Кіріспе

Психикалық денсаулық мәселелеріне арналған мамандандырылған сот Психикалық денсаулық соттары әдетте түрмеге қамалатын қылмыскерлерді ұзақ мерзімді қоғамдастыққа негізделген емдеуге байланыстырады. Олар психикалық денсаулықты бағалауға, жеке емдеу жоспарларына және қылмыстық құқық бұзушылардың психикалық денсаулық қажеттіліктерін және қоғамдастықтардың қоғамдық қауіпсіздік мәселелерін шешу үшін тұрақты сот мониторингіне сүйенеді. Басқа проблемаларды шешу соттары сияқты есірткі соттары, тұрмыстық зорлық-зомбылық соттары және қоғамдық соттар сияқты психикалық денсаулық соттары қылмыстық мінез-құлыққа ықпал ететін негізгі проблемаларды шешуге тырысады. Психикалық денсаулық соттары дағдарысқа қарсы іс-қимыл жасайтын топтармен, түрмеден шығу бағдарламаларымен, арнайы пробация және шартты түрде босату туралы істермен және қылмыстық сот жүйесінде психикалық ауруы бар адамдардың айтарлықтай көптігін шешуге бағытталған көптеген басқа да бірлескен бастамалармен сипаттамаларды бөліседі.

Тарих

1980 жылдардың басында АҚШ-та судья Эван Ди Гудман Уишард мемориалдық ауруханасында тек психикалық денсаулық мәселелерін қарастыру үшін сот құруға көмектесті. Психикалық аурулар жиі тұтқындалатын және айыпталушыларды күтіп тұрған, өйткені емдеушілер науқасты ұзақ мерзімді психиатриялық емге жіберу туралы азаматтық міндеттеме іздеген. Гудманның Уишард ауруханасындағы соты екі мақсатқа да қызмет ете алады. Психикалық денсаулық сотының мұрагерлік бөлімі азаматтық міндеттемелерді шешеді. Психикалық аурулар сотының қылмыстық ісі бойынша тергеуші айыптауды шеше алады. Қылмыстық айыптаулар ауытқу немесе күту арқылы түрмеден босатылуы мүмкін. Осылайша азаматтық міндеттеме күшіне енеді және науқас мемлекеттік ауруханаға емделуге жіберіледі. Гудман науқастың жағдайы туралы білу үшін мерзімді тыңдаулар өткізетін. Егер айыптаулар орынды болса, қылмыстық айыптаулар алынып тасталды, бірақ науқастың азаматтық міндеттемелері әлі де бар еді. Қабылдау кезінде Goodman емделушілерді емделуден басқа, оларды аула сыртында немесе аула сыртында емдеуге жібереді. Гудман пациенттің емдеу жоспарына сәйкестігін анықтау үшін мерзімді тыңдаулар өткізетін. Емдеу жоспарын орындамаған науқастар жазаға тартылады, жоспарды өзгерту немесе егер олар ауытқуда болса, бастапқы айыппұл сотқа тағайындалуы мүмкін. Гудманның тұжырымдамасы мен бастапқы психикалық денсаулық соты 1990 жылдардың басында таратылды. 1995 жылы Гудманға туыстық қатынас үшін сөгіс берілді. 1990 жылдардың ортасында Гудманмен жұмыс істеген көптеген кәсіби психикалық денсаулық қызметкерлері Индианаполисте психикалық денсаулық сотын қайта құруға тырысты. Ауданның психикалық денсаулық сақтау қызметтерінің өкілдері мен басқа да мүдделі тұлғалар апта сайын кездесуді бастады. Топ ПАИР бағдарламасының атауын қабылдауға шешім қабылдады (ПАИР психиатриялық сенімді сәйкестендіру және жолдауды білдіреді). Марион округінің жергілікті билік органдарына бірнеше жыл үгіт-насихат жүргізгеннен кейін, психикалық денсаулық соты 1996 жылы ресми бағдарлама ретінде іске қосылды. Көптеген адамдар бұл психикалық денсаулық сотының екінші толқынында елдің алғашқы психикалық денсаулық соты деп санайды. PAIR бағдарламасы жаңа қаржымен жұмыс істемегендіктен, ғылыми зерттеулер