Кіріспе
1706-1750 жылдар аралығында Португалия королі V Джон (Жоао Франсиско Антонио Хосе Бенто Бернардо; 22 қазан 1689 – 31 шілде 1750), «Ұлылық» (o Magnânimo) және «Португалияның Күн Королі» (o Rei Sol Português) атымен белгілі, 1706 жылдың 9 желтоқсанынан 1750 жылы қайтыс болғанға дейін Португалия королі болды. Оның билігінде Португалия мен оның монархиясы Еуропа сарайлары арасында ең жоғары өркендеу, байлық және беделге жетті. V Джонның билік кезінде Бразилия және Мараньяо португалдық колонияларынан түскен бағалы металдарға салынатын салық (патшалық бес пайызы) арқасында патша қазынасына көптеген алтын түсті. Джон амбициялық архитектуралық жобаларға, әсіресе Мафра сарайына, сондай-ақ өзінің көркем және әдеби жинақтарына тапсырыс беруге және толықтырулар жасауға жомарт түрде қаржы жұмсады. Халықаралық дипломатиялық танылуға ұмтылғандықтан, Джон Еуропа сарайларына жіберген елшіліктеріне де көп ақша жұмсады, оның ең танымалдары 1715 жылы Парижге және 1716 жылы Римге жіберілген елшіліктер болды. Португалияның дәстүрлі басқару институттарын ескермей, V Джон абсолюттік монарх ретінде билік жүргізді. Браганса үйінің бұрынғы монархтары Еуропамен жақсы қарым-қатынастың маңыздылығын баса көретін саясатты жалғастыра отырып, Джонның билігінде басқа еуропалық мемлекеттердің ішкі істеріне көптеген араласулар болды, әсіресе Испания мұрагерлік соғысының бір бөлігі ретінде. Империялық салада V Джон экспансиялық саясатты жүргізіп, португалдық Үндістан мен португалдық Америкада маңызды аумақтық жемістерге қол жеткізді. V Джон өте діншіл адам болды және күнінің көп бөлігін дұға мен діни оқуға арнады. Папа XIV Бенедикт V Джонды заңды монарх ретінде мойындағандығы үшін, Католик шіркеуіне шын ниетпен қызмет етті және Әулие Таққа үлкен сыйлықтар берді. Папа V Джонға «Ең адал Мажасте» деген атақ берді, ол оған қатты ұнады. Алайда, V Джонның папамен қарым-қатынасы оның билігінің әртүрлі кезеңдерінде өзгеретін болды; бес түрлі папаның билігі кезінде жақын қарым-қатынастар да, қақтығыстар да болды.
Dom John V ( João Francisco António José Bento Bernardo; 22 October 1689 – 31 July 1750), known as the Magnanimous (o Magnânimo) and the Portuguese Sun King (o Rei Sol Português), was King of Portugal from 9 December 1706 until his death in 1750. His reign saw the rise of Portugal and its monarchy to new levels of prosperity, wealth, and prestige among European courts. John V's reign saw an enormous influx of gold into the coffers of the royal treasury, supplied largely by the royal fifth (a tax on precious metals) that was received from the Portuguese colonies of Brazil and Maranhão. John spent lavishly on ambitious architectural works, most notably Mafra Palace, and on commissions and additions for his sizable art and literary collections. Owing to his craving for international diplomatic recognition, John also spent large sums on the embassies he sent to the courts of Europe, the most famous being those he sent to Paris in 1715 and Rome in 1716. Disregarding traditional Portuguese institutions of governance, John V ruled as an absolute monarch. In keeping with a traditional policy pursued by previous monarchs of the House of Braganza which stressed the importance of good relations with Europe, John's reign was marked by numerous interventions into the affairs of other European states, most notably as part of the War of the Spanish Succession. On the imperial front, John V pursued an expansionist policy, with significant territorial gains in Portuguese India and Portuguese America. John V was a very pious man who devoted large parts of his day to prayer and religious study. He rewarded his long awaited recognition as a lawful monarch by Pope Benedict XIV with a fervent devotion to the Catholic Church and some very large donations to the Holy See. The Pope granted John V the style "Most Faithful Majesty," which appealed to him greatly. However, John's relationship with the papacy varied at different periods in his reign; there were both close relations and conflicts at different times during the reigns of five different popes.
Ерте өмір
Иоанн 1689 жылғы 22 қазанда Лиссабондағы Рибейра сарайында король Петр II және Мария София Нюбургтің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. 19 қарашада Корольдік сарай шіркеуінде крещениеден өтіп, толық аты Джон Франциск Антонио Жозеф Бенедикт Бернард (Жоао Франциско Антонио Хосе Бенто Бернардо) деп берілді. Король мен королева өткен жылы тағы бір ұл, Джон, тапқан еді, бірақ ханзада туылғаннан кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болды. Сондықтан сарай жаңа ер бала мұрагердің пайда болуына қуанды. Крещениеден өткеннен кейін Иоаннға Португалия тағының мұрагеріне дәстүрлі атақтар – Бразилияның ханзадасы және Браганса герцогы – берілмеді, тек Португалия инфанты деген атақ ғана берілді. Бұл оның ағасының өліміне көрсетілген құрметтің белгісі болды.
