Кіріспе
Сулы және жартылай сулы сүтқоректілер - сулы немесе жартылай сулы денелерде тіршілік ететін сүтқоректілердің әртүрлі тобы. Олардың қатарына мұхиттарда тіршілік ететін түрлі теңіз сүтқоректілері, сондай-ақ Еуропалық семіргіш сияқты тұщы судың түрлі түрлері жатады. Олар таксон емес және белгілі бір биологиялық топтастыру арқылы біріктірілмейді, керісінше олардың сулы экожүйелерге тәуелділігі мен интегралды қатынасы. Су жануарларына тәуелділік деңгейі түрлер арасында айтарлықтай өзгереді. Тұщы судағы таксондар арасында Амазонка манаты мен өзен дельфиндері толығымен сулы және сулы экожүйелерге толық тәуелді. Су астындағы тұщы судағы таксондар арасында су астында тамақтанатын, бірақ жерде тынығатын, көбеюі және тұқым қуалайтын Байкал тұмсығы; және тамақ іздеу үшін суға кіріп-шығуға қабілетті капибара мен бегемот. Имейтін жануарлардың судағы өмір сүру салтына бейімделуі түрлер арасында айтарлықтай өзгешеленеді. Өзен дельфиндері мен манат екеуі де су жануарлары, сондықтан да олар судағы өмірге толықтай байланысты. Тюльпандар жартылай сулы болып келеді; олар уақытының көп бөлігін суда өткізеді, бірақ жұптасу, көбейту және көбею сияқты маңызды іс-әрекеттер үшін құрлыққа оралуы керек. Ал басқа су сүтқоректілері, мысалы, бегемот, капибара, су шыршасы су тіршілігіне бейімделмеген. Сонымен қатар, олардың тамақтану тәртібі де өте әртүрлі, су өсімдіктері мен жапырақтардан бастап, шағын балықтар мен қаңқалыларға дейін. Олар су экожүйесін, әсіресе, бобраларды сақтауда маңызды рөл атқарады. Су сүтқоректілері коммерциялық өнеркәсіптің нысанасы болды, бұл бобёрлар сияқты барлық пайдаланылатын түрлердің санының күрт төмендеуіне әкелді. Олардың терісі жылу сақтау үшін қолайлы болғандықтан, тері саудасы кезінде алынып, пальто мен шляпаға айналдырылды. Басқа су сүтқоректілері, мысалы, үнділік бұғы, спорттық аңшылықтың нысанасы болды және 1900-жылдары олардың саны күрт азайды. Заңсыз болғаннан кейін көптеген су сүтқоректілері браконьерлік аңшылыққа ұшырады. Аң аулаудан басқа, су сүтқоректілері балық аулаудан түскен қосалқы ау ретінде өлтірілуі мүмкін, онда олар бекітілген торларға тұншығып, суға батып немесе аштықтан өледі. Өзендердегі, әсіресе Янцзы өзеніндегі, көбейген көлік жылдам жүретін теңіз кемелері мен су сүтқоректілері арасында соқтығысуларға әкеледі, ал өзендерді бөгеулер көшіп-қонушы су сүтқоректілерін қолайсыз аймақтарда түсіріп, мекен-жайды жояды. Өзендердің индустрияландыруы қытайлық өзен дельфиндері құрып кетуіне әкелді, соңғы рет 2004 жылы расталды.
Aquatic and semiaquatic mammals are a diverse group of mammals that dwell partly or entirely in bodies of water. They include the various marine mammals who dwell in oceans, as well as various freshwater species, such as the European otter. They are not a taxon and are not unified by any distinct biological grouping, but rather their dependence on and integral relation to aquatic ecosystems. The level of dependence on aquatic life varies greatly among species. Among freshwater taxa, the Amazonian manatee and river dolphins are completely aquatic and fully dependent on aquatic ecosystems. Semiaquatic freshwater taxa include the Baikal seal, which feeds underwater but rests, molts, and breeds on land; and the capybara and hippopotamus which are able to venture in and out of water in search of food. Mammal adaptation to an aquatic lifestyle vary considerably between species. River dolphins and manatees are both fully aquatic and therefore are completely tethered to a life in the water. Seals are semiaquatic; they spend the majority of their time in the water, but need to return to land for important activities such as mating, breeding and molting. In contrast, many other aquatic mammals, such as hippopotamus, capybara, and water shrews, are much less adapted to aquatic living. Likewise, their diet ranges considerably as well, anywhere from aquatic plants and leaves to small fish and crustaceans. They play major roles in maintaining aquatic ecosystems, beavers especially. Aquatic mammals were the target for commercial industry, leading to a sharp decline in all populations of exploited species, such as beavers. Their pelts, suited for conserving heat, were taken during the fur trade and made into coats and hats. Other aquatic mammals, such as the Indian rhinoceros, were targets for sport hunting and had a sharp population decline in the 1900s. After it was made illegal, many aquatic mammals became subject to poaching. Other than hunting, aquatic mammals can be killed as bycatch from fisheries, where they become entangled in fixed netting and drown or starve. Increased river traffic, most notably in the Yangtze river, causes collisions between fast ocean vessels and aquatic mammals, and damming of rivers may land migratory aquatic mammals in unsuitable areas or destroy habitat upstream. The industrialization of rivers led to the extinction of the Chinese river dolphin, with the last confirmed sighting in 2004.
