Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мегри () - Иран шекарасына жақын Арменияның оңтүстігіндегі Сюник провинциясының Мегри муниципалитеті орталығы. 2011 жылғы санақ бойынша қала тұрғындарының саны 4580 адам болды. 2020 жылғы ресми бағалау бойынша Мегридің халқы шамамен 4500 адам. Мегхри астанасы Ереваннан оңтүстікке қарай 376 км және провинциялық астана Капаннан оңтүстікке қарай 73 км жерде орналасқан. 2016 жылы қоғамдастық бірігуінің нәтижесінде Мегри муниципалитеті Агарак, Алванк, Айгедзор, Гудемнис, Карчеван, Курис, Лехваз, Личк, Нрнадзор, Шванидзор, Таштун, Тхкут, Вахравар және Вардандзор ауылдарын қамтиды.
Meghri ( ) is a town and the centre of the Meghri Municipality of the Syunik Province in southern Armenia, near the border with Iran. As of the 2011 census, the population of the town was 4,580. According to the 2020 official estimate, Meghri's population is around 4,500. Meghri is located 376 km south of the capital Yerevan and 73 km south of the provincial capital Kapan. As a result of the community mergers in 2016, the municipality of Meghri was enlarged to include the surrounding villages of Agarak, Alvank, Aygedzor, Gudemnis, Karchevan, Kuris, Lehvaz, Lichk, Nrnadzor, Shvanidzor, Tashtun, Tkhkut, Vahravar, and Vardanidzor.
Этимология
Мегхри 906 жылы Арменияның Багратидтер патшалығы кезінде Арменияның патшасы Смбат I-нің "Карчаван" ретінде құрылған. Кейіннен бұл қала армян тілінде "баллы қала" дегенді білдіретін Мегри деп аталды.
Meghri was founded as "Karchavan" in 906 by king Smbat I of Armenia, during the period of the Bagratid Kingdom of Armenia. Later, it was known as Meghri, meaning "honey town" in the Armenian language.
Ежелгі тарих және орта ғасырлар
Қазіргі Мегхри ауданы қола дәуірінен бері қоныстанған. Қала маңында көптеген археологиялық орындар табылған, олар біздің заманымызға дейінгі 7 және 6 ғасырларға, Урарту патшалығы кезеңінде. VIII ғасырда Татев монастырының құрылуымен қазіргі Мегри аймағы жылдам әлеуметтік және экономикалық дамуға куә болды. 906 жылы Карчаван елді мекеніне Багратуни әулетінің патшасы Смбат I Багратуни негізін қалады. 987 жылы қала (Мегри деп аталады) жаңадан құрылған Арменияның Сюник патшалығына кірді. 1105 жылы Мегхри аймағын сельджуктар басып алды. Қала 1126 және 1157 жылдары Сельджук әскерлері басып кірген кезде толығымен жойылған.
The area of present day Meghri has been settled since the Bronze Age. Many archaeological sites are found in the vicinity of the town dating back to the 7th and 6th centuries BC, during the period of the kingdom of Urartu. With the establishment of the Tatev Monastery in the 8th century, the region of modern day Meghri witnessed a rapid social and economic development. In 906, the settlement of Karchavan was founded by king Smbat I Bagratuni of the Bagratuni dynasty. In 987, the town (known as Meghri) was included within the newly founded Armenian Kingdom of Syunik. In 1105, the region of Meghri was occupied by the Seljuks. The town was completely destroyed in 1126 and 1157 by the invading Seljuk forces.