Білім
Джон сол кездегі Еуропаның ең көрнекті ойшылдарының арасында шабыттандыратын тәрбие алды. Сотта Джонның балалық шағын қадағалауды әйелдер ғана жүзеге асыруы керек деген келісімге келді, бұл португалдық сарай мен португалдық ақсүйектердің дәстүрі еді. Джонның тәрбиешісі Мария де Ленкастр, Уньхао маркизасы болды. Ол осы лауазымға күтімші ретінде лайықтылығы үшін емес, көріктілігі мен жоғары мәртебесі үшін тағайындалды. Маркиза кейіннен Джонның кіші інілері Франсиско, Антонио және Мануэлдің де тәрбиешісі болды. Джонның әкесі жүргізген саясат португалдық сарайды байлыққа жеткізіп, ұлттық экономиканы тұрақтандырды және империялық армияны күшті етті. Бұл Джонға сан алуан және қызықты балалық шаққа мүмкіндік берді. Бала кезінде ол иезуиттер Франсиско да Круз, Жоао Секо және Луис Гонзаганың баптауында және күшті ықпалында болды. Әке Луис Гонзага патша Петрдің барлық балаларының білімін қадағалап, оларға әскери білім, саясат, астрономия, теңізшілік, математика және тарихты үйретті. Джон өсіп келе жатып, саяси мәселелерде көрнекті португал дипломаты Луис да Куньядан кеңес алды.
Мерзімділігі
Жоһн жеті жасқа толғанда, әкесі үлкен ұлдарының негізгі пәндерді жеткілікті меңгергенін анықтап, олардың біліміне өзі жетекшілік етуді шешті, бірақ оларды баптауға деген ынтасы тез басылды. Бұл 1696 жылдың 7 сәуірінде оның және інісі Франсискудың Христиандық орденге қабылдануымен ресмиланды. Сол жылдың соңында король Жоһнға мұрагерлік атақтарды – Бразилияның ханзадасы және Браганса герцогы – беруге бекітім берді. 1696 жылдың 1 желтоқсанында, 1640 жылғы Португалияның тәуелсіздік соғысының жылдығында, салтанатты рәсім өтті, онда Жоһн өз атақтарын алды. Рәсім кезінде оның иығына үлкен ермін мен қызыл барқыт мантия жамылды, сондай-ақ түрлі әшекейлер мен патшалық регалиялармен безендірілді. 1699 жылы Жоһнның он жасқа толуына бір ай қалғанда, анасы Мария София 33 жасында дүние салды. Бұл Жоһнның сарайдан шеттеуіне және көп айлар бойы депрессияға түсуіне себеп болды. Кейін Англия, Шотландия және Ирландияның бұрынғы патшайымы Катерина Браганса оның тәрбиесін өз қолына алды. Ол өзі салған Бемпоста сарайында тұрып, 1705 жылы қайтыс болғанға дейін Жоһнның басты тәрбиешісі және үлгісі болды. 1700 жылдың сәуір айында Жоһн қатты ауырып, өлім төсегінде жатқандай болды. Өлімінен қорқып, ол соңғы қасиетті рәсімдерді өткізуді сұрап, күнәларын мойындады. Күтпегендей, ол жазылып, көп ұзамай әдеттегі өміріне оралды, оның толыққанды сауығуы сарайда керемет саналды. 1704 жылдың ақпан айында әпкесі Тереза Марияның қазасы Жоһнды қатты қайғыға батырды. Оның өлімінен кейін Жоһн бірнеше ай бойы сарайға бармады және кіші інісі Мануэлге көңіл бөлген әкесімен арақатынасын үзіп қойды. Осы кезеңде көп қауесет тарады және Жоһн депрессиясынан арыла ма деген алаңдаушылық туды. Сол жылдың мамыр айында ол сарайға оралып, корольмен татуласып, әпкесіне деген сағынышы корольге деген міндетін орындауына кедергі болмайтынын айтты.
Мұрагерлік
1706 жылдың желтоқсан айының басында Петр II денсаулығы нашарлағандықтан және сарайдан тынығу қажет болғандықтан Алкантарадағы Корольдік Квинтаға көшіп барды. Сол айдың бесінші күні патшаға жоғары температура көтерілді, және сарай дәрігерлері оны толық қарап тексеру үшін жиналды. Олар оның денсаулығы күрт нашарлап бара жатқанын анықтады. Келесі күні Петр барлық балаларын жанына шақырып, өлімі жақын екенін хабарлады. Ол Жоаоды патшалықтың регенті етіп тағайындады және барлық балалары Жоаодың қалауын орындауын өтінді. Патша ең кіші ұлы Мануэлді әлі де артық көріп, ол Мануэлге басқа балаларына бермеген ерекше сыйлық сыйлады.