көп жүргізілмеген, сондықтан Гудман мен PAIR бағдарламасының жетістіктері жиі назардан тыс қалады. Қазіргі ПАИР бағдарламасы - психикалық аурулары бар қылмыскерлерді тергеу алдындағы және тергеуден кейінгі аулақтандыру жүйесі. Флорида штатының Бровард округіне арналған бағдарлама алғашқы психикалық денсаулыққа мамандандырылған сот ретінде танылып, жарияланды. Судья Джинджер Лернер Реннің бақылауында Браувард округінің психикалық денсаулық соты 1997 жылы ашылды, бұл аймақтық түрмеде психикалық ауруы бар адамдардың өз-өзіне қол жұмсауына жауап ретінде. Браувард соты және Аляскадағы Анкоридж, Калифорниядағы Сан-Бернардино және Вашингтондағы Кинг округіне жататын тағы үш психикалық денсаулық соты 2000 жылы Әділет көмегі бюросының монографиясында зерттелді, бұл осы жаңа сот стратегиясының алғашқы ірі зерттеуі болды. Браувард округінің психикалық денсаулық соты құрылғаннан кейін көп ұзамай АҚШ-тың басқа аймақтарында психикалық денсаулық соттары ашыла бастады. Бұл әдісті психикалық ауруларға қолданылатын стандартты жазалар тиімсіз деп санайтын дәрігерлер бастады. Мысалы, Аляскада штаттың алғашқы психикалық денсаулық сотын (1998 жылы Анкориджде құрылған) судья Стефани Роудс басқарды, ол тек сынақтан өту жеткіліксіз деп санады. "Мен қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша көптеген адамдарды көре бастадым, олар жүйе арқылы велосипедпен жүрді және олар тек сынақ шарттарын немесе түрмеде не істеп жатқанын түсінбеді. Мен полиция қызметкерлерінің көмек алу үшін адамдарды тұтқындағанын көрдім. Мен бұған жақсырақ шешім болуы керек деп ойладым", - деп түсіндірді ол сұхбатында. Психикалық денсаулық соттары да осы қозғалыстан басқа проблемаларды шешуші соттарды, мысалы есірткі соттарын, тұрмыстық зорлық-зомбылық соттарын, қоғамдық соттарды және шартпен босату соттарын құруға ықпал етті. Бұл соттардың дамуының басты себебі - сот жұмысының көбеюі мен мемлекеттік соттардағы іс жүргізу мен іс қорытындыларына стандартты көзқараспен қараған халық арасында да, жүйелік ойыншылар арасында да наразылықтың артуы. 2001 жылдың ақпан айында Санта-Кларада (Калифорния штаты) жасөспірімдер психикалық аурулары...

Анықтама

Психикалық денсаулық соттары әр түрлі юрисдикцияларда әр түрлі, бірақ олардың көпшілігі бірқатар сипаттамаларды бөліседі. Мемлекеттік үкіметтер кеңесінің әділет орталығы психикалық денсаулық соттарының "негізгі элементтерін" анықтады. CSG Әділет орталығы негізгі элементтерін егжей-тегжейлі баяндаған жарияланымда психикалық денсаулық соттарының көпшілігі мынадай сипаттамаларды бөлісетінін атап өтті: Психикалық ауруы бар кейбір айыпталушылар үшін сот процесінде дәстүрлі сот процедураларының орнына проблеманы шешу әдісін қолданатын мамандандырылған сот докеті. Сотқа қатысатын әрбір айыпталушы үшін сот қадағалауындағы, қоғамдастыққа негізделген емдеу жоспарлары бар, оларды сот қызметкерлері мен психикалық денсаулық саласының мамандары құрастырады және іске асырады. Емдеу жоспарлары мен басқа да шарттардың орындылығы кезең-кезеңмен қаралатын, сот шарттарын сақтау үшін сыйақылар ұсынылатын және қатысу шарттарын сақтамаған қатысушыларға санкциялар салынатын тұрақты мәртебелік тыңдаулар. Қатысушының бағдарламаны аяқтауын (кейде оны бітіру деп атайды) анықтайтын критерийлер.

