Кіріспе

Мегри () - Иран шекарасына жақын Арменияның оңтүстігіндегі Сюник провинциясының Мегри муниципалитеті орталығы. 2011 жылғы санақ бойынша қала тұрғындарының саны 4580 адам болды. 2020 жылғы ресми бағалау бойынша Мегридің халқы шамамен 4500 адам. Мегхри астанасы Ереваннан оңтүстікке қарай 376 км және провинциялық астана Капаннан оңтүстікке қарай 73 км жерде орналасқан. 2016 жылы қоғамдастық бірігуінің нәтижесінде Мегри муниципалитеті Агарак, Алванк, Айгедзор, Гудемнис, Карчеван, Курис, Лехваз, Личк, Нрнадзор, Шванидзор, Таштун, Тхкут, Вахравар және Вардандзор ауылдарын қамтиды.

Этимология

Мегхри 906 жылы Арменияның Багратидтер патшалығы кезінде Арменияның патшасы Смбат I-нің "Карчаван" ретінде құрылған. Кейіннен бұл қала армян тілінде "баллы қала" дегенді білдіретін Мегри деп аталды.

Ежелгі тарих және орта ғасырлар

Қазіргі Мегхри ауданы қола дәуірінен бері қоныстанған. Қала маңында көптеген археологиялық орындар табылған, олар біздің заманымызға дейінгі 7 және 6 ғасырларға, Урарту патшалығы кезеңінде. VIII ғасырда Татев монастырының құрылуымен қазіргі Мегри аймағы жылдам әлеуметтік және экономикалық дамуға куә болды. 906 жылы Карчаван елді мекеніне Багратуни әулетінің патшасы Смбат I Багратуни негізін қалады. 987 жылы қала (Мегри деп аталады) жаңадан құрылған Арменияның Сюник патшалығына кірді. 1105 жылы Мегхри аймағын сельджуктар басып алды. Қала 1126 және 1157 жылдары Сельджук әскерлері басып кірген кезде толығымен жойылған.

Иран мен Ресей билігі

XVI ғасырдың басында Мегри Сафави Персияның Ериван провинциясының құрамына кірді. 18 ғасырдың басында аймақ Давид Бек бастаған Сюник армяндарының Сафави Персиясына және Османлы түріктеріне қарсы азаттық науқанына қатысты. Дәуіт Бек 1722 жылы Сиуникті азат еткен мыңдаған жергілікті армян патриоттарының көмегімен жорығын бастады. Ол аймақтағы армян абыройын біріктіріп, Мегриді қамтитын Капан княздігін құрды. Жергілікті армян билігі 1747 жылға дейін созылып, 1750 жылы Нахичеван хандығының, содан кейін Қарабақ хандығының бөлігі ретінде парсы бақылауына алынды. 1804-1813 жылдардағы орыс-парсы соғысы кезінде Мегхри аймақтағы әскери операциялардың елеулі орталығы болды. 1810 жылдың басында Иранның мұрагер ханзадасы Аббас Мирза Қарабақ хандығына басып кіру және Грузияны басып алу үшін Нахичеванға отыз мың әскер жіберді. 15 мамырда Арас өзенінен өтіп, парсылар Мегриді басып алды. Орыс әскерлерінің Қарабақ жасағының қолбасшысы генерал-майор Пётр Небольсин өзінің стратегиялық орнынан улам Қарабақ пен Тәбриздің кілті деп аталатын Мегріді қайтадан басып алу міндетімен полковник Пётр Котляревскийдің қолбасшылығымен 500 адамнан тұратын жасақ батальонын жіберді. Мегрідегі парсы гарнизоны Мегрі өзенінің оң жағалауында орналасқан артиллериясы бар 1500 тұрақты парсы жаяу әскерінен (Сарбаз) құралған. Персиялықтар екі жүз сарбаз қорғаған ауылдарды қатты қоршап алды. Үш колоннаға бөлінген орыс жасағы Арыс өзені аңғарының бойындағы Мегхриге жасырын жақындап, 17 маусым күні таңертең кенеттен парсылардың орталық бекінісіне шабуыл жасап, ауылға кірді және қатал шайқастан кейін оны басып алды. Парсылар 300-ден астам адамнан, орыс жасағының 35 адамнан зардап шекті. Персия әскерлерінің Мегриді қайтарып алуға жасаған келесі әрекеттері сәтсіз болды. 1810 жылы жас британдық офицер Уильям Монтейт Персиядағы британдық елшіліктің қызметінде болғандықтан, осы аймаққа келді. 1856 жылы жазған естеліктері Мегхри аңғарының көркем суретін көрсетеді, ол оны "романтикалық аңғар" деп атайды, оны "Персиядағы немесе кез-келген елдегі ең әдемілердің бірі" деп бағалайды. Ол былай дейді: "Бұрынғы уақытта [онда] адамдар тығыз орналасқан, өйткені шіркеулер, тасталып кеткен, бірақ әлі де кемелді, таулардың беткейлерінде қалың шашылып жатыр, мұнда батыс жағында 8000-ден 10,000 футқа дейін биіктікке көтеріледі, ормандармен жабылған. Бұрынғы бақтардың қалдықтары, немесе құстар мен желдің бір кездері өңделген жерге алып келген тұқымдары арқылы өсірілетін алма, алмұрт және жаңғақ ағаштары көп мөлшерде кездеседі". 1813 жылы қазанда Иран мен Ресей арасындағы Гөлестан келісімін жасайтын бейбіт келіссөздер кезінде Иран өкілі Мирза Аболхасан Хан Ильчи Ресей өкілі Николай Ртищевті Мегхриді Иранға қайтару туралы уәде берді. 1828 жылы Мегрі 1826-1828 жылдардағы орыс-парсы соғысы және Түрікменшай келісімінің нәтижесінде Ресей империясының құрамына кірді. 1868 жылға дейін ол Елизаветполь губернаторлығының жаңа құрылған Зангезур уезінің құрамына кіргенге дейін Қарабақ провинциясына кірді. 1881 жылы Мегхриде алғашқы аралас мектеп ашылды. 1901 жылы Мегриде Армениядағы тұңғыш тұтыну кооперативі ашылды. Кеңестер 1930 жылы қыркүйекте Мегри районын құрды, ал Мегри кенті жаңадан құрылған районның орталығы болды. 1959 жылы Мегхри қаласына қалалық типтегі елді мекен мәртебесі берілді. 1984 жылы Мегхри қала мәртебесіне ие болды. Ол аймақтың жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген тамақ өнеркәсібі орталығы ретінде дамыды. Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, Мегри 1995 жылғы әкімшілік реформаларға сәйкес жаңадан құрылған Сюник провинциясына енгізілді.

