Кіріспе

Гаспар де ла Серда Сильва Сандовал и Мендоса, Гальведің 8-ші графы, Салседон мен Тортоланың лоры (толық, lang es) (11-қаңтар 1653 12-наурыз 1697) - Жаңа Испанияның вице-королі, 20 қараша 1688 жылдан 26 ақпанға дейін 1696.

Жаңа Испанияның вице-королі ретінде

1688 жылы мамыр айында Жаңа Испанияның вице-королі болып тағайындалғанда Серда Сандовал Сильва тек 35 жаста еді. Ол Веракруске қазан айының ортасында келген. Сол жерден Мексика қаласына бара жатқанда ол өзінің алдыңғы ісімен, 8 қараша 1688 жылы Монклованың 3-конты Мелхор Портокарреромен кездесті. 11 қарашада Шапультепекке келіп, 1688 жылы 20 қарашада Аудиенсия алдында ант берді. Оның Мехикоға салтанатты түрде кіруі 1688 жылы 4 желтоқсанда болды, бірақ оның өкілеттігі бұрынғы ант беру рәсімінен басталады. Келуінен көп ұзамай вице-король Нью-Мексиконың губернаторынан хабар алды. Вице-патша Коахуиланың губернаторы генерал Алонсо де Леон Гонсалеске жауынгерлер, географ және аудармашыдан тұратын жасақпен жағалауға француздарға қарсы шығуға бұйрық берді. Көп күн бойы шөл дала арқылы жүріп өткеннен кейін, губернатор Сан-Бернардо немесе Эспириту-Санто шығанағына келді, онда ол француздарды форт салу процесінде тапты, бірақ француз қоныстанушыларының белгілері жоқ. Достық үндістердің айтуынша, олардың бесеуі жұмысшы іздеп, көршілес тайпаға қосылған еді. Алонсо де Леон Гонсалес оларды тұтқындауға жасақ жіберді. Бірнеше күннен кейін олар француздардың екеуімен, Жак Гроле мен Жан Л'Аршевекпен, қалғандары қашып кетті. Француздар бес испан тұтқынды ұстап тұрды, олардың екеуін испан күштері босатты. Бұрынғы тұтқындардан губернатор Леон Гонсалес француздардың осы аймақты отарлауға қызығушылық танытқанын білген. 1689 жылы вице-король архиепископ пен колонияның епископтарынан ақша жинап, оңтүстік мұхитта қарақшыларды іздеу үшін Тынық мұхиты порты Акапулькодан флотты жіберді. Ол сондай-ақ Мексика шығанағының жағалауындағы Табаско мен Кампечедегі кіріп келушілермен күресуге қадам жасады. Бұл ағылшындар бағалы ағаштарды кесіп, Ямайка мен Еуропаға жіберген. Тек бірнеше ағылшындықтар ғана болды, олар майяларды бақылауда ұстап, олар өздерін кесумен айналысты. Үнді жұмысшылары агуардиенте және ақшалай жақсы төленді. 1689 жылы қатты жаңбыр жауды, сондықтан Серда Сандовал су бұру жұмыстарын адал атқарды. 1691 жылдың сәуірінде патша бұйрығына сәйкес вице-король Серда Сандовал испан тілін жергілікті тұрғындарға үйрету үшін мектептер құрды, бұл іс айтарлықтай сәтті өтті. Үлкен топтарда бұл ұлдар мен қыздар үшін бөлек мектептер, ал кіші топтарда екі жынысқа арналған бір мектеп болды. Өзінің билігі кезінде вице-король Ньюэва-Визкаядағы Тарахумаралар мен Техастағы үндістер арасында болған үнділік көтерілістермен күресуге мәжбүр болды. Соңғылары жалпы бейбіт бейімділік танытып, испандарға бағынғысы келетіндерін және христиан дінін қабылдағысы келетіндерін білдірді. Коахуиланың губернаторы олардың арасында президиум және сонымен қатар миссионерлік қызмет орнатқан. Алайда испандық сарбаздар мен испандықтар мен метиздер колонияларының қатыгездіктері үндістерді көтеріліске итермеледі. Сол себепті әскерилер мен миссионерлер өздерінің орындарын тастап кетуге мәжбүр болды. Коахуила-и-Техас губернаторы үндістерді қантөгіссіз тыныштауға қол жеткізді.