Акламация
1706 жылдың 9 желтоқсанында Петр II ұйқыда қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Рибейра сарайы аза тұтуды көрсететіндей безендірілді. Террейро до Пачоға қараған жағындағы терезелерге үлкен қара тулар ілінді. Бір айдан соң, Жақияның патшалыққа танылу уақыты жеткені жарияланды. Жақияның танылуына дайындық жұмыстары басталған еді және рұқсат берілген соң, патша сарайы қайтадан безендірілді; қара тулар қызыл туларға ауыстырылды, ал сарайдың барлық жеріне жеміс гүлдері ілінді. Жақияның танылу күні, 1707 жылдың 1 қаңтарында, оның жаңа тағы Рибейра сарайындағы Торре-ду-Рей (Патша мұнарасы) балконына орнатылды. Террейро до Пасоның үстіне Әділет пен Ақылдылықтың аллегорияларын бейнелейтін арнайы тоқылған көрпелер ілінді, бұл халыққа олардың патшасы осы қасиеттерге ие болатынын еске салды. Жақия таққа отырғанда, тақ пен балконға алтын гүл шоқтары қойылды. Мәсіх орденінің кресін тағып, португалдық патшалық дәстүріне сәйкес, оның үстінде емес, жанында португалдық тәжін алып тұрған Жақия "Құдайдың құдіретімен, Португалия және Алгарвелердің патшасы, Африкада теңіздің ар жағы мен бер жағында, Гвинеяның, және Ефиопияның, Арабияның, Парсының және Үндістанның иесі, біздің Иеміз, Португалия патшалары тізіміндегі осы есімнің бесіншісі – Жоан" деп жарияланды. Осылайша ол төрт құрлыққа созылған империяның патшасы болды. Ол сонымен қатар Испания және Франциямен соғыста болған корольдіктің басшысы еді. Оның патшалыққа келген алғашқы әрекеті Португалияның Аугсбург Лигасына мүшелігін жаңару және Англия мен Габсбургтармен бірге соғысты жалғастыру болды. Португалия одақтастарына көмектесу үшін тез арада қосымша әскер жіберді. Португалияның осы деңгейдегі қатысуы 1706 жылдың 28 маусымында Мадридті басып алуға мүмкіндік берді. Португалия соғысқа көп қаражат жұмсағанымен, Еуропадағы қақтығыстардан қашысқан Жақияның алдыңғыларынан айырмашылығы, соғыстағы оқиғалар көп ұзамай патшаның қызығушылығын жоғалтты, себебі оның шешуге тиіс маңызды мәселелер көп болды.
Неке
Өмірінің барысында Петр II Португалияның Габсбургтармен одақтастығын қамтамасыз ету мақсатында Джонның австриялық архигерцогиняға үйленуіне ұзақ уақыт бойы жұмыс істеді. Джон бұл келіссөздерді жалғастырып, ақыры келісімге қол жеткізді. 1707 жылғы 27 маусымда Вилар-Майор графы Фернао Телес да Силва Иоанн мен императордың қарындасы, Австрияның Мария Анна арасындағы неке шартына қол қойды. Шартта архигерцогиняның құдайы 100 000 кронаға бағаланды, сол кезге қарағанда бұл өте үлкен сома еді. Португалия Мария Аннаны Төмен елдерден Лиссабонға эскорттау үшін жіберген флот 1708 жылғы 26 қазанда Тежу өзенінің сағасына жетті. Мария Анна саяхаттап келген бас флагмандық кеме Рибейра сарайының жеке бағындағы докқа тоқтады, онда Джон және корольдіктің ең бай және ықпалды ақсүйектері жаңа патшайыммен алғаш рет кездесті. Той мерекесі 27 желтоқсанға дейін жалғасты, ол өте әсем және қымбатқа түсті. 1710 жылдың соңына қарай Джон мен Мария Анна таққа мұрагер бере алмады. Жұбайлар үйленгеніне екі жыл болған еді, және сарай Браганса үйінің болашағына күмәнмен қарасты. 1711 жылдың басында король францискандық кардинал Нуньо да Кунья е Атаидпен, португалдық инквизицияның бас инквизиторымен кездесті, ол егер ол Мафрада францискандық монастырь салуға Құдайға уәде берсе, Құдай оның көптен күткен мұрагерін сыйлайтынын айтты. Сондықтан Джон Мария Анна 1711 жылдың соңына дейін жүкті болса, осындай монастырь салуға уәде берді. Джонның тілегі сол жылы, 1711 жылғы 4 желтоқсанда Мария Анна Мария Барбара есімді қызды дүниеге әкелгенде орындалды. Джон мен Мария Аннаның некесі сәтті болды, бірақ олар көбінесе бөлек өмір сүрді. Мария Анна патша сарайының әдеп-салтанатын сақтауға және өзінің діни мүдделеріне берілді, ал Джон сол кезде оған ұнаған нәрселермен айналысты. Иоанн өзінің патшалық кезеңінде көптеген сүйіктілерін ұстады, олардың ішінде Филипа де Норонха, Паула де Одивелас, Луиза Инес Антония Машаду Монтейру, Мадалена Максима де Миранда, Инасия Роза де Тавора және Луиза Клара де Португалия болды.