Сот процесі

Психикалық денсаулық сотына қатысуға үміткерлер, әдетте, қылмыстық процестің басында, түрмеде немесе сот қызметкерлері, мысалы, сотқа дейінгі қызмет қызметкерлері немесе қоғамдық қорғаушының кеңсесінде әлеуметтік қызметкерлер арқылы тексеріледі. Соттардың көпшілігі қандай айыптаулар, қылмыстық тарих және диагноз қабылданады деген критерийлерге ие. Мысалы, сот тек қана қылмыс жасады деп айыпталған, бұрын қатыгез қылмыстар жасамаған және DSM IV анықтауы бойынша I ось диагнозы бар сотталғандарды қабылдауы мүмкін. Алғашқы скринингке негізделген критерийлерге сай келетін айыпталушыларға, әдетте, қатысуға қызығушылықтарын және олардың қоғамдық емдеу қажеттіліктерін анықтау үшін толығырақ бағалау жүргізіледі. Қатысуға келіскен айыпталушылар емдік жоспар мен басқа да қоғамдық қадағалау шарттарын алады. Емдеу жоспарын келісілген уақытқа, әдетте алты айдан екі жылға дейін, сақтағандардың істері тоқтатылады немесе жазалары айтарлықтай жеңілдетіледі. Егер айыпталушы сот талаптарына сәйкес келмесе немесе бағдарламадан кетуді шешсе, оның ісі бастапқы қылмыстық күнтізбеге қайта оралады, онда айыптау әдеттегідей жүргізіледі. Әдетте, психикалық денсаулық соттарының көпшілігі айыпталушының қатысуын тоқтатудан бұрын, талаптарды орындамағаны үшін әртүрлі аралық санкцияларды қолданады. Қоғамды қорғау үшін психикалық денсаулық сотының бағдарламаларының маңызды компоненті - бұл интерактивті сот шолуы мен бағалауымен сот қадағалауындағы іс жүргізуді қамтитын тәуекелдерді басқарудың динамикалық процесі. Басқа да проблемаларды шешуші соттардағыдай, психикалық денсаулық сотындағы судья әдеттегі соттағы судьяға қарағанда үлкен рөл атқарады. Мәселелерді шешуші соттар проблемаларды шешу және дауласқандардың мінез-құлқын өзгерту үшін сот билігін белсенді пайдалануына сүйенеді. Мысалы, мәселені шешуші сот барысында әр отырыста бір судья төрағалық етеді. Сотта соңғы шешімді судья шығарғанмен, психикалық денсаулық соттары да топтық әдісті қолданады, онда қорғаушы, прокурор, іс менеджерлері, емдеу мамандары және қоғамдастық қадағалау персоналы (мысалы, пробация) бірлесіп жұмыс істейді, мысалы, есірткіге қарсы емдеудегі қылмыскерлерге санкциялар мен сыйақылар жүйесін жасау. Көптеген психикалық денсаулық соттары сонымен қатар күндізгі координаторды жұмыспен қамтып, әртүрлі топ мүшелерінің арасындағы қарым-қатынасты жеңілдетеді.