1692 жылғы Мехикодағы тонау

1692 жылы қатты құрғақшылық болып, азық-түлік тапшылығы орын алды. Жергілікті тұрғындар бұл апатты кометаның ертерек пайда болуымен байланыстырды, бірақ одан да маңыздысы, астанада жүгері болмады және көптеген адамдар аш болды. 1692 жылы 8 маусымда көпшілік патша ордасының алдына жиналып, оны өртеп жіберді. Олар мұрағатқа тас лақтырып, өртеп жіберді. Дон Карлос де Сигуенза и Гонгора өмірін қауіпке тігіп, құжаттардың көпшілігін сақтап қалды. Жақын маңдағы кейбір үйлер мен дүкендер де өртеліп кетті. Сигуенза тонау туралы ұзақ және жан-жақты баяндама жазып, оны "Мексикодағы жүгері тонау оқиғаларын баяндаған адмирал Пезге Дон Карлос Сигуенза и Гонгораның хаты, 8 маусым 1692 жыл" деп жариялады. Сан-Франциско-эль-Гранде монастырына қашып келген вице-корольге ол сенім артқан адамдар тонаудың бастаушылары деп саналатын адамдардың есімдерін айтты. Ұсталғандардың төрттен үш бөлігі - үндістер, бірақ аралас нәсілдер, сондай-ақ 4 испандық та тергеу жұмысына қатысқан. Көтерілісте тұтқындалғандардың 66-сы үндістер, олардың 11-і өлім жазасына кесілді, 32-сі дене жазасына кесілді, 2-сі басқа жазаға кесілді, ал 20-сы ақталды. Метиздер мен кастиздер тұтқындалғандардың 2-сі өлім жазасына кесілді, 6-ы дене жазасына кесілді, ал 4-і ақталды. Тұтқындалған мулаттардың біреуі өлім жазасына кесілді, екеуіне дене жазасы берілді, ал екеуі ақталды. Осы индейлер мен аралас нәсілдерден басқа 4 испан тұтқындалды, олардың 1-і өлім жазасына кесілді, 2-і дене жазасына немесе еңбекке баруға мәжбүр болды, ал біреуі басқа жазаға кесілді. Жалпы алғанда, 15 адам өлім жазасына кесілді, 42-сі дене жазасына немесе еңбекке баруға мәжбүр болды, 3-і басқа жазаға ұшырады (2-і - көпшілік алдында қорлау, 1-і - көпшілік алдында қорлау және жер аударылу), ал 26-сы ақталды. Патша билігі тез әділдікке қол жеткізу қажеттігін түсінсе де, сот жүйесі күдіктілердің көбі дәлелдің жоқтығына байланысты ақталды. Сотталғандардың басым көпшілігі ер адамдар болды, ал барлығы 31 -і кәсіби жұмысшылар, мысалы аяқ киім жасаушылар, бас киім жасаушылар, тігіншілер, кірпішшілер, сонымен қатар әр түрлі қолөнершілер мен шәкірттер болды. Олардың арасында жүк тасушы, су тасушы, бір қашыршы бар еді. Өлім жазасына кесілгендердің 5-і түрмеде қайтыс болды, бірақ олардың мәйіттері кейіннен инквизицияның өлімнен кейін сотталған еретиктердің немесе крипто-жүйттердің сүйектерін қазып, оларды қоғамдық autos de fe-де өртеп жіберген тәжірибесіне ұқсас. Мексика қаласынан кетер алдында вице-король Кристобаль де Виллалпандоға Мексиканың басты алаңының суреті бойынша вице-корольдік қызметінен естелік ретінде сурет салуды тапсырды. Виллалпандоның 1695 жылғы "Мексиконың Зокало көрінісі" картинасы, қазір Ұлыбританиядағы жеке коллекцияда, қалалық өмірдің жанды көрінісін көрсетеді. Алайда, Виллалпандоның суреті патша сарайында болған қатты өрт зардабын көрсетеді. Вице-корольдің тапсырысы бойынша суреттелген сурет оның билік ету кезінде патша өкілеттігіне қарсы шыққан үлкен көтерілісті суреттеп бере алмады. 1693 жылы Дон Карлос де Сигуенза и Гонгора Жаңа Испаниядағы алғашқы газетті - El Mercurio Volante жариялады. 1695 жылы ағылшындықтардың көмегімен вице-король испанола аралында француздарға шабуыл жасады. Олар жойылып, 81 пушка тұтқынға алынды. Сол жылы Серда Сандовал Флорида штатының Панзакола қаласында Президионы құрды. Сондай-ақ 1695 жылы індет кезінде мексикалық ақын Сор Хуана Инес де ла Круз Мексика қаласында қайтыс болды.

Кейінгі өмірі

1695 жылдың қыркүйегінде Серда Сандовал Испанияға оралуды өтінді. Ол 1696 жылдың 21 қаңтарында колонияны басқаруды Пуэбла епискобы Мануэль Фернандес де Санта-Крузға тапсыруға тырысты. Епископ өзінің денсаулығы мен епископтық міндетін айтып, бұл ұсынысты қабылдамады. Көп ұзамай Мичоакан епискобы Хуан Ортега и Монтанес бұл лауазымға ие болды. Серда Сандовал Испанияға оралды, ол 1697 жылы 12 наурызда Санта-Мария портында қайтыс болды.

Қосымша ақпарат

Гутьеррес Лоренцо, Мария Пиллар. Кастилья соты мен Мексика корольдігі: Гальве графы (1653 - 1697). Мадрид: Excelentísima Diputación Provincial, 1993 жыл. Тайано К., Леонор, "Критика, айыптау, мақтау және ақталу: Гальве графына қарсы және жақтап жазылған". Виррейнатос. México: Grupo Editorial Destiempos, 2013, б. 600633 теңге.