Ұрпағы
Мария Барбараның дүниеге келгенінен кейін, 1712 жылдың 19 қазанында Бразилияның Педро ханзадасы дүниеге келді, бұл Джонға уақытша еркек мұрагер сыйлады. 1714 жылдың 29 қазанында Педро ханзаданың қайтыс болуы патшаны қатты қайғыға баттырды, бірақ ол ұлы Жозефтің (қазір Бразилия ханзадасы) сол жылдың 6 маусымында дүниеге келгендігімен көңілі тынышты. Жозефтен кейін Джон мен Мария Аннаның тағы үш баласы дүниеге келді: 1716 жылдың 2 мамырында Карлос, 1717 жылдың 5 шілдесінде Педро және 1723 жылдың 24 қыркүйегінде Александр. Олардың үш кіші ұлының тек екеуі ғана ересек жасқа жетті – Инфанте Карлос пен Инфанте Педро; Браганса әулетін тек Педро жалғастырды. Джонның балалары қатаң тәлім-тәрбие алды. Оның жоспары – оның орнын басатын, ақылды ұл, стратегиялық тұрғыдан үйленген қыз және жақсы даярланған мемлекет қайраткерлерінен тұратын ұлдары болуы еді, бірақ ол мақсатының бір бөлігін ғана іске асыра алды. Инфанта Мария Барбараның некесі туғаннан бастап Джонның қатаң бақылауында болды. Испанияның Мариана Викториясының Францияның Людовик XV-ке берген уәдесі күшін жойғанда, Джон Мария Барбараны Людовик XV-ке қалыңдық ретінде ұсынды, бірақ одан бас тарды. Джон Людовик XV пен Мариана Виктория арасындағы келісімнің бұзылуынан да пайда тапты: Джонның мұрагері, принц Жозе, Мариана Викторияға үйленеді, ал Мария Барбара Мариана Викторияның ағасы, принц Дон Фердинандқа (кейін Испания королі Дон Фердинанд VI) үйленеді. Португалия мен Испания арасындағы келіссөздер 1725 жылы басталды, ал төрт жылдан кейін Джонның үлкен балалары болашақ жұбайларымен табысты. Инфанта Мария Барбара мен Мариана Виктория 1729 жылдың 19 қаңтарында Кая өзенінде өткен «Принцессалардың алмасуы» (Troca das Princesas) деп аталатын салтанатты рәсімде алмастырылды. Принц Жозе 1729 жылдың 19 қаңтарында Эльваста Мариана Викторияға, ал Инфанта Мария Барбара 1729 жылдың 20 қаңтарында Бадахоста принц Фердинандқа үйленді. Джонның қалған үш ұлының ешқайсысы оның тірісінде үйленбеді. Инфанте Александр бес жасында, ал Инфанте Карлос жиырма жасында, үйлену ұсыныстары мен балалары болмай қайтыс болды. Тек Инфанте Педро ғана үйленуге жетті, бірақ Джон оны көруге үлкермеді. Педро 1760 жылдың 6 маусымында өзінің немересі, Бразилия ханшайымы Мария Франсискаға үйленді; ол оның ағасы, король Дом Жозеф I-нің қызы болды. 1777 жылы Жозеф қайтыс болғанда Мария Франсиска королева Дона Мария I болды, ал Педро дом Педро III ретінде король атанды. Джон түрлі дастарқаннан туған кемінде төрт баласы болды. Луиза Инес Антония Машаду Монтейродан Антониу Брагансалық; Мадалена Максима де Мирандадан Брага архиепископы Гаспар Брагансалық; Паула де Одивеластан Португалияның Жоғарғы инквизиторы Жозе Брагансалық; және Луиза Клара де Португалиядан Мария Рита Брагансалық. Антониу, Гаспар және Жозе Джонның ұлдары ретінде танылды және олар Палхаван балалары деп аталды, олар Луис Карлос Инасио Ксавье де Менесеске тиесілі Палхаван сарайында Джонның есебінен тұрды. Палхаван балалары ақсүйектерге лайық білім алып, дін қызметкерлерінің қатарында көзге түсті. Мария Рита Джонның қызы ретінде ресми түрде танылмады, бірақ ол Сантуш монастырында өмір сүруін ұйымдастырды және оның шығындарын басқарды. Мария Ританың әкесі Хорхе де Менесес Джонның Мария Ритаға жасаған әрекеттерін тоқтатуға тырысты, бірақ король де Менесесті Испанияға, содан кейін Англияға жер аударды.
