Кіріспе

Солтвадкерт () - Венгриядағы Бач-Кискун округінің шамамен 8000 тұрғыны бар қала. Бұрынғы атауы - Вадкерт. Оны Кискунсаг ұлттық паркі мен Вадкерт көлі қоршап тұр.

Яһуди тарихы

Солтвадкертте Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын шамамен 400 адамнан тұратын православиелік яһудилер қауымы өмір сүрді. Қоғамда негізгі көшеде орналасқан синагога, бір меламедті және шамамен 60 оқушыны қамтитын хеддер және Кискерош ешивасынан үлкен 20-25 оқушыны қамтитын ешива болды. 1905 жылдан бастап Водкертер Рав (қалалық раввин) раввин Ешая Поллак (1871 1941), раввин Барух Поллак пен Перл Ривка Поллактың (туған есімі Грунфельд) ұлы болды. Раввин Есхая Поллак Сентада дүниеге келді және Тораны рабби Есхая Зилберштейннен (1930 жылы қайтыс болды) оқыды. Сонымен қатар ол Будсентмихали раввині раввин Егуда Грунфельдтің күйеу баласы болды. Ол көптеген дәуірлердің Тораның жетекші ғалымдары жазған және өзінің түсініктемелерімен көптеген кітаптар жариялаған. Ол қайтыс болғаннан кейін оның ұлы, раввин Моше Мордехай Полак (1900-1949) қала раввині болды. Раввин Моше Мордехай Поллактың күйеу баласы, рабби Ашер Аншель Кац, Бруклиндегі Вейн қауымының раббиі және рош ешивасы. Рав Иуда ("Рев Иддел") Вебер (1920-2006) Солтвадкертте Бахтың ұрпағы Рав Исошер (Берман) Вебердің және Аругас ХаБосемнің немересі Реббетзин Чананың отбасында дүниеге келген. Бар-мицвадан кейін, Ехудты 7 жыл бойы оның раввині мувак болған Рав Яков Ечецкие Грунвальдтың (Ваягед Яков және Пупа Ребе) қолында Пупаға оқуға жіберді. 58 жасында қайтыс болғаннан кейін оның орнын ұлы Рав Йосеф Грунвальд, Ваехи Йосеф бағындырады. Рав Иуда кейін Пупаның машгиахы болып қызмет етті. 1944 жылы ешива жабылғаннан кейін, Рав Иуда 6 ай жергілікті еңбек лагерінде жүріп, Берген-Белсенге жер аударылды. 1946 жылы оның әпкесі оны өзінің Ребеццине, Батшеваға таныстырды. Бір жылдан кейін оның әпкесі Мириам (1918-2019) солтвадкертте туылған, ребе, раввин Йосеф Грунвальдқа үйленді. Екі отбасы да Антверпенде тұрып, 1950 жылы Нью-Йорк штатының Уильямсбург қаласына көшіп барды. 1952 жылы Рав Иуда жаңадан құрылған Пупа Йешивада Маггид Шиур болып тағайындалды, ол алдымен Куинсте, содан кейін Уэстчестер округінің Оссинин қаласында орналасқан. Оның отбасы Уильямсбургте тұрса да, Раб Йидель 16 жыл бойы 40 мильдік жолды жүріп өтті. 1935 жылы Солтвадкертте антисемитизм пайда болды. Солтвадкерт иешивасының студенті Йозеф Фалудидің айтуынша, жиі ұрыстар болып тұратын. Мәсіхші балалар сабақтан кейін яһуди оқушыларын күтіп, оларға тас лақтырып өлтірді. 1944 жылдың мамыр айының соңында Солтвадкерт еврейлері базар алаңындағы геттоға шоғырландырылды. Кискеросс округінің бас судьясының 1944 жылғы 23 мамырдағы жарлығына сәйкес, геттода 308 Солтвадкерт еврейлері болды. Бас судья еврей қауымына 3 адамнан тұратын Judenrat құруды бұйырды және геттодан тек 2 адамға және күн сайын 2 сағатқа ғана гетто тұрғындарына азық-түлік сатып алуға рұқсат етілді. 1944 жылдың маусым айында гетто таратылды және еврейлер 26 шақырым қашықтықтағы Кецскемет маңындағы мыс сульфид фабрикасына қарай жүріп, одан Аушвицке депортацияланды. Солтвадкерттің тұрғыны Изабелла Бернат келгеннен кейін, анасы мен әпкесі атақты Йозеф Менгеледен бөлініп қалды. Соғыстан кейін Солтвадкертте Симон Ечезекль Якобович (1902-1983 жж.) раввиннің басшылығымен Венгриядағы соңғы белсенді ешива болды. Студенттердің арасында Рав Ицхак Шлезингер (2001 жылы қайтыс болды) болды, ол Берах Моше, Сатмарререребе батасымен Венгриядағы еврей зираттарын сақтаудың қорғаушысы болды. 1956 жылы студенттер мен раввиндер шетелге көшіп кеткенде, ешива жабылып қалды. Бүгінгі таңда еврейлер зираты Солтвадкертте еврейлердің өмір сүргенінің жалғыз белгісі болып табылады, бұл сонымен қатар раббилер Ешая мен Моше Мордехай Поллақтың демалатын жері.

