Кіріспе

Экономикада салық салудың артық жүктемесі - бұл қоғам салықтар немесе субсидиялар нәтижесінде көретін экономикалық шығынның бірі. Экономикалық теорияда бұрмалаулар салықсыз еркін нарықта болатын экономикалық мінез-құлықтың мөлшерін және түрін өзгертеді деп болжайды. Артық жүктемені қорлардың орташа құны немесе қорлардың шекті құны (MCF) арқылы өлшеуге болады. Артық жүктемені алғаш рет Адам Смит талқылады. Тиімділіксіздіктің осыған ұқсас түрі субсидиялардың (техникалық жағынан теріс мөлшерлемелердегі салықтар ретінде қарауға болады) салдарынан да болуы мүмкін. Салықтарға байланысты экономикалық шығындар кіріс долларына 2,5 цент, ал кіріс долларына 30 цент (орташа) дейін және маржаларда одан да жоғары деп бағаланды.

Артық жүктемені өлшеу

Бұрмалаудың құны әдетте оның ұсынысынан зардап шеккен адамдарға төленетін сома ретінде өлшенеді, артық жүктеме неғұрлым үлкен болса, соғұрлым жоғары болады. Екіншісі - салық ставкасы: жалпы ереже бойынша, салықтың артық жүктемесі салық ставкасының квадратына қарай өседі. Қордың орташа құны - бұл бұрмалаудың жалпы құны, оны үкімет жинаған жалпы кіріске бөлу. Ал қаражаттың шекті құны (MCF) - бұл соңғы жиналған кіріс бірлігіне байланысты пайда болған бұрмалаудың көлемі (яғни, кіріске қатысты бұрмалаудың өзгеру қарқыны). Көп жағдайда, салықтың жиналған мөлшері өскен сайын, MCF артады. Экономикада ортақ ұстаным бойынша, салық есебінен қаржыландырылатын жобаның шығындары шығындар мен пайданы талдау кезінде қаражаттың шекті шығындарына сәйкес ұлғайтылуы керек, өйткені бұл жобаны бюджетке қосқан кезде болатын өлі салмақ шығындарына жақын немесе егер жобаны бюджеттен алып тастаса өлі салмақ шығындарына жақын.

Бұрмалау және қайта бөлу

Прогрессивті салықтар жағдайында салықтың бұрмалаушылық әсері басқа да пайдалармен бірге болуы мүмкін: долларларды бай адамдардан кедей адамдарға қайта бөлу, олар одан көп пайда ала алады, нәтижесінде экономикалық теңсіздіктерді азайтып, ЖІӨ өсуін жақсартады. Шын мәнінде, кез келген салық шарасы экономиканы бұрмалайды, ол болмаған жағдайда қалыптасқан жолдан немесе процесстен ауыстырады. Мысалы, барлық тауарларға қолданылатын сату салығы барлық салық салынатын заттардың тұтынуын тежеуге бағытталған, ал табыс салығы адамдар салық салынатын табыс санатында ақша табудан бас тартуға бағытталған (егер олар салық салудан құтылуға тырыспаса). Кейбір адамдар жұмыс күшінен кетуі мүмкін (табыс салығын төлеуден қашу үшін); кейбіреулері қолма-қол ақшаға немесе қара экономикаға көшуі мүмкін (онда табыстар салық органдарына жарияланбайды). Мысалы, Батыс елдерінде салыстырмалы түрде бай адамдардың табысына салық салынады. Салықтардың (және кедейлерге берілетін субсидиялардың) нәтижесінде екі топқа да ынталандырулар өзгерді. Салыстырмалы түрде байлар табыстарын декларациялауға және шекті (қосымша) табыс табуға ынталанбайды, өйткені олар табыстаған және декларациялаған қосымша ақшаға ең жоғары шекті салық ставкалары бойынша салық салынатынын біледі. Сонымен қатар кедейлер өздерінің салық салынатын табыстарын (әдетте олардың мүлкін) жасыруға ынталандырылады, осылайша олардың мемлекеттік көмек алу ықтималдығын арттырады (әлеуметтік тұзақ). Осыдан бірнеше жыл бұрын Ұлыбританияда салық саясаты экономиканы бұрмалаудың мысалы болды, онда жұмыс берушілер өз қызметкерлеріне беретін көліктерге тиімді мөлшерлемелермен салық салынды (мысалы, компания автопарктерінің өсуін ынталандыру). Бірнеше жыл ішінде бұл бұрмалау жұмыс істейтін отбасылар пайдаланатын автомобильдердің басым көпшілігі компанияның көліктері болды және дилерлік құрылымдар, тіпті пайдаланылатын автомобильдердің түрлері салық режиміне сәйкес өзгертілді.

Қасақана бұрмалау

Пиговиялық салықтар сыртқы әсерлерді түзету мақсатында бұрмалаулар тудырады және теріс МКФ береді. Бұл жағдайда салықтық бұрмалау атаулы түрде сыртқы әсерді өтеуге бағытталған. "Жұмыс салығы" - бұл алкоголь, темекі және ластану сияқты қоғамға қосымша шығындар әкелетін өнімдер. Бұл салықтар бағаны нарықтағы бағаға сәйкес көтереді, егер бағаға теріс сыртқы әсерлер енгізілсе. Пиговиялық салықтар көбінесе тікелей тыйым салуға қарағанда артық, өйткені тыйым салу адам саудасына итермелейді, бұл көбінесе қылмысқа және басқа да әлеуметтік шығындарға әкеледі, бірақ салықтық кіріс жоқ.