Патшалық саясаты
Жохан абсолюттік монарх ретінде билік жүргізді. Ерекше айта кетерлігі, ол Португалияның үш қазақтардан (estate) тұратын ежелгі парламенті – Кортесті ешқашан шақырмады және Мемлекеттік кеңестің отырыстарын белсенді түрде назарға алмады. Дегенмен, Жохан шешімдерді өзі жеке қабылдаған жоқ; керісінше, ол үнемі жақсы хабардар кеңесшілермен кеңесіп, апта сайын үш қазақтардың өкілдерімен жеке кездесулер өткізді. Ол Кортес және Мемлекеттік кеңес сияқты ірі институттардан гөрі осы кездесулерді артық көріп, оларды тиімсіз және кеңейіп кеткен деп санады. Поволид графы Жоханның басқару стиліне тоқталып, "ол институционалдық кеңестерден гөрі жеке кеңестерге басымдық берді" деді.
Үкімет
Патшаның үкіметіндегі ең жоғары лауазым – қазіргі заманғы премьер-министрге тең келетін Португалия мемлекеттік хатшысы болды. Бұл лауазымға әрқашан Иоаннның сүйіктісі, ең танымал Диого де Мендонса Корте Реал тағайындалды, патша барлық мәселелерде оған кеңесетін, сондықтан ол патшаның жалғыз министрідей көрінетін. Иоанн патша болғанда, ол көптеген епископтардан, ақсүйектерден және бюрократтардан құралған, қуатты және үлкен Мемлекеттік кеңеске мұрагерлік етті. Бұл кеңес Иоаннның әкесі билік құрған кездегідей, патшаға кеңес берудің ең жоғары органы болып саналды. Алайда, Иоаннның институттар мен кеңесші органдарға деген наразылығы оны кеңесті ресми түрде шақыруды тоқтатуға мәжбүр етті, соның салдарынан көрнекті саясаткер және дипломат Луис да Кунья патшаны деспот, ал үкіметін абсолюттік деп сипаттады. Тарихшы А.Р. Дисней Иоанн туралы былай деп жазады: «Ол өз нанымы бойынша абсолютист болды және әлемдік билік пен құқық тек патшадан шығады деп сенді, ал барлық басқа адамдар мен билік аймақтары оған толық бағынышты болды». Мемлекеттік кеңес ешқашан шақырылмаса да, оның бірнеше мүшесі корольдің жақын кеңесшілері болды. Диого де Мендонса Корте Реалмен қатар, кардинал Жоао да Мота э Сильва және Бас Инквизитор Нуно да Кунья э Атаиде патшаның жақын кеңесшілері болды, ал біріншісі 1736 жылы қайтыс болғанда Мемлекеттік хатшы лауазымын Мендонса Корте Реалдың орнына басты. Иоанн көптеген институттарды таратып жіберсе де, Иоанн IV (Иоанн V-нің әкесі) құрған үш рухты кеңесті сақтап қалды. Бұл кеңес қаржыны басқарды, әскери нысандарды күтіп-ұстады, әскер жинады және қорғанысқа байланысты салықтарды жинады. Өзінің билігінің барысында Еуропа мен империясында көптеген қақтығыстарға қатысқан Иоанн V кеңестің қажеттілігін түсінді және оның мүшелерін мұқият таңдады, тек ең білімді және қабілетті деп есептелгендерін ғана таңдады. Сол сияқты, ол Португалия мен оның империясының қаржысын басқарған Қазына кеңесін де сақтап қалды, оның құрамына салық жинау, Португалияның көптеген ұйымдарының (әскерилерден басқа) бюджетін есепке алу және Каса да Индия, Корольдік монетахана және Португалия аумағындағы кеден үйлері кірді.