Иран мен Ресей билігі
XVI ғасырдың басында Мегри Сафави Персияның Ериван провинциясының құрамына кірді. 18 ғасырдың басында аймақ Давид Бек бастаған Сюник армяндарының Сафави Персиясына және Османлы түріктеріне қарсы азаттық науқанына қатысты. Дәуіт Бек 1722 жылы Сиуникті азат еткен мыңдаған жергілікті армян патриоттарының көмегімен жорығын бастады. Ол аймақтағы армян абыройын біріктіріп, Мегриді қамтитын Капан княздігін құрды. Жергілікті армян билігі 1747 жылға дейін созылып, 1750 жылы Нахичеван хандығының, содан кейін Қарабақ хандығының бөлігі ретінде парсы бақылауына алынды. 1804-1813 жылдардағы орыс-парсы соғысы кезінде Мегхри аймақтағы әскери операциялардың елеулі орталығы болды. 1810 жылдың басында Иранның мұрагер ханзадасы Аббас Мирза Қарабақ хандығына басып кіру және Грузияны басып алу үшін Нахичеванға отыз мың әскер жіберді. 15 мамырда Арас өзенінен өтіп, парсылар Мегриді басып алды. Орыс әскерлерінің Қарабақ жасағының қолбасшысы генерал-майор Пётр Небольсин өзінің стратегиялық орнынан улам Қарабақ пен Тәбриздің кілті деп аталатын Мегріді қайтадан басып алу міндетімен полковник Пётр Котляревскийдің қолбасшылығымен 500 адамнан тұратын жасақ батальонын жіберді. Мегрідегі парсы гарнизоны Мегрі өзенінің оң жағалауында орналасқан артиллериясы бар 1500 тұрақты парсы жаяу әскерінен (Сарбаз) құралған. Персиялықтар екі жүз сарбаз қорғаған ауылдарды қатты қоршап алды. Үш колоннаға бөлінген орыс жасағы Арыс өзені аңғарының бойындағы Мегхриге жасырын жақындап, 17 маусым күні таңертең кенеттен парсылардың орталық бекінісіне шабуыл жасап, ауылға кірді және қатал шайқастан кейін оны басып алды. Парсылар 300-ден астам адамнан, орыс жасағының 35 адамнан зардап шекті. Персия әскерлерінің Мегриді қайтарып алуға жасаған келесі әрекеттері сәтсіз болды. 1810 жылы жас британдық офицер Уильям Монтейт Персиядағы британдық елшіліктің қызметінде болғандықтан, осы аймаққа келді. 1856 жылы жазған естеліктері Мегхри аңғарының көркем суретін көрсетеді, ол оны "романтикалық аңғар" деп атайды, оны "Персиядағы немесе кез-келген елдегі ең әдемілердің бірі" деп бағалайды. Ол былай дейді: "Бұрынғы уақытта [онда] адамдар тығыз орналасқан, өйткені шіркеулер, тасталып кеткен, бірақ әлі де кемелді, таулардың беткейлерінде қалың шашылып жатыр, мұнда батыс жағында 8000-ден 10,000 футқа дейін биіктікке көтеріледі, ормандармен жабылған. Бұрынғы бақтардың қалдықтары, немесе құстар мен желдің бір кездері өңделген жерге алып келген тұқымдары арқылы өсірілетін алма, алмұрт және жаңғақ ағаштары көп мөлшерде кездеседі". 1813 жылы қазанда Иран мен Ресей арасындағы Гөлестан келісімін жасайтын бейбіт келіссөздер кезінде Иран өкілі Мирза Аболхасан Хан Ильчи Ресей өкілі Николай Ртищевті Мегхриді Иранға қайтару туралы уәде берді. 1828 жылы Мегрі 1826-1828 жылдардағы орыс-парсы соғысы және Түрікменшай келісімінің нәтижесінде Ресей империясының құрамына кірді. 1868 жылға дейін ол Елизаветполь губернаторлығының жаңа құрылған Зангезур уезінің құрамына кіргенге дейін Қарабақ провинциясына кірді. 1881 жылы Мегхриде алғашқы аралас мектеп ашылды. 1901 жылы Мегриде Армениядағы тұңғыш тұтыну кооперативі ашылды. Кеңестер 1930 жылы қыркүйекте Мегри районын құрды, ал Мегри кенті жаңадан құрылған районның орталығы болды. 1959 жылы Мегхри қаласына қалалық типтегі елді мекен мәртебесі берілді. 1984 жылы Мегхри қала мәртебесіне ие болды. Ол аймақтың жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдеріне негізделген тамақ өнеркәсібі орталығы ретінде дамыды. Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, Мегри 1995 жылғы әкімшілік реформаларға сәйкес жаңадан құрылған Сюник провинциясына енгізілді.
