды. Кеңес мүшелерінің үштен бір бөлігі үшін сайлау екі жылда бір рет өткізілетін. Ливан тауының губернаторы, маронит емес католик, Осман империясының паша титулымен министрлік дәрежесінде болды, бірақ толық провинциялық губернатордан төмен сатыда. Аудандық соттардың төрешілері ауданның ең ірі діни тобымен бір сектадан, ал келесі екі ірі топтың төрешілерінің орынбасарлары болды. Сот шешімдеріне Соттың президенті мен кем дегенде бір судья қатысуы тиіс еді. Бұл жүйе марониттердің келісімін, друздардың қайта кірігуін және Ливан тауындағы діни келісімді жеңілдетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Осман сұлтандығы ыдырай бастады. Османдықтар арабтардың тәуелсіздігінен қорқып отырды. Осының салдарынан Осман империясы 1915 жылы Ливан тауының автономиялы провинциясын жойып, таудағы қауымдарды төтенше әскери билік астына алды. Репрессияның шыңы 1916 жылдың 6 мамырында 14 белсенді мен журналистті, соның ішінде араб және Ливан тәуелсіздігін жақтаушыларды, христиандар мен мұсылмандарды, дін қызметкерлері мен секуляристерді асып тастаумен аяқталды. Бейруттың орталық бөлігіндегі асылғандар алаңы "Шейіт алаңы" деп аталып кетті, ол бүгінде Ливанның саяси көрінісінің басты нүктесі болып табылады. Бұл оқиғадан кейін жергілікті қоғамда Осман билігіне деген құрмет құлдырады. Османдықтар соғыста Леванттан астық тартып алды, нәтижесінде үлкен ашаршылық болды. Ливан тауының жартысы жойылып кетті. Шильчер мен Халиф таудағы 200 мыңға жуық өлім-жітім туралы есеп берді.

Финикиялық тұлға

Османдықтардың қысымшылығынан кейін арабтар Османдықтардың билігінен шаршады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында түріктерді Леванттан қуып шыққаннан кейін Дамаскідегі Сирия ұлттық конгресі 1920 жылы Ливанды да қамтитын аймаққа тәуелсіздік пен егемендік жариялады. Бейрут қаласында христиан баспасөзі Сирия Ұлттық конгресінің шешімдеріне қарсылық білдірді. Ливандық ұлтшылдар дағдарысты пайдаланып, 1920 жылы 22 наурызда Ливанның тәуелсіздігін жариялаған Баабдадағы христиандық тұлғалардың кеңесін шақырды. Осы декларацияларға қарамастан, аймақ Ұлыбритания мен Франция арасындағы 1916 жылғы құпия келісімге сәйкес жеңіске жеткен британдықтар мен француздар арасында бөлінді. Марониттік патриарх Элиас әл-Хувайик басқарған Маунт Ливан марониттері француздарға Ливанның кеңейтіліп, католикалық христиандық отанына айналуы үшін лоббилік әрекет жасады. Патриарх әл-Хувайик жаңа Ливанды ежелгі Финикиямен біріктіріп, бірегей тұлғаны ерекшелендірді. Финикиялық аллюзия ежелгі дәуірді романтизациялау жөніндегі еуропалық құмарлықтан туындаған (қазіргі Эрнест Ренанның "Миссия де Фениция", 1864 ж.). Киелі кітаптың жазушысы Жібран Халил Жібранның шығармалары кеңінен таралған халық арасында Финикияның қайта тірілуі мен ерекше Ливан тұжырымдамасына серпін берді. Жибран өзінің басынан өткені, қалыптасқан дінмен келіспеушілігі және жеке адамдар арасындағы шиеленістер туралы айтты. Бұл тақырыптар көп діни топтарға жататын Ливанға тән. Джибранның христиандық ортаны мұсылмандарға жақындатуымен бірге ливандық ұлтшылдық ойды нығайтты. 1920 жылдары Джибранның мектеп оқу бағдарламасына енгізілуі оны Ливанның ең ықпалды жазушысы етіп танытты. Ұлы Ливан 1920 жылы сәуірде француз уақытша мандатымен оңтүстіктегі Рас-Накурадан Триполидің солтүстігіндегі Нахр-аль-Кабирге дейін және жағалаудан Анти-Ливан тауларына дейін құрылды. Патриарх әл-Хувайик, Осман империясы қашқырды қатаң түрде жариялаған кезде, негізгі азық-түлік өндіру аймағы Бика аңғарының сатып алынуын талап етті. Француздар халықты өз бетінше шешім қабылдауға бағыттап, Ұлттар Лигасына үнемі өздерінің жетістіктерін баяндап отыратын. Шын мәнінде, француздар әр түрлі уақытта өзін-өзі анықтауды жақтаушыларды тұтқындап, бас тартты. Франция 1922 жылы Ұлы Ливанның өкілді кеңесін құру арқылы бұрынғы Османдық Ливан тауы провинциясының сайлау жүйесін бекітті. Екі кезеңді сайлау, ересектер арасындағы жалпы еркек сайлау құқығы және көп мүшелі көп қауымдық сайлау округтері Ливан тауында 1914 жылға дейін болған жағдайды жалғастырды. Бірінші азаматтық жоғарғы комиссар, француз сенаторы және журналисі Генри де Жувенелдің қысқа мерзім (1925 жылдың қарашасы - 1926 жылдың тамызы) Ливан республикасының тарихында шешуші болды. Жаңадан сайланған Өкілдер кеңесі ливандықтардың пікірін алмастыру орталығына айналды, ал де Жувенел оны іс жүзінде конституциялық жиналыс ретінде қолдады. Өкілдер кеңесі конституцияны әзірлеуді он екі мүшеден тұратын комитетке тапсырды. Жобаның негізі - Ұлы Ливанның араб елінен бөлек христиан-мұсылман серіктестігі. Комитеттің басты өкілдері - маронит емес христиандар Мишель Чиха, православиелік төраға Шибли Даммус және православиелік Петро Град. Олар 1875 жылғы француз конституциясын бейімдеді, ал Де Жувеналь 1926 жылдың мамырында жобаны қабылдауға Өкілдер кеңесін жеделдетті. Ол республиканы, президенті мен премьер-министрі арасында атқарушы билікті, екі палаталы заң шығарушы органды, әділ көп қауымдық өкілдікті және Ұлы Ливанды тұрғындарының соңғы отаны ретінде қамтыды. 1936 жылғы франко-ливандық келісім үш жыл ішінде толық тәуелсіздік пен Ұлттар Лигасына мүшелік беруге уәде берді. Консервативті француз Ұлттық Ассамблеясы Шартты ратификациялаудан бас тартты. 1940 жылы Виши үкіметі француз аумағына билік жүргізген кезде генерал Анри Фернан Дентц Ливанның жоғарғы комиссары болып тағайындалды. Бұл жаңа бұрылыс 1941 жылдың 4 сәуірінде Ливан президенті Эмиль Эдден отставкаға кетуіне әкелді. 5 күннен кейін Денц Альфред Накачеді 3 айға созылған президенттік кезеңге тағайындады. Ол Ливан мен Сирияда орналасқан Виши күштерінің еркін француз және британ әскерлеріне берілуімен аяқталды. 1941 жылдың 14 шілдесінде Акрада екі тарап арасындағы қақтығыстарды тоқтатып, генерал Шарль де Голльдің Ливанға сапарына жол ашып, Вишидің бақылауын тоқтатты. Ливанның егемендігі мен тәуелсіздігі мәселелерін талқылау мүмкіндігіне ие болған ливандық ұлттық көшбасш...