География және қоршаған орта

Солтвадкерт солтүстік координациясы 46°34'41" солтүстікте, шығыс 19°23'45" жерде орналасқан. Селимес ауылы қаланың оңтүстігінде Кискунхаласқа қарай орналасқан. Әкімшілік жағынан Солтвадкерттің бөлігі болып табылады.

Экономика

Солтвадкерт Венгрияның ең ірі шарап өсіретін аймақтарының бірі. Бұл аймақта 8 мың гектардан астам жүзім өсіріледі. Солтвадкертте түрлі жүзім өсіріледі. Қала жылына 250-300 мың гектар шарап өндіреді .

Білім

Солтвадкертте Лахос Коссут бастауыш және орта мектебі (венгр тілінде: Kossuth Lajos Általános és Művészeti Alapiskola), бірақ жоғары мектептері жоқ.

Дін

Солтвадкерт - орталықта лютеран шіркеуі бар сирек қалалардың бірі. Бұл шіркеуді салған 18 ғасырда неміс иммигранттарының көптігіне байланысты. Алайда, діни еркіндікке тыйым салынды, ал Рим-католик архиепискобы мен оның Калоксадағы қызметшілері шіркеуді бірнеше рет қиратты. 1837 жылы жаңа лютеран шіркеуі салынды, ол әлі күнге дейін өте жақсы күйде. Ғасырлар бойы оның айналасында мектептер мен басқа да шіркеу ғимараттары салынды. Қазіргі уақытта шіркеуде үш қоңырау бар. Шіркеудің ішінде 1908 жылы орнатылған Ригердің тарихи органы бар. Ғимарат қабырғасының бүйірінде неміс тілінде "Вадкерттегі евангелистік шіркеудің Денкштейн дегені" (Бұл Вадкерттегі лютеран шіркеуінің бұрыштығы) деп жазылған жазу бар. Сольтвадкертте 40 жыл бойы қуғын-сүргін көрген лютеран қауымы әлі де белсенді. Солтвадкертте 1737 жылдан бері Рим-католик шіркеуі орналасқан. Қазіргі уақытта бұл қаладағы ең үлкен христиан конфессиясы. Бірінші шіркеу 18 ғасырда барон Леренц Орчи үшін салынған. 1908 жылдан бері үлкен шіркеу де пайдаланылуда. 1722 жылы Германиядан Вадкертке жеті кальвинист отбасы көшіп келді. 1740 жылдары олардың соңынан басқалар да келді. Көп жылдар бойы діни қуғын-сүргінге ұшырағаннан кейін, оларға шіркеу салуға рұқсат берілді. Баптистер миссиясы 1891 жылы Солтвадкертте басталды. 2000 жылы шіркеудің 200-ден астам ізбасары болды. Солтвадкерттегі Елуінші күн мейрамы шіркеуінің тарихы 1935 жылға дейін созылады. 1900 жылы АҚШ-та басталған Пятидесятницалық ағым Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Солтвадкертке жетті.

Туризм

Солтвадкерт - Венгрияның ең көп саяхат еткен қалаларының бірі. Қала орталығында көптеген арнайы дүкендер мен жақсы тамақ ұсынатын мейрамханалар бар. Солтвадкерт ай сайын түрлі қоғамдық бағдарламаларды ұсынады. Жақын маңдағы Вадкерт көлін жыл бойы көптеген адамдар аралайды. Жазда онда бірқатар концерттер мен фестивальдер өтеді. Қала орталығында елге танымал кондитерлік және кофехана бар, ол жыл сайын 20 тамызда, Венгрияның Патша күніне орай "Жылдың ұлттық торт" байқауын өткізуімен танымал.

Спорт

Vadkert FC - Солтвадкерттің кәсіби футбол командасы. Олар аймақта кеңінен танымал және олардың ойындары көптеген жанкүйерлерді тартады. Солтвадкерт - зейнеткер теннисші Агнес Савайдың туған қаласы.