At the beginning of the 16th century, Meghri became part of the Erivan Province within Safavid Persia. At the beginning of the 18th century, the region was involved in the liberation campaign of the Armenians of Syunik led by David Bek against Safavid Persia and the invading Ottoman Turks. David Bek began his campaign in 1722 with the help of thousands of local Armenian patriots who liberated Syunik. He united the Armenian nobility in the region to form the Principality of Kapan, which included Meghri. Local Armenian rule of the region lasted until 1747, when the region was brought back under Persian control as part of the Nakhichevan Khanate and then the Karabakh Khanate in 1750. During the Russo Persian war of 1804 1813, Meghri became a notable center for military operations in the region. In early 1810, Iranian crown prince Abbas Mirza sent thirty thousand troops to Nakhichevan in order to invade the Karabakh Khanate and go on to seize Georgia. Having crossed the Aras river on May 15, the Persians occupied Meghri. In response, the commander of the Karabakh detachment of Russian troops, Major General Pyotr Nebolsin, sent a detachment battalion of about 500 people under the command of Colonel Pyotr Kotlyarevsky with the task of reconquering Meghri, which, due to its strategic position, was known as the “key to Karabakh and Tabriz.” The Persian garrison in Meghri consisted of 1,500 regular Persian infantry (Sarbaz) with artillery stationed on the right, steep bank of the Meghri River. The Persians heavily fortified the villages, which was defended by two hundred sarbaz. Divided into three columns, the Russian detachment secretly approached Meghri along the valley of the Aras River and on the morning of June 17 suddenly attacked the central fortification of the Persians, broke into the village and, after a stubborn battle, captured it. The Persians lost more than 300 people, the losses of the Russian detachment amounted to 35 people. Subsequent attempts by the Persian troops to return Meghri were unsuccessful. In 1810, young British army officer William Monteith visited the region as part of his service with the British embassy to Persia. His 1856 memoirs paint a vivid picture of the Meghri valley which he describes as a "romantic glen" that he rates as "one of the most beautiful in Persia, or indeed in any country." He notes that "in former times [it] has evidently been densely peopled for churches, abandoned but still perfect, are thickly scattered on the slopes of the mountains, which here rise to a height on the western side of 8000 to 10,000 feet, covered with forests. The trees are of no great size, and much interspersed with apple, pear, and walnut, probably the remains of former gardens, or produced by seeds carried by the birds and wind into the once cultivated land." In October 1813, during the peace negotiations between Iran and Russia that would lead to the Treaty of Golestan, the Iranian representative Mirza Abolhassan Khan Ilchi convinced the Russian representative Nikolay Rtishchev to return Meghri to Iran as an act of goodwill. In 1828, Meghri became part of the Russian Empire as a result of the Russo Persian War of 1826–28 and the signing of the Treaty of Turkmenchay. It was included within the Karabakh province until 1868 when it became part of the newly formed Zangezur uezd of the Elizavetpol Governorate. In 1881, the first mixed school was opened in Meghri. In 1901, a consumers' co operative was opened in Meghri, which was the first of its type in Armenia. The Soviets established the Meghri raion in September 1930, and the settlement of Meghri became the centre of the newly formed raion. In 1959, Meghri was given the status of an urban type settlement. In 1984, Meghri was granted with the status of a town. It was developed as a centre of food industry based on the local agricultural products of the region. After the independence of Armenia, Meghri was included within the newly formed Syunik Province, as per the administrative reforms of 1995.
Климат
Мұндағы климат Кёппен Гейгер жүйесі бойынша BSk болып саналады, мұнда қысы салқын, жазы ыстық болады. Көктем - ең ылғалды, ал жаз - ең құрғақ мезгіл. 2011 жылдың 1 тамызында Мегхриде 43,7 °C (111 °F) температура тіркелді, бұл Арменияда бұрын-соңды тіркелген ең жоғары температура.