Бехамунның үкіметі

Ливандық шенеуніктер түрмеге қамалғаннан кейін ливандық депутаттар парламент спикері Сабри Хамаде үйінде жиналып, екі ұсталмаған министр Эмир Маджид Арслан (Ұлттық қорғаныс министрі) мен Хабиб Абу Шахлаға үкіметтің функцияларын атқаруды тапсырды. Содан кейін екі министр Бехамунға көшіп барды және олардың үкіметі Бехамун үкіметі деп аталды. Үкіметке Бехамундағы танылған басшылар Хусейн мен Юсеф Эль Халабидің үйлерінде баспана және қорғаныс берілді. Бұл ғимараттар министрлерді жақсы қорғауға мүмкіндік беретін. Жаңа құрылған үкімет генерал Катрукспен немесе кез келген басқа мандаттық лауазымды тұлғамен келіссөздер жүргізуден бас тартты, кез келген келіссөздер тұтқынға алынған үкіметпен жүргізілуі керектігін атап өтті. Сондай-ақ, ол "Ұлттық гвардия" деген атпен әскери қарсылық жасады, оның жоғарғы қолбасшысы Наим Моғабғаб болды, Адиб эль Бейни мен Мунир Такиэддиннің көмегімен. Бұл әскери топ тәуелсіздік шайқасында соғысты, кейіннен Ливан армиясының өзегі болды, ол кейін 1946 жылы Әмір Маджид пен Наим Моғабғабтың басшылығымен құрылды. Ақырында Франция Ливан халқының қысымына, сондай-ақ көптеген елдердің талабына мойынсұнып, 1943 жылы 22 қарашада, дүйсенбі күні таңертең Рашая қамауындағы тұтқындарды босатты. Содан бері бұл күн Ливанның тәуелсіздік күні ретінде аталып келеді. Ливан тәуелсіздігінің тарихи орны және Хусейн әл-Халабидің тұратын жері, 1943 жылы 11 қарашада Ливанның тұңғыш туын көтерген жер, жыл бойы туристер мен келушілерді ұлттық мақтанышты атап өту үшін қарсы алуды жалғастыруда.