Климат

Мұндағы климат Кёппен Гейгер жүйесі бойынша BSk болып саналады, мұнда қысы салқын, жазы ыстық болады. Көктем - ең ылғалды, ал жаз - ең құрғақ мезгіл. 2011 жылдың 1 тамызында Мегхриде 43,7 °C (111 °F) температура тіркелді, бұл Арменияда бұрын-соңды тіркелген ең жоғары температура.

Демография

Мегриде әрмендік Апостолдық шіркеуіне жататын әрмендер тұрып жатыр. 1673 жылы ашылған Мегхридің қасиетті Құдайдың Анасы шіркеуі қаланың басты шіркеуі болып табылады. Ол Гористе орналасқан Сюник епархиясының құзырына жатады. Мегри қаласы 19-шы ғасырдан бастап, әсіресе бірнеше зауыттар құрылған кеңестік жылдары салыстырмалы тұрғындар санының өсуін бастан кешірді. 1831 жылы бұл 272 тұрғыны бар ауыл болса, 1897 жылы 927 адам болды. Ол келесі онжылдықтарда өсіп, 2011 жылы ең жоғары деңгейге жетті, онда сол жылғы санаққа сәйкес, оның 4580 тұрғыны болды, бірақ елдің экономикалық дағдарысына байланысты халық саны 2016 жылы 3500 адамға дейін азайды.

Мәдениет

Мегхриде 1882 жылы құрылған қоғамдық кітапхана бар. Қала әкімдігі мәдениет үйі мен балалар өнер мектебін де басқарады. 1985 жылы Мегхриде Ереван көркемсурет оқу орталығының филиалы ашылды. 11 ғасырға жататын Мегхри бекінісінің қалдықтары қаланың шығыс биіктіктерінде орналасқан. 1673 жылғы Құдайдың Киелі Анасы шіркеуінен басқа, шағын маңайда орналасқан 17 ғасырдағы Сурп-Хованнес шіркеуі де белсенді және қабырға кескіндемесімен танымал. Мегридің солтүстігінде орналасқан Сурп Саркис шіркеуі де 17 ғасырдан басталған.

Көлік

Мегхри - жақын маңдағы Агарақ шекаралық пункт арқылы Армения мен Иран арасындағы негізгі қақпа. Елорда Ереванды Иранмен байланыстыратын M2 жолы Мегриден өтеді. Кеңестер одағы кезінде Мегри Ереванмен темір жол арқылы Нахичеван Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасы арқылы байланысты. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Армения мен Әзірбайжан арасындағы әскери қақтығыстың салдарынан темір жол ісі тоқтатылды.