The climate here is classified as BSk by the Köppen Geiger system, with cool winters and hot summers. Spring is the wettest season, while summer is the driest. On 1 August 2011, Meghri recorded a temperature of 43.7 °C (111 °F), which is the highest temperature to have ever been recorded in Armenia.
Демография
Мегриде әрмендік Апостолдық шіркеуіне жататын әрмендер тұрып жатыр. 1673 жылы ашылған Мегхридің қасиетті Құдайдың Анасы шіркеуі қаланың басты шіркеуі болып табылады. Ол Гористе орналасқан Сюник епархиясының құзырына жатады. Мегри қаласы 19-шы ғасырдан бастап, әсіресе бірнеше зауыттар құрылған кеңестік жылдары салыстырмалы тұрғындар санының өсуін бастан кешірді. 1831 жылы бұл 272 тұрғыны бар ауыл болса, 1897 жылы 927 адам болды. Ол келесі онжылдықтарда өсіп, 2011 жылы ең жоғары деңгейге жетті, онда сол жылғы санаққа сәйкес, оның 4580 тұрғыны болды, бірақ елдің экономикалық дағдарысына байланысты халық саны 2016 жылы 3500 адамға дейін азайды.
Meghri is almost entirely populated by Armenians who belong to the Armenian Apostolic Church. The Church of the Holy Mother of God of Meghri of the large neighborhood opened in 1673, is the main church of the town. It is under the jurisdiction of the Diocese of Syunik based in Goris. The town of Meghri has experienced relative population growth since the 19th century and especially during the Soviet years when several factories were set up there. In 1831 it was only a village with 272 inhabitants, in 1897 it already had 927 people. It continued to grow in the following decades and peaked in 2011, when, according to that year's census, it had 4,580 inhabitants but due to the country's economic crisis the population declined to 3,500 in 2016.
Мәдениет
Мегхриде 1882 жылы құрылған қоғамдық кітапхана бар. Қала әкімдігі мәдениет үйі мен балалар өнер мектебін де басқарады. 1985 жылы Мегхриде Ереван көркемсурет оқу орталығының филиалы ашылды. 11 ғасырға жататын Мегхри бекінісінің қалдықтары қаланың шығыс биіктіктерінде орналасқан. 1673 жылғы Құдайдың Киелі Анасы шіркеуінен басқа, шағын маңайда орналасқан 17 ғасырдағы Сурп-Хованнес шіркеуі де белсенді және қабырға кескіндемесімен танымал. Мегридің солтүстігінде орналасқан Сурп Саркис шіркеуі де 17 ғасырдан басталған.
Meghri has a public library founded in 1882. The municipality also runs the cultural centre and the children's school of art. A branch of Yerevan fine arts teaching centre was opened in Meghri in 1985. The remains of Meghri Fortress dating back to the 11th century are found at the eastern heights of the town. In addition to the Holy Mother of God Church of 1673, the 17th century Surp Hovhannes church located in the small neighborhood is also active and famous for its wall paintings. The abandoned church of Surp Sarkis located at the north of Meghri, is also dating back to the 17the century.
Көлік
Мегхри - жақын маңдағы Агарақ шекаралық пункт арқылы Армения мен Иран арасындағы негізгі қақпа. Елорда Ереванды Иранмен байланыстыратын M2 жолы Мегриден өтеді. Кеңестер одағы кезінде Мегри Ереванмен темір жол арқылы Нахичеван Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасы арқылы байланысты. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Армения мен Әзірбайжан арасындағы әскери қақтығыстың салдарынан темір жол ісі тоқтатылды.
Meghri is the main gate between Armenia and Iran through the nearby Agarak border crossing. The M 2 road that connects the capital Yerevan with Iran, passes through Meghri. During the Soviet days, Meghri was connected with Yerevan by railway passing through the Nakhichevan Autonomous Soviet Socialist Republic. After the dissolution of Soviet Union and as a result of the military conflict between Armenia and Azerbaijan, the railroad became abandoned.