Өркеннің бұзылуы
Байкал көліндегі бір проблема - экожүйеге ластаушы заттарды енгізу. ДДТ және гексахлороциклогексан сияқты пестицидтер, сондай-ақ, негізінен, Байкал қаласындағы целлюлоза және қағаз фабрикасынан шығатын өнеркәсіптік қалдықтар Байкал теңізіндегі тұнбалардың арасында бірнеше аурулар эпидемиясының себебі болды деп есептеледі. 1940 жылдары бобёрлар Канададан Чили мен Аргентинаның оңтүстігіндегі Tierra Del Fuego аралына коммерциялық тері өндірісі үшін әкелінді. Алайда жоба сәтсіз аяқталып, он жұп бобёрлар жабайы табиғатта қалдырылды. Жаңа ортада табиғи жыртқыш жоқ болғандықтан, олар бүкіл аралға және аймақтағы басқа аралдарға тез тарады, 50 жылдың ішінде 100 000 адамға жетті. Қазіргі уақытта олар орман ағаштарын жойып, аймақтағы инвазивті түр ретінде қарастырылады. Кейбір еуропалық елдерде, мысалы, Бельгияда, Францияда және Нидерландыда, бұл құртты инвазивті зиянкес деп санайды, өйткені оның қазған жері осы төменгі жатқан елдерде су тасқынынан қорғаныш үшін қажет болатын бөгеттер мен бөгеттерді зақымдайды. Бұл елдерде оны тұтқындап, уландырып, аңшылыққа шауып, халық санын азайтуға тырысады. Сондай-ақ, олар жүгері мен басқа да егіндік және бау-бақша дақылдарын жейді. Қалалар мен ауыл шаруашылығының дамуы, бөгеттер салудың көбеюі, Кот-д'Ивуар мен Гана сияқты елдерде өзендерде гидроэлектр энергиясын пайдаланудың көбеюі африкалық манатінің тіршілік ету ортасы мен өміріне қауіп төндіреді, ал су жолдарында қайықтың тығыз тығырылуы олардың кемелерге қазалы соққы беруіне себеп болуы мүмкін. Алайда тіпті құрғақшылық пен су тасқыны сияқты табиғи құбылыстар да көп жағдайда ламантилерді қолайсыз мекенге апарады. Кейбіреулері акулаларды аулауға арналған аулар мен торлармен қаза табады. Амазонка манатына ластану, коммерциялық балық аулау ауларында кездейсоқ басу, орманды жоюдан туындайтын топырақтың ерозиясынан өсімдіктердің нашарлауы қауіп төндіреді. Өнеркәсіптік және тұрғын үй қалдықтары Янцзы өзеніне ағып түсті. Өзен төбесі көп жерлерде қазылған және бетонмен бекітілген. Кеме қатынасы көбейіп, қайықтар үлкен болып, балықшылар кеңірек, қауіпті тораптарды қолданды. Бұл жануардың қатты шудың әсерінен тірідей соқыр болып, винттермен соқтығысуына себеп болды. Дельфиннің жемтігі 20-ғасырдың соңында күрт азайды, кейбір балық популяциясы өнеркәсіптік деңгейдің мыңнан бір бөлігіне дейін төмендеді. 1950 жылдары популяция 6000 жануар деп бағаланды, бірақ кейінгі бес онжылдықта тез төмендеді. 1970 жылға қарай олардың бірнеше жүздеуі ғана қалды. Содан кейін 1980 жылдары олардың саны 400-ге дейін төмендеді, ал 1997 жылы толыққанды іздеу жүргізілгенде 13-ке дейін төмендеді. 2006 жылдың 13 желтоқсанында, осы саланың жетекші мамандары 45 күн іздестіргеннен кейін, бірде-бір дана табылмай, байжи функциялық жойылған деп жарияланды. Соңғы рет 2004 жылы байқалған.
Тамақ ретінде
Еліктер көп елдерде аңшылық түрінде аңшылыққа түседі. Еттің құрамында ақуыздың мөлшері басқа теңестірілген қызыл етке (мысалы, сиыр еті, бұғы мен бұғы еті) ұқсас болса да, оның майлылығы аз, ал майлылығы қаныққан майларға қарағанда көп қанықпаған майлардан көп. Қасқырдың бауыры мен бүйректерінде кадмий деңгейі жоғары, сондықтан бір жастан асқан қасқырдан алынған осы мүшелерді Финляндияда пайдалануға тыйым салынады. Қасқыр етін тұтынушылардың барлығы арасында кадмийдің мөлшері жоғары екені анықталды, бірақ күн сайынғы кадмийге оның үлесі аз екені анықталды. Алайда, қаз өгізінің бауыры мен бүйректерін тұтыну кадмийді тұтынуды едәуір арттырды, зерттеуде қаз өгізінің мүшелерін көп тұтынушылардың денсаулығына зиянды әсер ететін деңгейден төмен қауіпсіздік шегі салыстырмалы түрде тар екені анықталды. XVII ғасырда Квебек епискобының сұрағына сүйене отырып, Рим-католик шіркеуі бобрды балық деп ұйғарды (бобр еті жергілікті халықтың тағамдарының бір бөлігі болды, еуропалықтар келгенге дейін). Бұл шіркеудің басқа жартылай су кеміргіштерді, мысалы, капибара мен мускус кеміргіштерді жіктеуіне ұқсас.