Экономика

Қала экономикасы азық-түлік өнеркәсібіне негізделген, онда нан пісіру фабрикасы, консервілеу зауыттары және шағын үйдегі шарап зауыттары бар. Мегриде Кеңес өкіметі кезінде үлкен шарап зауыты болған. Ауыл шаруашылығы - өңірдегі жетекші салалардың бірі. Арменияда гранат өсіретін жалғыз жер Мегри. Бұл аймақ сондай-ақ өнімі жоғары сапалы өрік өсіруімен де танымал. Мегриде Арменияның қалған қалаларына қарағанда климат әлдеқайда жұмсақ, ал елдің басқа бөліктерінде кездеспейтін жемістер өсіріледі. Иран-Армения табиғи газ құбыры Мегриден өтеді. 2007 жылдың басында Армения, Ресей және Иран үкіметтері Иранға бензин экспорттау үшін мұнай өңдеу зауытын салуды жоспарлап отырғаны туралы хабар тарады. Бұл 1,7 миллиард АҚШ доллары болатын жобаны "Газпром" басқарған болатын, оның армяндық еншілес компаниясы елдің негізгі энергия жеткізушісі болып табылады, бірақ 2016 жылы жаңа келісім бойынша Мегри аймағының ішкі газын (5000-ға жуық үй) Иранның "Sanergy" компаниясы қамтамасыз ету мүмкіндігі ашылды. Мегри бөгеті (Мегри гидроэлектрлік жобасы немесе Арас су айдыны бөгеті деп те аталады) - Армения-Иран шекарасындағы Мегриге жақын Арас өзенінде жоспарланған гидроэлектр жүйесі. Құрылыс 2012 жылы басталуы тиіс еді. Бірлескен жоба 1990 жылдары Иран мен Армения арасында ұсынылып, талқыланды. 2016 жылдың маусым айында Мегри медициналық орталығы сол кездегі президент Серж Саркисянның қатысуымен ашылды.

Туризм

Бұл аймақ өзінің климаттық ерекшелігімен және бал мен жеміс-жидек мол өндірісімен ерекшеленсе де (Арменияның ұлттық символдарының бірі - гранат тек Мегхриде өсіріледі), тау-тасты таулар мен Арас өзені, сондай-ақ фарсы мәдениетінің әсерінен ерекшеленген ерекше мәдени мұралары, мысалы, жергілікті шіркеудің қабырғалық суреттері, АҚШ субсидиясының арқасында жуырда қайта жаңартылды, ел астанасының шалғайлығы және таулы жолдардың күрделі жағдайлары жолды ұзартады, сондықтан оны туристердің аз бөлігі таңдайды. Бұл аймаққа келушілер негізінен Арменияға кейін Иранға жету мақсатымен келетін авантюристтер болып табылады. Мегри шекарада орналасқандықтан, мұндай туристердің көпшілігі келеді. Мехри әкімшілігінің мәліметінше, жыл сайын қонақтардың орташа саны 6580 адамға жетуіне қарамастан, 170 бөлмелі 171 төсек-орынды ұсынатын 11 шағын қонақ үй мен жатақхана бар. Арменияның Мемлекеттік туризм комитетінің мәліметінше, 2017 жылы Арменияға 220 000-ға жуық ирандық келді, бұл 2016 жылмен салыстырғанда 16% көп (шамамен 185 000). Бұл тенденция Мегхри аймағының туризмді дамытудың айтарлықтай әлеуеті бар екенін көрсетеді. Алайда, ол тіпті ирандық туристердің үштен бірін қабылдауға қабілетсіз. Сондықтан да адамдар басқа қалаларды таңдап, немесе Ереванға тікелей сапармен барып, аймақты аралауды жөн көреді. Қалада Arevik деп аталатын қонақ үй бар, онда 8 мен 10 төсек бар, ол туристерді қалай да болсын қарсы алу үшін құрылған, бірақ Ереван мен Мегхри арасындағы қашықтықтан көп инвестиция жоқ, өйткені кәсіпкерлер табыс алмаудан қорқады және инфрақұрылым жоқ. Қаланың қайта жаңғыруына байланысты туристердің қызығушылығын оятатын бағдарлама жасалды. Бұл жобаның негізгі төрт компоненті бар: дамуды жоспарлау, көршілікті қайта құру, әлеуетті арттыру және Мегхриді жаңа туристік бағыт ретінде жарнамалау. Жоспарлауды дамыту дегеніміз - жергілікті дәстүрге сай қонақжайлылық қызмет көрсету үшін кәсіби база құру.

Білім

2017 жылдың мәліметтері бойынша Мегхриде 2 мемлекеттік орта мектеп бар. Сонымен қатар, қалада мектепке дейінгі балабақша бар. 2001 жылы Мегриде оқытушылар, бухгалтерлер мен механизаторларды даярлайтын аралық техникалық колледж ашылды.

Спорт

Мехриде футболдан жаттығу алаңына қызмет көрсететін спорт мектебі және Мехри өзенінің оң жағалауындағы шағын маңайда орналасқан 2 жүзу бассейні бар.