Экономика
Қала экономикасы азық-түлік өнеркәсібіне негізделген, онда нан пісіру фабрикасы, консервілеу зауыттары және шағын үйдегі шарап зауыттары бар. Мегриде Кеңес өкіметі кезінде үлкен шарап зауыты болған. Ауыл шаруашылығы - өңірдегі жетекші салалардың бірі. Арменияда гранат өсіретін жалғыз жер Мегри. Бұл аймақ сондай-ақ өнімі жоғары сапалы өрік өсіруімен де танымал. Мегриде Арменияның қалған қалаларына қарағанда климат әлдеқайда жұмсақ, ал елдің басқа бөліктерінде кездеспейтін жемістер өсіріледі. Иран-Армения табиғи газ құбыры Мегриден өтеді. 2007 жылдың басында Армения, Ресей және Иран үкіметтері Иранға бензин экспорттау үшін мұнай өңдеу зауытын салуды жоспарлап отырғаны туралы хабар тарады. Бұл 1,7 миллиард АҚШ доллары болатын жобаны "Газпром" басқарған болатын, оның армяндық еншілес компаниясы елдің негізгі энергия жеткізушісі болып табылады, бірақ 2016 жылы жаңа келісім бойынша Мегри аймағының ішкі газын (5000-ға жуық үй) Иранның "Sanergy" компаниясы қамтамасыз ету мүмкіндігі ашылды. Мегри бөгеті (Мегри гидроэлектрлік жобасы немесе Арас су айдыны бөгеті деп те аталады) - Армения-Иран шекарасындағы Мегриге жақын Арас өзенінде жоспарланған гидроэлектр жүйесі. Құрылыс 2012 жылы басталуы тиіс еді. Бірлескен жоба 1990 жылдары Иран мен Армения арасында ұсынылып, талқыланды. 2016 жылдың маусым айында Мегри медициналық орталығы сол кездегі президент Серж Саркисянның қатысуымен ашылды.
The town's economy is based on food industry, which contains a bread baking factory, canneries and small home based wineries. Meghri used to have a large wine factory during the Soviet years. Agriculture is among the leading sectors in the region. Meghri is the only location in Armenia that produces pomegranate. The region is also known for its high quality fig. Meghri has a significantly milder climate than the rest of the cities in Armenia, and produces fruits not found in other parts of the country. The Iran Armenia Natural Gas Pipeline passes through Meghri. In early 2007, it was reported that the governments of Armenia, Russia, and Iran are planning to build an oil refinery for gasoline export to Iran. This US$1.7 billion project would be led by Gazprom whose Armenian subsidiary is already the country's main energy supplier though in 2016 a new agreement opened up the possibility of having Meghri area's domestic gas supply (around 5000 households) to be provided by Iranian company Sanergy. The Meghri Dam (also known as the Meghri Hydroelectric Project or Aras Watershed Dam) is a hydroelectric system planned on the Aras River near Meghri on the Armenia–Iran border. The construction was to have begun in 2012. The joint project was proposed and discussed earlier in the 1990s between Iranian and Armenian authorities. In June 2016, the Meghri Medical Center was opened with the presence of then president Serzh Sargsyan.