Сындар

Кейбіреулер психикалық аурулар бойынша соттарды қылмыстық сот жүйесіне психикалық аурулары бар адамдардың қатысуын азайтудың орнына тереңдеткендері үшін сынға алды. Олар бұл әсіресе психикалық денсаулық соттарына қатысты деп, егер психикалық денсаулық соты болмаса, қысқа мерзімге бас бостандығынан айыру немесе шартпен босату жазасын алатын қылмыскерлерге назар аударған. Бұл сыншылар психикалық денсаулық соттарын қылмыс жасады деп айыпталғандарды қабылдауға шақырды, бұл көптеген соңғы соттар, мысалы Бруклиндік психикалық денсаулық соты, сыншылар психикалық денсаулық соттарын адамдарды емдеуге мәжбүрлеу үшін пайдалану туралы, кейбір соттарда айыпталушылардың сотта сотталу алдында кінәлі деп мойындауын талап етуі және емдеу туралы ақпараттың құпиялылығын бұзу туралы да алаңдаушылық білдірді. Сонымен қатар, көптеген адамдар психикалық денсаулық соттарының өсуі көп жағдайда қаржының жетіспеушілігі мен тиімді емес қоғамдастық психикалық денсаулық жүйесіне байланысты екенін және қоғамдастық емдеу ресурстарының жетіспеушілігіне назар аудармаса, психикалық денсаулық соттарының әсері шектеулі болатынын атап өтті. Сонымен қатар, психикалық денсаулық сақтау қызметі қылмыстық сот жүйесімен байланыста болғандарға бағытталса, бұл жүйеде бұрмалаушылық пайда болады, өйткені адамның ең жақсы мүмкіндігі - қамауға алу.

Нәтижелері

2002 және 2003 жылдары Бровард округі сотының бірнеше зерттеулері жарияланды және соттың қатысуы қызметтерге үлкен байланыс орнатуға әкелгенін анықтады. Санта-Барбара округінің психикалық денсаулық сотының 2004 жылғы зерттеуінде қатысушылардың қылмыстық әрекеттерін азайтуы анықталды. Бруклиндегі психикалық денсаулық сотының бағалауы бірнеше нәтижелер бойынша жақсаруды растады, соның ішінде нашақорлық, психиатриялық ауруханаға жатқызу, баспанасыздық және қайталану. 2011 жылы АҚШ-тағы психикалық денсаулық соттарының тиімділігі туралы әдебиеттің мета-талдауында психикалық денсаулық соттары рецидивизмді жалпы әсер өлшемімен -0,54 азайғанын анықтады. 2012 жылы Urban Institute бағалауы бойынша Нью-Йорктегі екі психикалық денсаулық сотына қатысушылар дәстүрлі сот жүйесінде қаралатын ұқсас қылмыскерлерге қарағанда қайталап қылмыс жасау ықтималдығы едәуір төмен екенін анықтады. 2019 жылы жарияланған, есірткі пайдаланушы қылмыскерлердің психикалық денсаулық мәселелерімен байланысты болған шолуда психикалық денсаулық соттары адамдарға болашақта есірткі пайдалану мен қылмыстық әрекетті азайтуға көмектесуі мүмкін екендігі анықталды.

Психикалық денсаулық сақтау қызметі қарқынды бақылау қызметі ретінде

2019 жылы Вашингтон штатында жүргізілген зерттеуде психикалық денсаулық сақтау қызметтерінің уақтылы көрсетілуі тұтқындалу қаупімен байланысты екені анықталды. Бұл зерттеуде психикалық денсаулық сақтау қызметі қылмыстық сот жүйесіне терең араласу үшін катализатор бола алатыны көрсетілді, өйткені психикалық денсаулық сақтау қызметі бақылау түрі ретінде әрекет ете алады, нәтижесінде жоғары қадағалауға байланысты техникалық бұзушылықтар көп болады. Басқа зерттеулер психикалық денсаулық сақтау қызметтерінің көбірек қатысуы немесе емделушіге көбірек қадағалау жасалуы қайталап қылмысқа түсу деңгейінің жоғары болуымен оң байланысты екенін көрсетеді.