Еуропалық қатынастар
Джон Португалияның бейтараптығын сақтауға бағытталған, көбінесе бейбітшілдікке ұмтылған сыртқы саясатты ұстанды. Бұл саясаттан басты айырмашылық – Португалияның Испания мұрагерлік соғысына (1701–13 жж.) араласуы болды. Португалия британдық тараптың қысымымен өте тартыншақты түрде қатысты. Джон таққа отырған кезде, ол өзінің еркінен тыс Испания мұрагерлік соғысына тартылды, себебі король Петр II 1703 жылы Метюен шартын жасасқан еді. Бұл шарт Португалияны Бурбон әулетіне қарсы Ұлы одаққа жақындастырып, Ұлы одақтың күштеріне Испанияға Португалия арқылы шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Таққа отырғаннан кейін бірнеше ай өткен соң Джон Алманса шайқасындағы ауыр жеңілісті көрді, бұл Португалия әскерлерінің Испаниядағы орналасуын және соғыстың барысын қауіпке тілді. Португалия әскерлері 1712 жылдың 8 қарашасында Испания және Франциямен келісімге келгенге дейін Ұлы одақпен бірге күресіп жатты. Соғыс 1713 жылы Утрехт шартына қол қоюмен аяқталды, нәтижесінде Португалия Бурбон коалициясы басып алған территорияларын қайтарып алып, Оңтүстік Америкада жаңа жерлерге ие болды. Испания мұрагерлік соғысы аяқталғаннан кейін Джон Еуропаның сарайларымен қарым-қатынасты жаңартты. Оның алғашқы маңызды дипломатиялық қадамы – 1715 жылдың тамызында Франция королі Людовик XIV сарайына елші ретінде Рибейра Гранде графы Луис Мануэль да Камараны жіберу болды. Субиз ханзадасы Франсуаның немересі және Гемене ханзадасы Геркуле Мерьядекпен туысқан Рибейра Гранде графы француз сарайымен жақсы қарым-қатынас орнату үшін Джонның жеке таңдауымен келді. Графтың Парижге салтанатты түрде кіруіне үлкен шығын жұмсалды, ол 100 Луи д'орға бағаланды және Париж тұрғындарынан зор қолдауға ие болды. Графтың хатшысы Александр де Гусмао «Рибейра Гранде графы біздің жомарт патшамыздың ұлылығын мәңгілікке сақтап қалды» деді. Португалиялық елшілік Францияға келгеннен бірнеше апта өткен соң Людовик патша қайтыс болса да, оның Парижге кіруінің байлығы мен сәні француз сарайында және бүкіл Еуропада байқалды, бұл Джон мен оның мемлекетіне жаңа бедел әкелді. Джон елшіліктерді жоспарлау және ұйымдастыру арқылы Португалияның Еуропа сарайларындағы беделін арттырумен айналысса, корольдің інісі Инфанте Мануэль, Орем графы, Португалияның атын Еуропа бойынша көтеріп, даңқын жайып жүрді. 1715 жылы корольдің рұқсатынсыз елден шыққан Мануэль (патшалар мен жоғары ақсүйектер үшін қажет болған рұқсат) Еуропаны аралап, португал елшілері мен ақсүйектерінде тұрып, үлкен қызығушылық тудырды. Король Мануэльдің рұқсатсыз кеткеніне наразы болды, бірақ інісін кешіріп, оған «сенің жасың қателігіңді кешіреді» деп жазды. Енді корольдің рұқсатымен Мануэль Савой ханзадасы Евгенийдің қызметіне кіріп, Петроварадин шайқасында оның жанында болды. Келесі 17 жыл ішінде Инфанте Мануэль сарайдан сарайға атақты әскери батыр ретінде көшіп-қонып, тіпті 1732 жылғы Үш қара бүркіт шарты бойынша Польша королі болуға үміткер ретінде қарастырылды. Мануэльдің құрлықтағы оқиғалары бірнеше әдеби шығармаларға шабыттандырып, оған атақ әкелді, соның арқасында Португалияның Еуропадағы беделі арта түсті.
Католик шіркеуі
Иоаннның билігі Рим және Папалықпен қарым-қатынастардың маңыздылығына ерекше назар аударды, бірақ Киелі Тақтың күйі көбінесе сол кездегі папаға байланысты болды. Иоанн өзінің қабілеттері мен билігін халықаралық жағынан мойындату үшін папаның өзін заңды және әділ монарх деп мойындауын қалады. Иоаннның алғашқы папасы Климент XI-мен қарым-қатынасы өзара пайдалы келісімдердің нәтижесінде көбінесе сәтті болды. 