Туризм
Бұл аймақ өзінің климаттық ерекшелігімен және бал мен жеміс-жидек мол өндірісімен ерекшеленсе де (Арменияның ұлттық символдарының бірі - гранат тек Мегхриде өсіріледі), тау-тасты таулар мен Арас өзені, сондай-ақ фарсы мәдениетінің әсерінен ерекшеленген ерекше мәдени мұралары, мысалы, жергілікті шіркеудің қабырғалық суреттері, АҚШ субсидиясының арқасында жуырда қайта жаңартылды, ел астанасының шалғайлығы және таулы жолдардың күрделі жағдайлары жолды ұзартады, сондықтан оны туристердің аз бөлігі таңдайды. Бұл аймаққа келушілер негізінен Арменияға кейін Иранға жету мақсатымен келетін авантюристтер болып табылады. Мегри шекарада орналасқандықтан, мұндай туристердің көпшілігі келеді. Мехри әкімшілігінің мәліметінше, жыл сайын қонақтардың орташа саны 6580 адамға жетуіне қарамастан, 170 бөлмелі 171 төсек-орынды ұсынатын 11 шағын қонақ үй мен жатақхана бар. Арменияның Мемлекеттік туризм комитетінің мәліметінше, 2017 жылы Арменияға 220 000-ға жуық ирандық келді, бұл 2016 жылмен салыстырғанда 16% көп (шамамен 185 000). Бұл тенденция Мегхри аймағының туризмді дамытудың айтарлықтай әлеуеті бар екенін көрсетеді. Алайда, ол тіпті ирандық туристердің үштен бірін қабылдауға қабілетсіз. Сондықтан да адамдар басқа қалаларды таңдап, немесе Ереванға тікелей сапармен барып, аймақты аралауды жөн көреді. Қалада Arevik деп аталатын қонақ үй бар, онда 8 мен 10 төсек бар, ол туристерді қалай да болсын қарсы алу үшін құрылған, бірақ Ереван мен Мегхри арасындағы қашықтықтан көп инвестиция жоқ, өйткені кәсіпкерлер табыс алмаудан қорқады және инфрақұрылым жоқ. Қаланың қайта жаңғыруына байланысты туристердің қызығушылығын оятатын бағдарлама жасалды. Бұл жобаның негізгі төрт компоненті бар: дамуды жоспарлау, көршілікті қайта құру, әлеуетті арттыру және Мегхриді жаңа туристік бағыт ретінде жарнамалау. Жоспарлауды дамыту дегеніміз - жергілікті дәстүрге сай қонақжайлылық қызмет көрсету үшін кәсіби база құру.
Although the region is unique for its climate and abundant honey and fruit production (pomegranate, one of the national symbols of Armenia is only cultivated in Meghri), landscapes with rocky mountain ranges, the Aras River, an equally unique cultural heritage that is partly influenced by the Persian culture, for example, the murals of the local church, recently renovated thanks to a US subsidy, the remoteness of the country’s capital and the complicated conditions of the mountain roads lengthen the drive and therefore few tourists choose it. Visitors to the area are mostly adventurers who visit Armenia with the aim of later reaching Iran and, as Meghri is located right on the border, is visited by such tourists. According to the Meghri administration, there are a total of 11 small hotels and hostels offering 170 rooms with 171 beds, despite the annual average number of guests reaching only 6580 people. According to the State Tourism Committee of Armenia, about 220,000 Iranians visited Armenia in 2017, which is 16% more than in 2016 (about 185,000). The trend implies that the Meghri region has significant potential of tourism development. However, it lacks the capacity to host even a third of Iranian tourists. This is why people prefer other cities or choose a direct trip to Yerevan by visiting the region. In the city there is an inn called Arevik which has between 8 and 10 beds created to somehow welcome tourists but due to the distances between Yerevan and Meghri there is not much investment because entrepreneurs are afraid of not receiving income and lack infrastructure. To revive the city a program was created that would arouse the interest of tourists to the region. It consists of four main components: development planning, reconstruction of the neighborhood, capacity building and advertising of Meghri as a new tourist destination. Developing planning means creating a professional base to provide hospitality services with local traditions.
Білім
2017 жылдың мәліметтері бойынша Мегхриде 2 мемлекеттік орта мектеп бар. Сонымен қатар, қалада мектепке дейінгі балабақша бар. 2001 жылы Мегриде оқытушылар, бухгалтерлер мен механизаторларды даярлайтын аралық техникалық колледж ашылды.
As of 2017, Meghri is home to 2 public high schools. It also has a pre school kindergarten ran by the municipality. In 2001, an intermediate technical college was opened in Meghri, preparing teachers, accountants and mechanists.
Спорт
Мехриде футболдан жаттығу алаңына қызмет көрсететін спорт мектебі және Мехри өзенінің оң жағалауындағы шағын маңайда орналасқан 2 жүзу бассейні бар.
Meghri has a sports school served by a football training field and 2 swimming pools located at the centre of the city in the small neighborhood, on the right bank of Meghri river.