1716 жылы папа Климент XI-нің түріктерге қарсы күресте көмек сұрауына жауап ретінде король өзінің інісі Инфанте Франсиско, Бежа герцогы және Рио-Гранде графы Лопо Фуртадо де Мендонса басқаратын португал кемелерінің флотын Венеция мен Австрияға түріктермен күресте көмектесу үшін жіберді. Сол жылы Иоанн Римдегі елшісі Родриго Анес де Са Алмейда мен Менесеске, Фортестің 3-маркизіне ресми салтанатты кіру рәсімін ұйымдастыруды тапсырды. Француз сарайындағыдай болуға тырысып, португалдық елші үшін сәнді кіруге 5000 крузадо жұмсалды. Салтанатты шеруде 300 атты көліктер шерудің ең бағалы бөлігін – Лиссабонда жасалған және Португалия империясының байлығын Римге көрсету үшін арналған әсем атты көлік – Океандар атты көлігін қоршап тұрды. Бұл Рим папасының сарайына үлкен әсер етті, және папа Климент Лиссабон архиепископиясының мәртебесін Лиссабон патриархаты деңгейіне көтерді, осылайша Португалия астанасы Еуропадағы Венециямен қатар осы мәртебеге ие болған екі діни орталықтың біріне айналды. Иоаннның Папалықпен және Италиямен байланыстағы сәттілігі келесі жылы, 1717 жылы да жалғасты, португалдық эскадрильясының көмегімен Матапан шайқасында жеңіске жетілуге көмектесті, бұл соғыс Осман-Венеция соғысы аясында жүрді. Климент XI-нің ізбасары Иннокентий XIII 1697 жылдан 1710 жылға дейін Иоанн мен оның әкесі Петр II патшаның сарайында Португалияға Апостольдық нунций болып қызмет еткен. Алайда, Иннокентий XIII-нің Португалиядағы уақыты оның Иезуиттер қоғамын ұнатпауының себебі болды деп есептеледі, себебі иезуиттер португал сарайында үлкен билікке ие болды және сол кездегі Португалия империясының ішінде көптеген жеңілдіктерге ие болды. Португалия үшін маңызды мәселе – ұзаққа созылған Қытай рәсімдері дауы, ол негізінен Азияда Иезуиттер қолданған әдістерге қатысты, олар көбінесе португалдықтардың қамқорлығында болды. Иннокентийдің Иезуиттерге Қытайдағы миссионерлік қызметін тоқтату туралы шешімі португал сарайында наразылық тудырды. Иннокентий XIII-нің орнын басып алған Бенедикт XIII португал корольдік әулетінен шыққан жалғыз папа болғанымен (патша Денис ұрпағы), ол өзінің алдыңғыларына қарағанда Португалиямен жақсы қарым-қатынасқа ие болмады. Ватиканның оның өтініштерін қабылдамауына наразы болған Иоанн 1728 жылы Бенедикт XIII-ке қарсы шара қолданып, Лиссабондағы Папалық нунциатураны жапты, Римдегі барлық португал кардиналдарын шақырып алды және португал азаматтары мен Киелі Тақтың арасындағы ресми қарым-қатынастарға тыйым салды. Бенедикт бұл мәселені достық жолмен шешуге тырысты, Испания королі Дон Филипп V арқылы, бірақ Иоанн бас тартты. Иоанн үшін маңызды мәселе Португалиядағы Апостольдық нунцийдің мәртебесі мен тағайындалуы болды, король оның мәртебесін корольдік кардинал деңгейіне көтеруді және таңдау процесіне қатысуды қалады. Климент XI де, Иннокентий XIII де Иоаннның өтініштерін қабылдамады, ал Бенедикт XIII шешімді арадастыруға сәтсіз болды. Тек Иоаннның билігіндегі төртінші папа кезінде ғана бұл мәселе шешілді, 1730 жылы папа Климент XII корольдің талаптарымен келісіп, португалдық нунциатураны Франция, Австрия және Испаниямен ғана бөлісетін мәртебеге көтерді. Иоаннның соңғы папасы және Климент XII-нің ізбасары Бенедикт XIV корольмен жақсы қарым-қатынасқа ие болды, корольға заңды христиан монархы ретінде танылды. 1748 жылы папа Иоаннға және оның ізбасарларына «Ең адал Мажасте» атағын берді.
Мафра
Джон португал тарихындағы өнердің ең ірі меценаттарының бірі ретінде есте қалады, ол көптеген құрылыс жобаларын және көркем зерттеулерді тапсырды. Патшаның ең танымал және маңызды туындысы – Мафрадағы корольдік сарай-монастыры. 1711 жылдың басында Джон Браганца үйінің болашағы үшін алаңдады, өйткені Мария Анна Австрияға үйленгеніне қарамастан, олардан бала тумады. Ол Португалияның Жоғарғы Инквизиторы Дом Нуно да Кунья э Атаидемен кездесті, ол патшаға егер ол Лиссабон маңындағы Мафрада францискандарға арналған монастырь салуге уәде берсе, Мария Анна 1711 жылдың соңына дейін оған мұрагер сыйлайтынын жеткізді. Джон келісім берді. Құрылыс 1717 жылы басталды, жоспарда жүз монахқа арналған қарапайым шіркеу-монастырь болды. Алайда, келесі жылдары Бразилия мен Мараньяоның португалдық колонияларындағы құл еңбегінен түскен алтынның мол ағынымен жоспарлар өзгертілді, бұл Джонның билігінің ең маңызды туындысына айналды – үш жүз монахқа арналған, патшалық кітапханасы, базиликасы және патша отбасының кең пәтерлері бар гибридтік сарай-монастырь. Жобаның зорлығы мен ауқымын байқаған 1726 жылы Португалияда тұратын швейцариялық ақсүйек Шарль де Мервильо: «Патша Джон екінші Эскориалды салуды шешті» деді. Жаңа сарай кешенінің жоспарларымен, корольдік сәулетші Жоао Фредерико Людовикке тапсырылған Мафрадағы жоба діни уәделерді орындаудан гөрі монархиялық билік пен байлықтың көрсеткішіне айналды. 1729 жылы сарайдың құрылысына Португалия мен оның колонияларының 15 470 жұмысшысы, сондай-ақ 6 124 жаяу және атты әскер қатысты, яғни сол жылы құрылыс процесіне және нысанға барлығы 21 594 адам қатысты. Сарайдың көп бөлігі 1730 жылы аяқталғанымен, Джон жобаны аяқтауға соншалықты бейім болды, ол Мафра мен Эрисейра ауылдарының барлық тұрғындары сарайда жұмыс істеуі тиіс деп жарлық шығарды, қатыспау үшін ресми рұқсат қажет болды және тек ерекше жағдайларда ғана мүмкін болды. Сарай кешенінің шамадан тыс құны туралы Мервильо: «Бразилиядан келген флоттармен әкелінген патшалық қазынаның үштен екі бөлігі және барлық алтын осы жерде, Мафрада тасқа айналды» деді. Мафра патшалық биліктің символы болды, бірақ ол билік орнына айналмады, тек сарай ретінде ғана қызмет етті. Джон сарайда көптеген опералар, комедиялар мен серенадаларды салтанатты түрде өткізуді тапсырды, ал оның кең аумағы патша отбасы үшін ғасырлар бойы сүйікті аң ауру орны болды. 1732 жылы патша өзінің туған күнін жыл сайын Мафрада тойлауды бастады. Джон сарайда 14-дан 18 ғасырға дейінгі 36 000-нан астам томдық кітаптары бар Еуропадағы ең ірі және сәнді кітапханалардың бірін ұстады. Мафрадағы жұмыстар 1755 жылға дейін жалғасты, содан кейін Ұлы Лиссабон жер сілкінісі қаланы қайта құру үшін мүмкіндігінше көп жұмысшыны қажет етті.
Ауру және өлім
Джон 1750 жылы 60 жасында сусық ауруынан қайтыс болды.
Тақырыбы
Атауы Портрет Өмір сүру мерзімі Австрияның Мария Анасы (1683 жылдың 7 қыркүйегі – 1754 жылдың 14 тамызы; 1708 жылдың 27 маусымында өкілеттікпен үйленді) Барбара, Испания королевасы 1711 жылдың 4 желтоқсаны – 1758 жылдың 27 тамызы Испания королі Фердинанд VI-ға үйленді. Осы некеден оның балалары қалған жоқ. Педро, Бразилия князі 1712 жылдың 19 қазаны – 1714 жылдың 29 қазаны Туғаннан өліміне дейін Бразилия князі болды. Португалияның Жозеф I 1714 жылдың 6 маусымы – 1777 жылдың 24 ақпаны 1750 жылдан 1777 жылға дейін Португалия королі болды. Ол Испания королі Дон Филипп V-нің қызы Мариана Викторияға үйленді. Осы некеден төрт баласы болды. Португалияның Инфанте Карлос 1716 жылдың 2 мамыры – 1736 жылдың 1 сәуірі 19 жасында қызбадан қайтыс болды. Португалияның Пётр III 1717 жылдың 5 шілдесі – 1786 жылдың 25 мамыры 1777 жылдан 1786 жылға дейін Португалия королі, jure uxoris. Ол өзінің немере қызы Португалия королевасы Дона Мария I-ге үйленді. Питер мен Марияның алты баласы болды. Португалияның Инфант Александр 1723 жылдың 24 қыркүйегі – 1728 жылдың 2 тамызы 4 жасында шешек ауруынан қайтыс болды. Луиза Инэс Антония Мачадо Монтейро Антонио Брагансалық 1714 жылдың 1 қазаны – 1800 жылдың 14 тамызы Пальхаванның үш баласының бірі. Иоанн V оны танып, оған өз мүлкінен үлесін берді. Мадалена Максима де Миранда (шамамен 1690 жылдан бастап) Брагансалық Гаспар 1716 жылдың 8 қазаны – 1789 жылдың 18 қаңтары 1758 жылдан 1789 жылға дейін Брага архиепископы болды. Пальхаванның үш баласының бірі. Иоанн V оны танып, оған өз мүлкінен үлесін берді. Паула де Одивелас (1701 – 1768) Жозе Брагансалық 1720 жылдың 8 қыркүйегі – 1801 жылдың 31 шілдесі 1758 жылдан 1777 жылға дейін португал инквизициясының жоғары инквизиторы болды. Пальхаванның үш баласының бірі. Иоанн V оны танып, оған өз мүлкінен үлесін берді. Луиза Клара де Португалия (1702 жылдың 21 тамызы – 1779 жылдың 31 тамызы) Мария Рита Брагансалық (1731 жылдың 28 мамыры – 1808 жылдың 27 қарашасы) Лиссабондағы Сантос монастырында дін қызметкері болды. Иоанн V оны ресми түрде танымады, бірақ оның шығындарын төледі.